Heikant (Tilburg)

Plaats
Buurtschap
Tilburg
Hart van Brabant
Noord-Brabant

heikant_tilburg_stadsbos013_kopie.jpg

Het 1.400 hectare grote groene buitengebied in het ZW van Tilburg, met daarin o.a. de buurtschap Heikant, staat sinds 2014 bekend als Stadsbos013. Inwoners worden uitgenodigd om mee te denken over een creatieve invulling van het gebied.

Het 1.400 hectare grote groene buitengebied in het ZW van Tilburg, met daarin o.a. de buurtschap Heikant, staat sinds 2014 bekend als Stadsbos013. Inwoners worden uitgenodigd om mee te denken over een creatieve invulling van het gebied.

heikant_tilburg_landgoed_de_groene_kamer.jpg

Een van de vele ontwikkelingen in Stadbos013 in het ZW buitengebied van Tillburg is het anno 2017 in ontwikkeling zijnde 30 ha grote Landgoed De Groene Kamer, waar een scala aan recreatieve activiteiten wordt ontwikkeld.

Een van de vele ontwikkelingen in Stadbos013 in het ZW buitengebied van Tillburg is het anno 2017 in ontwikkeling zijnde 30 ha grote Landgoed De Groene Kamer, waar een scala aan recreatieve activiteiten wordt ontwikkeld.

Heikant (Tilburg)

Terug naar boven

Status

- Heikant is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, gemeente Tilburg. T/m 1996 grotendeels gemeente Gilze en Rijen (in 1997 over naar gemeente Tilburg), deels gemeente Tilburg (de weg Klein Tilburg). Het deel onder voorheen Gilze en Rijen is in 1997 middels grenscorrectie, samen met buur-buurtschap Berkeind en het Wijckermeer, overgegaan naar de gemeente Tilburg. Het betrof een gebied van 522 ha met 60 huizen en 204 inwoners.

- Niet te verwarren met de vanouds reeds Tilburgse wijk Heikant in Tilburg-Noord.

- De buurtschap Heikant valt, ook voor de postadressen, onder de stad Tilburg.

- De buurtschap Heikant heeft geen plaatsnaamborden, en ook geen gelijkluidende straatnaam - wat bij veel andere buurtschappen wél het geval is - zodat je ter plekke nergens aan kunt zien dat en wanneer je de buurtschap binnenkomt en weer verlaat.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Heikant ligt rond de wegen Keizersakker, Van Diedeghemstraat, Burgemeester Letschertweg (de N260; het gedeelte van deze weg tussen het kruispunt met de Hultenseweg en ter hoogte van de weg Prinsenhoef, huisnummer 2; O zijde), Prinsenhoef, Hultenseweg (het gedeelte van deze weg ZO van de Burgemeester Letschertweg, tot huisnummer 35), Strijpbeemd, Bleukhofweg, Bleukweg, Nieuwe Lijn, Oudelijn en Klein Tilburg. De buurtschap ligt direct Z en W van de stad Tilburg, O van Vliegbasis Gilze-Rijen, N van de A58, NO van het dorp Gilze, ZO van de dorpen Hulten en Rijen en NW van de dorpen Riel en Goirle.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat buurtschap Heikant 8 huizen met 65 inwoners. Tegenwoordig omvat de buurtschap ca. 40 huizen met ca. 100 inwoners.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Anno 2017 is Landgoed De Groene Kamer van initiatiefnemer en Intratuinondernemer Gerard Berkelmans in ontwikkeling. Het 30 ha grote landgoed wordt gerealiseerd in de zuidwestrand van Tilburg, in buurtschap Heikant, tegenover Stalhouderij Bien Venue aan de zuidzijde van de Bredaseweg. Het wordt een landgoed waar duurzaamheid wordt gecombineerd met belevenissen voor alle zintuigen in een omgeving van natuurlijk leven en genieten. In De Groene Kamer komen recreatie, retail, horeca en educatie samen.

Van de totale oppervlakte wordt 10 hectare voor groen bestemd, 10 hectare voor parklandschap en 10 hectare voor infrastructuur en gebouwen. Alles wordt zorgvuldig met elkaar verweven en landschappelijk ingepast. Naar verwachting gaat het landgoed jaarlijks ruim 1 miljoen bezoekers trekken. Het plan, waar een investering van 45 miljoen euro mee is gemoeid, levert 300 directe en 100 indirecte banen op, en beoogt medio 2019 gereed te komen. Zie ook het filmpje waarin initiatiefnemer Gerard Berkelmans zijn plannen voor Landgoed De Groene Kamer toelicht.

- Buurtschap Heikant is, hoewel het in het 'open gebied' ligt, onderdeel van het Stadsbos in het ZW van de gemeente, het grootste stadsbos van Nederland. Groter dan het Amsterdamse Bos en het Bois de Boulogne in Parijs. Een onontdekte schat waar stad en natuur samenkomen. De gemeente Tilburg is in 2014 het initiatief Stadsbos013 gestart, met als doel van het 1400 hectare grote gebied een natuur- en recreatiegebied in de hoofden en harten van alle Tilburgers te maken. De gemeente Tilburg vervult een faciliterende rol, maar de invulling van het bos, daar mogen de inwoners allemaal over meebeslissen.

Daartoe is de website Stadsbos013 opgezet, als platform waar co-creatie voor en door Tilburgers wordt gestimuleerd. Inwoners komen op het platform met elkaar in verbinding en worden gestimuleerd om creatieve ideeën aan te dragen en deze (samen) te organiseren. Zie bijvoorbeeld deze plannen van 4 vrouwen om kinderen te laten leren en recreëren in de vrije natuur van Stadbos013. In het gebied is ook vanouds al heel veel te zien en te doen. Zie daarvoor de promovideo Stadsbos013. Onderdeel van het gebied is o.a. de Oude Warande, een sterrenbos uit het begin van de 18e eeuw. Daaromheen liggen nog andere delen met veel vermaak voor kinderen, zoals het Wandelbos, De Zeven Geitjes en een Speelbos. In de rustige delen liggen nog restanten van de heide van vroeger. - Stadsbos013 op Facebook.

Reacties

(8)

Wat zou de reden zijn dat Klein Tilburg (zie onder het kopje Ligging) niet (meer) als buurtschap wordt gezien? Al tientallen jaren lijkt ze niet meer voor te komen op plattegronden. Maar in het Aardrijkskundig Woordenboek van Noord-Braband uit 1832 - nog wel te vinden op internet - wordt Klein Tilburg expliciet een gehucht genoemd. Ook op de site van Topotijdreis is op oudere kaarten heel duidelijk te zien dat het echt een plaatsnaam/buurtschap is. Zelfs vandaag de dag - ik fiets er geregeld doorheen - is Klein Tilburg een zuiver voorbeeld van een apart buurtschap. Een van de boerderijen draagt ook de naam 'Klein Tilburg'.

Een echte reden is daar niet voor denk ik. Van der Aa's aardrijkskundig woordenboek noemt het bij het deel T in 1848 ook nog een gehucht, met 3 huizen, als onderdeel van de Tilburgse wijk Berkdijk. Tegenwoordig liggen er nog 4 huizen aan de gelijknamige weg. Op Topotijdreis is mooi te zien hoe plaatsnamen soms 'zomaar' opkomen en weer verdwijnen, zonder duidelijke reden. Dit is er één van. Begin 20e eeuw verdwijnt de plaatsnaam, later keert hij weer terug, en in de afgelopen decennia is hij weer verdwenen. Dus vooralsnog beschouwen wij die paar huizen maar als onderdeel van de buurtschap Heikant. Maar het blijft arbitrair. Als men zich ter plekke beschouwt als buurtschap Klein Tilburg, dan sluiten wij ons daarbij aan. Maar vooralsnog kunnen wij op het internet geen aanwijzing vinden dat iets of iemand dit nog een buurtschap vindt.

Maar wij zien de ratio er ook niet van waarom de naam zomaar uit de atlassen is verdwenen. De kaartenmakers hebben die neiging helaas vaker (gehad) in de loop van de 20e eeuw, om plaatsnamen zomaar uit te gummen zonder dat daar geografisch en maatschappelijk gezien een reden voor was (omdat de plaats in kwestie in beide opzichten dus nog gewoon bestaat). Voor een aantal voorbeelden daarvan zie hier: https://www.plaatsengids.nl/kennisbank/plaatsnamen-onterecht-niet-de-atl...

Onderdeel van de Berkdijk, dat had ik niet verwacht. Interessant! Een oud kasseienstraatje - een deel van de huidige Friezenlaan - wordt nog als een restant van de Berkdijk gezien. Maar dat straatje ligt ca. 5 km oostelijker. Zou de naam van de (nabij Klein Tilburg gelegen) buurtschap Berkeind - naast de al bestaande verklaring - ook iets te maken kunnen hebben met de Berkdijk? Die dan mogelijk tot daar doorliep?
Het is inderdaad soms moeilijk te verklaren. Op de zogenaamde Kaart van Zijnen uit 1760 - de oudst bekende kaart van Tilburg en ook op internet terug te vinden - wordt Klein Tilburg ook weer nadrukkelijk vermeldt en is van de Heikant (nog?) geen spoor te bekennen.

Voor de duidelijkheid: Van der Aa 1848 stelt niet dat Klein Tilburg onderdeel was van de Berkdijk maar van de wijk Berkdijk, wat vermoedelijk het hele ZW gebied van de gemeente beslagen zal hebben. Het zou inderdaad kunnen dat de naam Berkeind verwijst naar het uiteind van de 'wijk' Berkdijk, welk gebiedje dan weliswaar net over de grens in gem. Gilze en Rijen lag.

Heikant is de meest voorkomende plaatsnaam in ons land, d.w.z. het kwam ca. 30 keer voor, allemaal in Brabant (naast verder alleen nog het gelijknamige Zeeuwse dorp). Daarvan is nu nog ca. de helft over, als buurtschappen althans (te vinden via onze zoekfunctie), omdat vele inmiddels in de bebouwing van uitbreidende steden en dorpen zijn opgegaan. Die Heikanten zullen oorspronkelijk 'woeste grond' zijn geweest, waar na de eerste bebouwing gezegd zal zijn dat die en die 'op de Heikant' woont, en daarmee tot plaatsnamen geworden. Vaak zal dat pas in de loop van de 19e eeuw voor het eerst zijn gebeurd, omdat veel van dat soort gebieden toen pas zijn ontgonnen, dus in die zin verklaarbaar dat het Tilburgse Heikant nog niet voorkomt op de kaart van 1760.

Interessante materie. Overigens ligt de Heikant in een aantrekkelijke omgeving die de komende jaren alleen nog maar aantrekkelijker zal worden. Hier wordt namelijk de Groene Kamer ontwikkeld; een ruim 30 hectare groot landschapspark met bijpassende winkels, horeca en recreatie. Nu al ligt er in het gebied een drukbezochte manege en ook een struisvogelfarm.
En dan heb ik het nog niet eens over wat hier 'Stadsbos013' wordt genoemd. Hoewel de Heikant in het gedeelte 'open landschap' ligt, valt ze binnen de grenzen van dit bosgebied dat de komende jaren verder zal worden ontwikkeld. Onderdeel van het gebied is oa de Oude Warande, een sterrenbos uit het begin van de 18e eeuw. Daaromheen liggen nog andere delen met veel vermaak voor kinderen, zoals het Wandelbos, De Zeven Geitjes en een speelbos. In de rustige delen liggen nog restanten van de heide van vroeger.

Dank voor deze aanvullingen Martijn! Ik probeer actuele recreatieve ontwikkelingen in het hele land zo goed mogelijk bij te houden, middels abonnementen op een reeks aan nieuwsbrieven, maar had nog niet van deze initiatieven vernomen. Ik heb ze er hierboven bij gezet.

En mocht er toch nog ooit een discussie ontstaan en/of een afweging worden gemaakt of Klein Tilburg een apart buurtschap is, is de volgende informatie wellicht interessant. Uit de 'Straten van Tilburg' van auteur Ronald Peeters:

Oorspronkelijk de naam van een groep boerderijen en de daarbij behorende landerijen, dicht bij de grens met de gemeente Gilze en Rijen. Klein Tilburg wordt in 1591 reeds vermeld: op Cleyn Tilborch by Holten. In 1654 is er een lant by Cleyn Tilborch onder Tilborch en Gilse en in 1690 lant op Cleyn Tilborg. Op de kaart van D. Zijnen uit 1760 staat aangegeven Klein Tilborg.

Dank voor de aanvulling Martijn! Dan liggen deze gegevens hier in ieder geval alvast vast. Ik ga vast nog weleens verder duiken in de casus Klein Tilburg, want hoe klein ook, het is toch een intrigerende naam en gebiedje, dat destijds niet zomaar uit de lucht is komen vallen, dus het wanneer en waarom van zulke nederzettinkjes zit vaak toch een interessant verhaal aan, maar op korte termijn duik ik er even niet in, omdat we eerst nog 'even' nog veel al wél bestaande pagina's af moeten maken. Dus potentiële nieuwe plaatspagina's begin ik even niet aan tenzij ik er een goed verhaal van heb, en dat heb ik van Klein Tilburg nog niet kunnen vinden.

Reactie toevoegen