Gilze en Rijen

Gemeente
Gilze en Rijen
Hart van Brabant
Noord-Brabant

NB gemeente Gilze en Rijen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Gilze en Rijen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Gilze en Rijen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gilze en Rijen

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Gilze en Rijen (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Gilze en Rijen is een gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant. Gemeentehuis te Rijen.

- De gemeente Gilze en Rijen omvat de dorpen Gilze, Hulten, Molenschot en Rijen, plus een aantal buurtschappen, die onder de dorpen worden vermeld.

- In 1997 is middels grenscorrectie een gebied van 522 ha met 60 huizen en 204 inwoners overgegaan naar de gemeente Tilburg. Het betrof het gebied met daarin de buurtschappen Berkeind en Heikant en het Wijckermeer.

- In totaal zijn er in de gemeente Gilze en Rijen 4 dorpen en 13 (delen van) buurtschappen.

- De medewerkers van de gemeenten Alphen-Chaam, Baarle-Nassau en Gilze en Rijen werken sinds 2016 samen in één ambtelijke organisatie: de ABG-organisatie. Dit is een 'ambtelijke fusie', wat wil zeggen dat de gemeenten als zodanig wel zelfstandig blijven. De ABG-organisatie levert alle producten en diensten voor de 3 gemeenten. Ieder gemeentebestuur zorgt ervoor dat de producten en diensten zijn afgestemd op de lokale behoefte van inwoners, bedrijven en belangenverenigingen. De ABG-organisatie is een 'gemeenschappelijke regeling'.

- Wapen van de gemeente Gilze en Rijen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Gilze en Rijen.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving gemeente
Veel mensen betitelen de gemeente of de gezamenlijke dorpen Gilze en Rijen als ‘Gilze-Rijen’. De Gilzenaar of Rijenaar zal u dat niet in dank afnemen. Gilze en Rijen zijn vandaag de dag nog steeds twee aparte dorpen die niet aan elkaar zijn gegroeid (zoals dat bijvoorbeeld bij voorheen Etten en Leur, tegenwoordig Etten en Leur, en voorheen Berkel en Enschot, tegenwoordig Berkel-Enschot, wél is gebeurd). Het misverstand is wel verklaarbaar: het militaire vliegveld dat tussen de dorpen in ligt, heet namelijk ‘Gilze-Rijen’. Ook het NS-station heet zo. Maar de gemeente heet dus nog altijd "Gilze en Rijen" en niet "Gilze-Rijen". Overigens is nog een ander misverstand dat men weleens denkt dat Gilze en Rijen ooit zelfstandige gemeenten waren en op enig moment gefuseerd zouden zijn. Ook dat is niet juist: het is altijd al één gemeente geweest.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Gilze en Rijen ligt O van Breda, W van Tilburg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 had de gemeente Gilze en Rijen 405 huizen met 2.764 inwoners, verdeeld in dorp Gilze 52/306 (= huizen/inwoners) met de buurtschappen Aalstraat 21/106, Vossenberg 14/133, Weilenseinde 10/59, Bolberg 19/140, Horst 7/50, Hulten 25/192, Haansberg (ged.) 18/136, Nerhoven 25/189, Moleneind 4/28, Verhoven 9/58, Driehoek 5/35, Raakeind 19/126, Langereit 6/44, Brakken 11/36, Biesstraat 19/169, Molenschot 28/192, Den Aart 3/14 en Valkenberg (Valkenburg) 9/55, en dorp Rijen 42/279 met de buurtschappen Heikant 8/65, Laareind 22/162, Den Hoek (thans opgegaan in de Rijense bebouwing) 7/39, Laagstraat 14/97 en Haansberg (ged.) 8/54.

- De meeste buurtschappen in de gemeente Gilze en Rijen zoals hierboven genoemd, bestaan nog. Alleen Haansberg is getransformeerd tot bedrijventerrein van Rijen. Samenstelling van berg ‘oprijzing in het terrein’ en de diernaam haan ‘korhaan’” (1). Rond 1870 was er naast Haansberg nog sprake van Hoog Haansberg (ZW van Haansberg) en Lage Haansberg (NO van Haansberg). Haansberg viel deels onder Gilze, deels onder Rijen. In 1825 werd de straatweg van Breda naar Tilburg dwars door deze buurtschap gelegd.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Gilze en Rijen ca. 10.000 huizen met ca. 25.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Gilze en Rijen is vanouds een centrum van leerindustrie. Rond 1870 waren er 26 leerlooierijen, 19 linnenweverijen, 3 bierbrouwerijen, 2 olieslagerijen, 2 mouterijen, 2 waskaarsenmakerijen en 1 touwslagerij. Rond 1960 waren er nog 53 leer- en 15 schoenfabrieken.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Gilze en Rijen, kun je terecht bij:

- Heemkring Molenheide.

- Verhalen over de geschiedenis van Gilze en Rijen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Archieven betreffende de gemeente Gilze en Rijen op de site van Regionaal Archief Tilburg.

Terug naar boven

Vliegbasis

De gemeente Gilze en Rijen is landelijk bekend vanwege de Vliegbasis Gilze-Rijen. “Reeds in 1910 werden hier op de Molenheide vliegdemonstraties gehouden en toen werd ook de eerste Nederlandse vliegvereniging opgericht. Vliegbasis Gilze-Rijen is vooral in de Tweede Wereldoorlog een begrip geworden, toen zij door de Duitse bezetters op grote schaal werd uitgebreid. Het werd het grootste vliegveld van West-Europa met zijn 630 hectare. In 1949 werd Gilze-Rijen een van de 16 NATO-vliegvelden” (26).

“Midden op het vliegveld, door bosschages aan het oog onttrokken, ligt een grote metersdiepe ronde put gevuld met water, met daarin een groot houten vlot dat op glazen kogels kan draaien. Deze zeer ingenieuze machine werd door de Duitsers aangelegd en gebruikt om tijdens de Tweede Wereldoorlog de kompassen van hun op de vliegbasis gestationeerde vliegtuigen te testen en af te stellen. Dit was nodig omdat de kompasinstelling van de Duitse oorlogsvliegtuigen die vanuit Nederland opereerden, afweek van de standaardinstelling die er in de vliegtuigfabriek in Duitsland werd ingeprogrammeerd. Het apparaat is nog geheel intact. Bij de constructie ervan werd geen enkel ijzeren onderdeel gebruikt, omdat dat de gevoelige kompasnaalden zou kunnen beïnvloeden. Een schitterend stukje industriële archeologie” (26).

“Dicht bij de ingang van de vliegbasis staat een merkwaardig schildwachthuisje dat uit de Tweede Wereldoorlog stamt en op het terrein werd teruggevonden. Het werd gemaakt van een vliegtuigbom. Er kan net één man in zitten. Als curiositeit heeft men het wachthuisje deze ereplaats gegeven” (26). - Site Vliegbasis Gilze-Rijen. - Fotoreportage van Vliegbasis Gilze-Rijen door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Fietsroute langs monumenten in de kernen van de gemeente Gilze en Rijen.

- Leven in een groene en natuurlijke omgeving draagt dat bij tot een gelukkig leven. De gemeente Gilze en Rijen, ingeklemd tussen de stedelijke gebieden van Tilburg en Breda, herbergt nog diverse waardevolle groene gebieden met levende natuur die het beschermen waard zijn. Deze gebieden bevinden zich zowel in de kernen als in het omringende buitengebied. Met name de natuurbeleving, die bijdraagt aan innerlijke verrijking en levensvreugde van veel mensen, maakt dit gebied prachtig.

Natuurbeleving is evenwel afhankelijk van een paar factoren. De eerste factor is persoonlijk: wil je echt genieten van de natuur, dan moet je er voor open staan om de mooie dingen te willen zien. De tweede factor is gemeenschappelijk: de aanwezigheid van natuur is geen automatisme en er dient voldoende aandacht te zijn om het te behouden en waar het kan te versterken. Natuur- en Landschapsvereniging Gilze en Rijen (NLGR) zet zich in voor behoud en verbetering van natuur en het landschap in de gemeente. Dit doen zij door in overleg te gaan met andere partijen zoals de gemeente, de ZLTO, Staatsbosbeheer, Defensie en het Waterschap. De natuurgidsen van de vereniging gaan op uitnodiging van basisscholen met de kinderen naar bos en veld om hen kennis te laten maken met de levende natuur en de vele natuurverschijnselen. Op verzoek van clubs of verenigingen leiden onze natuurgidsen groepen rond in bos- en natuurgebieden.

Terug naar boven

Links

- Officiële site van de gemeente Gilze en Rijen. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Weekblad Gilze en Rijen is via de link ook online te lezen.

- Nieuws betreffende de kernen in de gemeente Gilze en Rijen op de site van het Brabants Dagblad.

- Sport: - Hockeyclub Gilze-Rijen.

Reactie toevoegen