Berkel-Enschot

Plaats
Dorp
Tilburg
Hart van Brabant
Noord-Brabant

NB gemeente Berkel-Enschot in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Berkel-Enschot in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Berkel-Enschot in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Berkel-Enschot

Terug naar boven

Status

- Berkel-Enschot is een in de provincie Noord-Brabant, in de regio Hart van Brabant, gemeente Tilburg. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996. Bij de herindeling van 1997 is de buurtschap Heukelom middels grenscorrectie naar de gemeente Oisterwijk overgegaan.

- Wapen van de voormalige gemeente Berkel-Enschot.

- Onder het dorp Berkel-Enschot vallen ook de buurtschappen Brem, De Kraan, Heikant, Heuveltje, 't Hoekske (deels), Koningshoeven (deels) en Moerenburg (deels). Dit zijn in totaal 7 buurtschappen.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Oorspronkelijk waren Berkel en Enschot twee aparte dorpen. Rond 1973 is men ze als één tweelingdorp gaan beschouwen. Dat kwam bijvoorbeeld tot uitdrukking in de poststempels, waar in dat jaar de benamingen 'Berkel' en 'Enschot' verdwenen en nieuwe stempels met de naam 'Berkel-Enschot' werden verstrekt (vergelijk Etten en Leur, die ook in dezelfde periode transformeren tot het tweelingdorp Etten-Leur).

In het Brabants
Volgens (1) Béérkel, volgens (2) Bèrkel.

Oudere vermeldingen
Berkel: 1214 kopie 17e eeuw Bercle, 1304 kopie 17e eeuw Berckle, 1305 kopie 16e eeuw Berkel, 1312-1350 Bercle, Berkel, 1573 Berckele, 1773 Berkel.
Enschot: 1164 en 1186 Endeschit, 1233 kopie 14e eeuw Enschit, 1233 Enskit, 1383 kopie 16e eeuw Eyndscot (?), 1573 Enschoten, 1773 Enschot.

Naamsverklaring
Berkel: Samenstelling van de boomnaam berk (Betula) en lo 'licht, open bos' met de betekenis 'berkenbos'.
Enschot: Betekent het Oudnederlandse schid* 'scheiding, waterscheiding' (vergelijk het Middelhoogduitse schit) en ende = eind 'rand, uiteinde, plaats waar iets ophoudt'. Voorheen doorgaans verklaard als een samenstelling van schot 'afgeschoten ruimte, omheind terrein' en ende 'eend (Anas)'.(3)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Berkel-Enschot ligt direct NO van Tilburg en verder W van Oisterwijk, Z van Udenhout en NW van Moergestel. In het Z (maar niet in het uiterste Z) van het dorpsgebied ligt het Knooppunt De Baars; van hieruit lopen de A58 in ZW en ZO richting (in die richting nog even door en langs de grens van het dorpsgebied) en de A65 in NO richting, die even verderop langs de O grens van het dorpsgebied gaat lopen, en, weer iets verderop, nog steeds langs die grens, overgaat in de N65.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Berkel-Enschot 156 huizen met 999 inwoners, verdeeld in de dorpen Berkel 63/399 (= huizen/inwoners) en Enschot 56/351 en de buurtschap Heukelom 37/249.

- Per 1-1-1997 is de gemeente opgeheven en als volgt verdeeld:
naar de gemeente Tilburg: 1.178 hectare met 3.774 huizen en 10.258 inwoners;
naar de gemeente Oisterwijk: 783 hectare met 118 huizen en 395 inwoners (dit betrof het buitengebied O van de A65/N65, waar de nieuwe grens tussen de gemeenten Tilburg en Oisterwijk is komen te liggen, met daarin de buurtschap Heukelom).

- Tegenwoordig heeft het dorp ca. 4.500 huizen met ruim 11.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Berkel-Enschot, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundekring De Kleine Meijerij (die o.a. Berkel-Enschot als werkgebied heeft). De vereniging beschikt over een eigen gebouw, het Heemcentrum (Spoorlaan 70 te Oisterwijk), waar vergaderingen plaatsvinden en waarin de bibliotheek- en documentatiecollectie is ondergebracht. Daarnaast is er ook een kleine tentoonstellingsruimte met wisselende exposities. Openingstijden: iedere vrijdagmiddag van 13.30-16.00 uur, of op afspraak met de bibliotheekcoördinator dhr. J. Franken (tel. 013-5333366).

- Verhalen over de geschiedenis van Berkel-Enschot en Heukelom op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Berkel-Enschot krijgt de komende jaren een nieuw centrum. Het bestaande winkelcentrum Eikenbosch wordt verplaatst naar het kloosterterrein van abdij Koningsoord. Daar wordt een nieuw winkelcentrum gebouwd, dat voor 75 procent wordt gevuld met bestaande winkels uit Eikenbosch. Het centrumplan bestaat uit 4 gebouwblokken met in de plint horeca en winkels (totaal 10.000 m2 oppervlakte) en daar boven 139 appartementen. Een groen plein en een dorpsplein met een kleine markthal voor weekmarkten en braderieën dragen bij aan het dorpse karakter. De oude abdij, het eikenlaantje, de bijzondere heggen en de algehele uitstraling van het klooster blijven behouden. Het project is in de zomer van 2018 gestart en beoogt medio 2020 gereed te komen. Hier wordt tevens de nieuwe woonwijk Koningsoord gerealiseerd.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Berkel-Enschot heeft 26 rijksmonumenten.

- De kapel van Berkel wordt in 1214 voor het eerst werd vermeld en is in 1440 vernieuwd. In 1852 wordt Berkel een zelfstandige parochie. De kapel wordt hersteld en er wordt in 1857 een toren tegenaan gebouwd, ontworpen door architect Hendrik Jacobus van Tulder. In 1910 wordt de kapel gesloopt om plaats te maken voor de huidige, neogotische RK Sint-Willibrorduskerk (Sint Willibrordstraat 1), ontworpen door Jan Stuyt. De 19e-eeuwse toren werd ommetseld. Het is een bakstenen basiliek, met een Loret-orgel uit ongeveer 1875. Bij de parochie staat een Heilig Hartbeeld.

- Enschot had sinds 1672 een schuurkerk, die in 1767 is vernieuwd. In 1898 verrijst op deze plek de huidige, neogotische RK Sint-Caeciliakerk (Kerkstraat 4), ontworpen door architect Caspar Franssen. De kerk heeft de klokken van de oude Sint-Michielskerk. Het betreft een niet-georiënteerde kruisbasiliek, bestaande uit een noordelijke toren met traptoren en flankerende kapellen, een schip van drie traveeën, een aan beide zijden een travee uitspringend dwarsschip en een koortravee met vijfzijdige absis. Ter hoogte van het transept uitgebouwde biechtstoelen. Aan de westelijke en oostelijke zijde van het koor een eenlaagse aanbouw onder schilddak, zijnde sacristie en stookhok. Het gebouw wordt gedekt door zadeldaken, voorzien van leien in Maasdekking. Op de torenspits leien in Maasdekking. Op de viering een achtkantige dakruiter met open klokkenstoel en naaldspits. Op de nok van het koor, de dakruiter en de torenspits staan neogotische smeedijzeren ornamenten, met onder meer een wijdingskruis en een torenhaan. Tegen de dakschilden van schip, dwarsschip en koor neogotische dakkapellen. - Beschrijving orgel Sint Caeciliakerk.

- De Oude Toren van de Sint-Michielskerk te Enschot (Torenpad 26) grenst aan het kerkhof van de Sint-Caeciliakerk. Het is een vroeg-15e-eeuws bakstenen bouwwerk van drie geledingen. Het heeft tot de klokkenverdieping opgaande steunberen. De kerk kwam in 1648 in bezit van de Hervormden, die hem echter nauwelijks konden onderhouden. In 1788 was de kerk al zwaar vervallen. In 1839 is de kerk afgebroken. De toren bleef bewaard. Aan beide zijden bleef een deel van de zijbeuken van de kerk behouden en vormt één geheel met de toren. In 1880 waren er plannen in de gemeenteraad om ook de toren de slopen, maar dit stuitte op verzet van vele burgers en is niet doorgegaan. In 1938 en 1960 is de toren gerestaureerd. Na de laatste restauratie is op de begane grond een Mariakapel gerealiseerd. Het Mariabeeldje is gemaakt door zr. Oda Swagemakers (OSB), en er is een gedenksteen ingemetseld met de namen van Enschotse burgerslachtoffers uit de Tweede Wereldoorlog.

- Mariakapellen in Berkel-Enschot.

- Grafmonument van B.J.G. van Rijckevorsel (Dom Dubuissonstraat), de eerste pastoor van Berkel, uit 1886.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging CV Juin.

- "De DorpsQuiz (op een vrijdag eind september) is een quiz voor én door Berkel-Enschot. Alle inwoners mogen meedoen. De enige regel is dat je je inschrijft als groep van ongeveer 15 tot 20 personen. De DorpsQuiz is al een traditie in veel Brabantse dorpen. Ons dorp organiseert het in 2019 voor de 6e keer en is daarmee inmiddels ook al een traditie geworden. Zin om mee te doen, meld je dan aan als groep. Leeftijd speelt geen rol. Houd er wel rekening mee dat er behalve kennisvragen ook een aantal actieve doe-opdrachten zijn. Met je team werk je op een zelfgekozen locatie aan de quizvragen en doe-opdrachten. Tips van ervaringsdeskundigen: regel een cateraar, verdeel de taken en heb veel lol. Per team zijn de kosten €30. De DorpsQuiz is tegenwoordig digitaal. De antwoorden op de quiz worden door een aangewezen persoon van elk team digitaal ingevoerd. Geen gedoe met pen en papier, maar duidelijke antwoordmogelijkheden en een vereenvoudigde en correcte jurering. Dankzij de digitale quiz kunnen we nog de zelfde avond het winnende team bekend maken. Alle teams sluiten de quiz samen af met een geweldig feest in de tent van Kraanpop. Je bent hier welkom vanaf 21.00 uur."

- Kraanpop (weekend eind september).

Terug naar boven

Eten en drinken

- De Abdij Onze Lieve Vrouw van Koningshoeven in Berkel-Enschot is vooral bekend van haar trappistenbier La Trappe. Sinds 2014 is daar ook geitenkaas bij gekomen. Verder zjin er plannen voor een imkerij, zodat men ook honing kan gaan maken.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Berkel-Enschot door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Berkel-Enschot (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Berkel-Enschot maakt zich hard voor de belangen van de inwoners. Hiervoor voeren ze regelmatig overleg. Ze vergaderen bijna wekelijks met de eigen leden, met bewoners, met de gemeente of met projectontwikkelaars. Een paar keer per jaar organiseren ze een openbare thema-avond.

- Jeugd: - De in 2011 opgerichte Stichting Jeugdwerk Berkel-Enschot organiseert door het jaar heen vele evenementen en activiteiten voor de jeugd in het dorp. Het betreft met name: Jeugdcarnaval; Pasen: eieren zoeken in combinatie met allerlei leuke spelletjes in de bossen en duinen; Koningsdag, met kindervrijmarkt, open podium en vele activiteiten; KinderVakantieWerk: ontzettend gave activiteitenweek in de 5e week van de zomervakantie voor alle basisschoolgaande jeugd (4 t/m 12 jaar); Halloween: een spannende tocht in het donker voor de jongsten en een heuse griezeltocht voor de oudere jeugd (2 t/m 14 jaar, i.s.m. de Scouting); Sinterklaasintocht; KreaKids: leuke creatieve workshops voor kinderen waarbij gewerkt wordt met diverse materialen.

Naast deze evenementen maakt ook Toneelgroep De Toverbol deel uit van de stichting. Dit is een enthousiaste groep jongeren die bij verschillende evenementen van de stichting toneelvoorstellingen, en hiermee de rode draad, verzorgt. In de loop der jaren heeft de stichting verschillende spelmaterialen verzameld, waaronder een fantastische stormbaan (21 meter lang!), een springkussen, maar ook kleiner spelmateriaal en een terras. Om fondsen te verkrijgen voor goed onderhoud van de materialen, stellen ze andere verenigingen / stichtingen, maar ook particulieren, in de gelegenheid om, tegen een kleine vergoeding, deze materialen te huren. Stichting Jeugdwerk Berkel-Enschot is aangesloten bij de Meedoenregeling van de gemeente Tilburg. Aan al hun activiteiten kan via deze regeling worden deelgenomen.

- Jongeren: - KPJ Berkel-Enschot / Heukelom is een vereniging met ca. 140 leden in de leeftijd van 16 t/m 30 jaar. Door middel van diverse activiteiten beogen zij jongeren samen te brengen en leuke activiteiten te ondernemen. Dat varieert van busuitstapjes naar kroegen en discotheken tot aan karten, skiën en motorcrossen. Verder organiseren zij jaarlijks in april het Trekkertrek-weekend, zijn ze al ca. 20 jaar mede-organisator van Kraanpop (ze werken hierin samen met stichting De Wielbraek = organisatie Kraanpop), en organiseren ze sinds 2016 het evenement Zomerleut.

- Sport: - "Voetbalvereniging Jong Brabant bestaat sinds 1946. Jong Brabant wil zoveel mogelijk leden met plezier laten voetballen op het niveau dat bij hen past. We hebben Positief Coachen hoog in het vaandel staan. We zijn een vereniging waar iedereen zijn steentje bijdraagt. Of dat nu in een commissie, als trainer of begeleider op het voetbalveld is, of door af en toe een klusje te doen: samen maken we Jong Brabant! Voetballen doen we op ons complex aan de Berkelseweg in Berkel-Enschot. Daar vind je naast fijne kleedkamers en een gezellige kantine 4 voetbalvelden, waarvan een met kunstgras. Onze club heeft ongeveer 700 leden. Wie weet: tot ziens bij Jong Brabant!"

- Vogels: - "Vogelvereniging De Goudvink stelt zich als doel haar leden te adviseren, helpen en ondersteunen bij het houden en vooral bij het kweken van alle soorten vogels. De Goudvink heeft 43 leden, voor het merendeel uit de regio Udenhout, Loon op Zand, Kaatsheuvel, Biezenmortel, Helvoirt, Berkel-Enschot en Tilburg. Onze leden kweken en houden verschillende vogels van alle pluimage, zoals postuur- en kleurkanaries, zebravinken, rijstvogels, gouldamadines en andere amadines zoals spitsstaart- en papegaaiamadines, binsenastrilden, tropische vogelsoorten (o.a. saffraanvinken), Europese cultuurvogels, grasparkieten, dwergpapegaaien, agaporniden, overige kleine en grote parkieten en duiven, eigenlijk te veel om op te noemen. Onze tentoonstelling - De Kampioen van Midden-Brabant - is een van de grotere shows in Noord-Brabant. In 2018 waren er 654 vogels te bewonderen. Heb je interesse om lid te worden? Voor nadere informatie kun je terecht bij onze contactpersoon of het secretariaat. Of bezoek eens een van onze verenigingsavonden. Je bent van harte welkom!" De vereniging is recentelijk verhuisd van Udenhout (voormalig Café De Schol) naar Berkel-Enschot (Café Het Raadhuis).

- Zorg: - Torentjeshoef neemt een prominente plaats in in Berkel-Enschot. De bewoners nemen deel aan het leven in het dorp en omgekeerd vinden verenigingen, parochie en diverse dorpsactiviteiten hun weg naar het woonzorgcentrum aan de Oranjesingel. Er worden regelmatig leuke activiteiten georganiseerd en 55-plussers kunnen dagelijks terecht in het restaurant dat gevestigd is in ontmoetingsruimte De Stulp. Er wonen ca. 50 ouderen. Aan het gebouw bevindt zich verder nog een grote vleugel met 66 aanleunwoningen.

Reactie toevoegen