Rijen

Plaats
Dorp
Gilze en Rijen
Hart van Brabant
Noord-Brabant

rijen hoofdstraat 1956 [640x480].jpg

Rijen Hoofdstraat 1956

Rijen Hoofdstraat 1956

Rijen

Terug naar boven

Status

- Rijen is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, gemeente Gilze en Rijen. Rijen is de hoofdplaats van de gemeente, waar ook het gemeentehuis staat.

- Onder het dorp Rijen valt ook de buurtschap Laareind. De voormalige buurtschap Haansberg, die deels onder Rijen en deels onder Gilze viel, is getransformeerd tot bedrijventerrein van Rijen.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Rijen heeft van de jaren twintig tot de jaren vijftig van de 20e eeuw ook Reijen geheten. Naar verluidt, vond dit zijn oorzaak in een lobby van de leerfabrikanten die ter plaatse veel werkgelegenheid verschaften, en die deze naam een betere indruk vonden maken.

Naamsverklaring
- Datief meervoud (met locatieve functie) van rîde (met wegval van intervocalische -d-), hetzelfde toponiem als rijt ‘kleine natuurlijke waterloop’.(1)
- Rijt, verwant met Rijn, betekent ‘kleine waterloop’. Het toponiem zou vaak het dalvormige begin van een beek aangeven*. Het woord is door een dentaal suffix afgeleid van rei ‘stromen’ en komt vooral in de kustgebieden voor, maar toch ook zeer veel in de Baronie. Het meervoud is in de Baronie soms Retten, de diminutiefvorm Rijke. Niet alleen in samenstellingen kan de t van Rijt weggelaten worden, maar ook in de simplexvorm zoals blijkt uit de vorm de Rij, 1456, te Molenschot. (…)

Drie nederzettingen in de Baronie hebben rijt-namen: De Rith (Princenhage) en Reth (Baarle), terwijl wij de meervoudsvorm aantreffen in de dorpsnaam Rijen. Waar vinden wij de rijt-namen? Hét uitgesproken gebied lijkt wel Gilze en Rijen te zijn. Ook de nederzettingsnaam Rijen aldaar bevat - zoals wij boven gezien hebben - het element. Daar stroomt nog heden een waterloopje, de Zips geheten. Deze naam hangt samen met zeep, dat voortkomt uit sypelen. Ook Alphen lijkt nogal goed bedeeld met rijt-namen. Rijt ontbreekt vrijwel in Chaam, Dongen, Etten, Sprundel, Terheijden en Teteringen. Mogelijk heeft het element gezien zijn frequentie in Gilze, Alphen en Kempenland vooral een oostelijke verspreiding. Maar ook in Roosendaal is het element goed bekend.(2)
* Zie ook bij De Rith.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp 't Wringersgat.

Terug naar boven

Ligging

Rijen ligt 6 km O van Breda.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Rijen 42 huizen met 279 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 7.000 huizen met ca. 16.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Tegenwoordig is Rijen groter dan Gilze, maar oorspronkelijk was het omgekeerde het geval. Het dorp is pas fors gegroeid door de opkomst van de leerindustrie, en is bekend om zijn oude leerlooierijen. Toen in de Tweede Wereldoorlog het gemeentehuis in Gilze was gebombardeerd, besloot men een nieuw gemeentehuis in het inmiddels grotere Rijen te bouwen.

“De Vliegende Vennen te Rijen zullen vennen temidden van stuivende grond zijn geweest. Sommige vennen stoven dicht en op andere plaatsen werd de bodem tot op het grondwater weggeblazen en ontstonden in de winter weer plassen. In 1425 werd het gebied aan de geburen uitgegeven omdat het ‘hen groote scade begonst te doene met vliegen’. Het was ruim 34 bunder en werd gesmaldeeld onder de geburen”.(89) De Vliegende Vennen is thans een woonwijk van het dorp.

“Van 1831 tot 1838 had een groot deel van het Nederlandse leger in Rijen een kamp betrokken” (17).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Rijen, kun je terecht bij Heemkring Molenheide.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het voormalige Ericsson-terrein in Rijen is in 2014 omgedoopt tot Aeroparc, als bedrijventerrein bestemd door luchtvaartgerelateerde bedrijvigheid.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Rijen heeft 9 rijksmonumenten.

- Rijen heeft 15 gemeentelijke monumenten.

- Volgens Van Egeraat heeft Rijen het aardigste raadhuis van de Baronie. Het dateert uit 1961 en is ontworpen door Siebers en Van Dael. Met onder meer een klokkenspel, beeldhouwwerk van Grégoire en Niel Steenbergen (1911-1997), een crucifix van Koreman, een wandschildering van Marius de Leeuw en een wandkleed van Ria van Oerle.

- Mariakapel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Wandelroute ‘Stap voor stap door Rijen’ (5 kilometer) beschrijft het ontstaan en de ontwikkeling van het dorp en belicht de bijzonderheden van tientallen panden in het dorp, waaronder voormalige leerlooierijen en panden in diverse kenmerkende bouwstijlen. De route is tegen een bescheiden vergoeding verkrijgbaar bij de VVV folderservicepost.

- Overdekt zwembad Tropical.

- Markt: donderdagmiddag, in het winkelcentrum bij het Wilhelminaplein.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Rijen door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2, 3, en 4.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Rijen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Lokale links: - Rijen linkspagina.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Rijen.

Reactie toevoegen