Appingedam

Plaats
Stad en gemeente
Appingedam
Groningen

appingedam_collage.jpg

Appingedam, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Appingedam, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Appingedam (5).jpg

In het oude centrum van Appingedam

In het oude centrum van Appingedam

Appingedam.jpg

De Nicolaikerk uit het begin van de 13e eeuw in Appingedam

De Nicolaikerk uit het begin van de 13e eeuw in Appingedam

appingedam_zoenend_stel_beeld_bij_jachthaven.jpg

Beeld van zoenend stel bij de jachthaven van Appingedam (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

Beeld van zoenend stel bij de jachthaven van Appingedam (© Harry Perton/https://groninganus.wordpress.com)

appingedam_hangende_keukens.jpg

De beroemde 'hangende keukens' van Appingedam (© Jan Oosterboer)

De beroemde 'hangende keukens' van Appingedam (© Jan Oosterboer)

appingedam_hangende_keukens_informatiepaneel.jpg

Waarom de 'hangende keukens' van Appingedam zo beroemd zijn, kun je hier lezen (© Jan Oosterboer)

Waarom de 'hangende keukens' van Appingedam zo beroemd zijn, kun je hier lezen (© Jan Oosterboer)

appingedam_voormalig_pand_van_de_rotterdamsche_bank.jpg

Appingedam, voormalig pand van de Rotterdamsche Bank (© Jan Oosterboer)

Appingedam, voormalig pand van de Rotterdamsche Bank (© Jan Oosterboer)

appingedam_vvv_groninger_zilverkamer.jpg

Bij de VVV Appingedam kun je o.a. in diverse vitrines de Groninger Zilverkamer bewonderen (© Jan Oosterboer)

Bij de VVV Appingedam kun je o.a. in diverse vitrines de Groninger Zilverkamer bewonderen (© Jan Oosterboer)

ingang_voormalig_raadhuis_appingedam.jpg

Appingedam, ingang voormalig Raadhuis (© Jan Oosterboer)

Appingedam, ingang voormalig Raadhuis (© Jan Oosterboer)

GR gemeente Appingedam in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Appingedam in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Appingedam in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Appingedam

Terug naar boven

Status

- Appingedam is een stad en gemeente in de provincie Groningen. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

- Wapen van de gemeente Appingedam.

- Bij een gemeentelijke herindeling in 1811 is de gemeente uitgebreid met de dorpen Jukwerd, Marsum, Opwierde*, Solwerd* en Tjamsweer en krijgt de gemeente zijn huidige omvang. Voorheen vielen zij van 1808 t/m 1810 onder de gemeente Farmsum, die in 1811 is opgeheven en over de gemeenten Appingedam en Delfzijl is verdeeld.
* Letterlijk en figuurlijk naast het oude dorpje Opwierde is er tegenwoordig tevens sprake van een gelijknamige wijk. Het voormalige dorpje Solwerd is tegenwoordig als wijk in de stad opgegaan. Voor nadere toelichting zie de desbetreffende pagina's. De andere 3 in dit rijtje zijn wel nog altijd als dorp(je) te beschouwen.

- Onder de stad Appingedam vallen ook de buurtschappen Garreweer, Langerijp (deels), Laskwerd en Oling. Dit zijn tevens de buurtschappen binnen de gehele gemeente. Voor de postadressen vallen ook alle hiervóór opgesomde - deels voormalige - dorpen onder de stad.

- In totaal zijn er in deze gemeente dus 1 stad, 3 dorpen, 1 voormalig dorp thans wijk (Solwerd), 1 wijk tevens 'dorp in de stad' (Opwierde), en 4 buurtschappen, waarvan 1 deels.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Appingedam.

- In veel gemeenten in de provincie Groningen zijn herindelingsprocessen gaande of inmiddels reeds afgerond. In Noord-Groningen was het een tijdlang de intentie om te komen tot één gemeente die de 7 bestaande gemeenten in de regio zou omvatten. De zogeheten G7-variant. Uiteindelijk besluiten de gemeenten Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond (met voorlopige naam 'BMWE-gemeenten') als ongedeeld geheel samen te gaan tot de gemeente Het Hogeland, ingaande 2019. De overgebleven 3 'weeskinderen', de gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum, waren hier 'not amused' over, omdat het hen wenselijk leek in ieder geval de Eemshaven en de havens van Delfzijl, als logisch samenhangend cluster, gezamenlijk in één nieuwe gemeente onder te brengen.

Verder vinden zij dat ze gezamenlijk eigenlijk te klein zijn om robuust genoeg de toekomst in te kunnen (en dat ook daarvoor het toewijzen van de Eemshaven aan hun gemeentecluster logisch zou zijn geweest). Overigens vinden zij dat ook voor de BMWE-gemeenten gelden. Uiteindelijk hebben de gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum in november 2017 besloten te fuseren tot één gemeente, met als streef-ingangsjaar 2021. Zolang de definitieve naam voor de nieuwe gemeente nog niet bekend is, werken de gemeenten met de werknaam 'DAL-gemeenten'.

Burgemeester Anno Wietze Hiemstra zegt er het volgende over in zijn Nieuwjaarstoespraak 2018: "Vorig jaar noemde oud-burgemeester Pot de herindeling een tombola: wie gaat met wie?, was de vraag. Inmiddels is de eerste kogel door de kerk. De gemeenteraden van Delfzijl, Appingedam en Loppersum hebben de intentie uitgesproken om tot een herindeling te komen naar de nieuwe gemeente Fivelingo. Een historisch besluit. De komende tijd wordt het proces van samenvoeging duidelijk, waarbij het behoud van de eigen identiteit van onze gemeente en de andere gemeenten gewaarborgd wordt. Ik hoop dat we in staat zijn lastige thema's of onenigheden uit het verleden te vergeten en ons vooral te richten op wat ons bindt en hoe we de nieuwe gemeente Fivelingo zo goed mogelijk kunnen positioneren.

Om de grote sociaal-economische opgaven in dit gebied aan te pakken is schaalvergroting nodig. Daarbij hoort op bestuurlijk en politiek vlak ook het bouwen aan vertrouwen als gelijkwaardige partners. Er is een extra dosis positieve energie nodig om ook de volgende stappen met succes te kunnen zetten. De nieuwe gemeente Fivelingo is een lonkend nieuw perspectief, maar daar zullen we met elkaar nog wel hard aan moeten werken. Fivelingo?, hoor ik u denken. De naam DAL is weinig vreugdevol en ik hoop dat we in samenspraak met de inwoners zo snel mogelijk een nieuwe naam kiezen. Als schot voor de boeg breng ik de historische naam Fivelingo alvast maar in. En geef toe: gemeente Fivelingo bekt toch veel beter dan de gemeente DAL?"

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
'n Daam of Apnkedaam.

Oudere vermeldingen
1253 Appengadomme, 1306 ten Damme, 1308 in Damme, In Appinge, 1326 in Appinggadamme, 19e eeuw Appingadam.

Naamsverklaring
Betekent dam 'waterkering dwars door een waterloop' van de Appinga 'de bewoners van de streek langs het water de Appa', een afleiding van apa* 'rivier, stroom', later Apt, dat bij Appingedam in de Fivel viel. Zie ook Heekthuizen. Naast de officiële plaatsnaam staat vanouds de vorm Den Dam. De bewoners heten nog Damsters en de vaart bij deze stad heet het Damsterdiep (gegraven 1424-1430, van de stad Groningen tot de Delf, 1479 damsater deepp). De dam hield het water in het Damsterdiep op peil. Voor export bestemde goederen moesten te Appingedam (stadsrechten bevestigd in 1327) worden overgeslagen. De stad verloor de functie van zeehaven in 1317, toen de sluizen in Delfzijl werden gelegd.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Appingedam grenst in het W aan Wirdum, in het NW aan Oosterwijtwerd, in het N aan Krewerd en Holwierde, in het O aan Uitwierde en Delfzijl, in het ZO aan Meedhuizen, in het Z aan Steendam en in het ZW van Overschild, en ligt OZO van Loppersum, ZO van 't Zandt, Z van Spijk en Bierum, NW van Wagenborgen, N van Tjuchem en Siddeburen en NO van Ten Boer. De stad ligt centraal tot O in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Appingedam 574 huizen met 3.380 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 377/2.185 (= huizen/inwoners), de dorpen Jukwert 11/69, Marsum 11/54, Solwert 20/142, Opwierda 39/221 en Tjamsweer 38/231, en de buurtschappen Langerijp 3/17, Eelwert 5/30, Laskwert 4/24, Eekwert 3/24, Bolwerk 29/141, De Wierde 15/92, Oling 5/46 en Garreweer 14/104. Tegenwoordig hebben de gemeente en de stad ca. 5.000 huizen met ca. 12.000 inwoners (dit is inclusief de aantallen voor de kernen Jukwerd, Marsum, Opwierde, Solwerd en Tjamsweer en de in de gemeente gelegen buurtschappen).

Terug naar boven

Geschiedenis

- Museum Stad Appingedam is een cultuurhistorisch museum dat vertelt over de geschiedenis en ontwikkeling van de stad en haar achterland Fivelingo met speciale aandacht voor architectuur, stedenbouw en stadsontwikkeling. Het museum is gehuisvest in een monumentaal dubbelpand, bestaande uit een 19e-eeuws woonhuis en een 13e-eeuws steenhuis.

- De door Jan Brons opgerichte Appingedammer Bronsmotorenfabriek is in functie geweest van 1907 tot 2004. De Bronsmotor is met het door Brons uitgevonden verstuiverbakje eenvoudiger en dus goedkoper dan de dieselmotor en werd gebruikt als stationaire motor en scheepsmotor in de kustvaart, binnenvaart en industrie maar ook in gemalen. Het Appingedammer Bronsmotorenmuseum heeft zich sinds de sluiting van de fabriek ingezet voor het behoud van de Bronsmotorenfabriek en de vele Bronsmotoren die er nog zijn. In de loop der jaren hebben de vrijwilligers enkele tientallen Bronsmotoren verworven, gerestaureerd en weer 'aan de praat' gekregen. Deze waren te bekijken in het motorenmuseum, dat in de voormalige fabriek in Appingedam was gevestigd.

Grote domper voor het museum was dat de eigenaar van het pand, de firma Control Seal, de huur heeft opgezegd per 1-5-2016, omdat zij de ruimte zelf nodig heeft. Sindsdien is het museum dakloos en zijn ze naarstig op zoek naar een nieuwe geschikte ruimte in de regio. Een claim van het museum van bijna een miljoen euro op de 'huurbaas' wegens geschillen over de huur is aanvankelijk door rechters toegewezen, maar in maart 2018 door het gerechshof in Leeuwarden toch afgewezen. Het museum had dit willen gebruiken als 'bruidsschat' voor de inrichting van een nieuw museum. De Brons-liefhebbers houden elkaar op de hoogte van nieuwe vondsten, restauraties e.d. in de Brons-groep op Facebook.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Appingedam heeft 75 rijksmonumenten.

- Appingedam heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- De Olinger Koloniemolen staat in buurtschap Laskwerd en wordt daarom aldaar beschreven. - Het voormaige olieslagerscomplex De Eendragt stond te Tjamsweer en wordt daarom aldaar beschreven.

- Museum Møhlmann is een particulier museum voor realistische en figuratieve kunst. Het museum is gevestigd in rijksmonument De Muzeheerd. Deze 47 meter lange kop-hals-rompboerderij met geschakelde bijschuur is in fasen gebouwd tussen 1840 en 1870.

- Graven in de Damster geschiedenis van een Groninger familie.

- Appingedam kende jarenlang een bloeiende Joodse gemeenschap. In de Tweede Wereldoorlog maakten de Duitsers hier abrupt een einde aan. Maar de synagoge in het stadje is bewaard gebleven en Stichting Oude Groninger Kerken heeft hier het beheer over gekregen. Zij wilden op een originele manier de Joodse samenleving van destijds weer beleefbaar maken. Al geruime tijd verzamelde de stichting verhalen van en over de Joodse inwoners van de stad door in gesprek te gaan met nabestaanden. Zo ontstonden indringende portretten van deze Joden.

Studio 212 Fahrenheit bedacht, ontwierp en maakte hier in 2016 een bijzondere boekenkast van met 56 unieke boeken. Uniek omdat ze allemaal het persoonlijke verhaal vertellen van de vroegere Joodse inwoners van de stad. Met de intentie dat hun verhalen nog generaties lang blijven voortleven. Naast de verhalen uit de kast hebben zij er ook een wandelroute bij gemaakt. De plekken die centraal staan in de verhalen kunnen zo met eigen ogen worden bekeken. Een wandeling langs plekken waar de mensen woonden, leefden en liefhadden.

- Gevelstenen in Appingedam.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In een weekend eind juni is er Beachvolleybal Appingedam.

- "Twee mannen die hun sporen in de wegatletiek hebben verdiend, Peter de Vries en Jan Dijkman, opperen in 1996 het idee om een wedstrijd te organiseren in het centrum van Appingedam. Een jaar later de try out met met parcours over het voormalig ijsbaanterrein. Circa 300 deelnemers en iedereen bijzonder enthousiast. Dit smaakt naar meer. Sinds 2000 is Univé Verzekeringen hoofdsponsor van dit evenement. Het aantal deelnemers is gegroeid naar 2.000+. De Bedrijvenloop is geïntroduceerd, de Peuterrun is altijd heel bijzonder en de recreant die zijn eigen wedstrijd loopt. Atleten uit Kenia en Ethiopië die we terugzien in de top van de IAAF ranglijsten. Dit alles maakt de Univé Stadsloop (eind juni) zo bijzonder, zo divers."

Je kunt de Univé Stadsloop Appingedam sinds 2016 ook wandelend afleggen. Hiermee beogen Gezondheidscentrum Overdiep en de Stadsloop meer mensen op een laagdrempelige manier in beweging te krijgen. Veel gezondheidsklachten zijn namelijk het gevolg van een verkeerde levensstijl. Dan gaat het over voeding en beweging. Met een betere levensstijl kunnen chronische ziekten voorkomen of verminderd worden. Het helpt goed tegen bijvoorbeeld suikerziekte, diabetes en overgewicht. Fysiotherapeuten hebben ook een preventieve taak om gezondheidsklachten te voorkomen en daar past beweging goed in. Een half uur bewegen per dag helpt al veel. De wandeltocht vindt plaats tijdens de Univé Stadsloop. De starttijd is om 19.35 uur, vijf minuten na de start van de Recreantenloop.

- Brassband Constantijn Huygens organiseert ieder najaar een concert, meestal met een vermaarde solist uit binnen- of buitenland.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Appingedam (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Appingedam. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Muziek: - Gospelkoor Simi Jadech.

- Brassband Constantijn Huygens (BBCH) uit Appingedam is ruim 115 jaar geleden opgericht als fanfare. Na een paar jaar is de bezetting gewijzigd naar brassband. De band timmert sinds begin van de jaren tachtig aan de weg en kent inmiddels grote successen. In 1994 werd het Nederlands Kampioenschap behaald in de 4e Divisie. Een succes dat de band in 1995 nog eens dunnetjes overdeed. Een trotse band en dirigent promoveerden daardoor naar de 3e divisie. Ook in deze divisie behaalde de band uitstekende resultaten. De nog altijd stijgende lijn werd in 2002 benadrukt door een prima 2e plaats op €urobrass en later dat jaar de titel Nederlands Kampioen 2002. In december 2011 is deze titel na een aantal jaren van afwezigheid weer naar Appingedam gehaald.

- Sport: - Voetbalvereniging DVC (Damster Voetbal Club) is ontstaan in juli 2017 uit een fusie tussen de voetbalverenigingen v.v. Appingedam en v.v. De Pelikanen. De jeugd van DVC speelde al sinds 2015-2016 volledig samen. De thuiswedstrijden worden gespeeld op het Burgemeester Wellemansportpark.

- Sinds 2015 is Trias de volleybalvereniging van Delfzijl en Appingedam. Volleybalvereniging Memesa uit de stad en volleybalvereniging Thalassa uit buurstad Delfzijl zijn namelijk gefuseerd en presenteren zich sindsdien als v.v. Trias, met teams die uitkomen van de 4e klasse t/m de promotieklasse. Er is dus voldoende aanbod voor iedereen die graag wil (leren) volleyballen. Er zijn ook jeugdteams voor de jeugd van 6 tot 18 jaar.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Appingedam De Wierde, - idem Rusthof en - idem Stilleweer.

Reactie toevoegen