Appingedam

Plaats
Stad en gemeente
Appingedam
Groningen

appingedam_collage.jpg

Appingedam, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Appingedam, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

appingedam damsterdiep 1905 [640x480].jpg

Appingedam aan het Damsterdiep, met de beroemde 'hangende keukens', ansichtkaart anno 1905

Appingedam aan het Damsterdiep, met de beroemde 'hangende keukens', ansichtkaart anno 1905

Appingedam (3).jpg

Appingedam met de beroemde 'hangende keukens', wellicht vanaf dezelfde plek?, maar nu anno 2010.

Appingedam met de beroemde 'hangende keukens', wellicht vanaf dezelfde plek?, maar nu anno 2010.

Appingedam (2).jpg

Stadsgezicht  2010.

Stadsgezicht 2010.

Appingedam (5).jpg

In het oude centrum van Appingedam.

In het oude centrum van Appingedam.

Appingedam.jpg

De Nicolaikerk uit het begin van de 13e eeuw in Appingedam.

De Nicolaikerk uit het begin van de 13e eeuw in Appingedam.

appingedam_zoenend_stel_beeld_bij_jachthaven.jpg

Beeld van zoenend stel bij de jachthaven van Appingedam. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

Beeld van zoenend stel bij de jachthaven van Appingedam. (© Harry Perton / https://groninganus.wordpress.com)

GR gemeente Appingedam in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Appingedam in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Appingedam in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Appingedam

Terug naar boven

Status

- Appingedam is een stad en gemeente in de provincie Groningen. Het is de hoofdplaats van de gemeente.

- Wapen van de gemeente Appingedam.

- Bij een gemeentelijke herindeling in 1811 is de gemeente Appingedam uitgebreid met de dorpen Jukwerd, Marsum, Opwierde*, Solwerd* en Tjamsweer en krijgt de gemeente zijn huidige omvang. Voorheen vielen zij van 1808 t/m 1810 onder de gemeente Farmsum, die in 1811 is opgeheven en over de gemeenten Appingedam en Delfzijl is verdeeld.
* Letterlijk en figuurlijk naast het oude dorpje Opwierde is er tegenwoordig tevens sprake van een gelijknamige wijk. Het voormalige dorpje Solwerd is tegenwoordig als wijk in de stad Appingedam opgegaan. Voor nadere toelichting zie de desbetreffende pagina's. De andere 3 in dit rijtje zijn wel nog altijd als dorp(je) te beschouwen.

- Onder de stad Appingedam vallen ook de buurtschappen Garreweer, Langerijp (deels), Laskwerd en Oling. Dit zijn tevens de buurtschappen binnen de gehele gemeente. Voor de postadressen vallen ook alle hiervóór opgesomde - deels voormalige - dorpen onder de stad.

- In totaal zijn er in deze gemeente dus 1 stad, 3 dorpen, 1 voormalig dorp thans wijk (Solwerd), 1 wijk tevens 'dorp in de stad' (Opwierde), en 4 buurtschappen, waarvan 1 deels.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Appingedam.

- In veel gemeenten in de provincie Groningen zijn herindelingsprocessen gaande. Bij een deel daarvan zijn daarover al besluiten gevallen. In Noord-Groningen was het een tijdlang de intentie om te komen tot één gemeente die de 7 bestaande gemeenten in de regio zou omvatten. De zogeheten G7-variant. Uiteindelijk besluiten de gemeenten Bedum, De Marne, Winsum en Eemsmond (met voorlopige naam 'BMWE-gemeenten') samen te gaan tot de gemeente Het Hogeland. B&W en raad van Appingedam zijn hier 'not amused' over, omdat er nu 3 'weeskinderen' (= de gemeenten Delfzijl, Appingedam en Loppersum) overblijven, die, zeker zonder de Eemshaven maar ook mét, die gezamenlijk te klein zijn om robuust genoeg de toekomst in te kunnen. Overigens vinden zij dat ook voor de BMWE-gemeenten gelden. Enfin voor wie in deze materie geïnteresseerd is, vindt alle argumenten en het verloop van het proces in de loop der jaren onder de link.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
'n Daam of Apnkedaam.

Oudere vermeldingen
1253 Appengadomme, 1308 in Damme, In Appinge, 1326 in Appinggadamme, 19e eeuw Appingadam.

Naamsverklaring
Betekent dam van de Appinga 'de bewoners van de streek langs het water de Appa'. Appa (1665), later Apt (verklaard als verkleinvorm van Appe), is een afleiding van apa* 'rivier, stroom'. De Apt liep bij Appingedam uit in de Fivel. De verhouding tussen de vormen Appe en Apt treft men ook aan bij Heek en Heekt (een waterloop van Bierum naar Appingedam, zie Heekthuizen).

Naast Appingedam staat vanouds de vorm Den Dam. De inwoners heten nog Damsters en de vaart bij deze stad heet het Damsterdiep (gegraven 1424-1430, van de Stad tot de Delf, 1479 damsater deepp). De dam hield het water in het Damsterdiep op peil. Voor export bestemde goederen moesten te Appingedam (stadsrechten bevestigd in 1327) worden overgeslagen. De plaats verloor de functie van zeehaven in 1317 toen de sluizen in Delfzijl werden gelegd.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Appingedam grenst in het W aan Wirdum, in het NW aan Oosterwijtwerd, in het N aan Krewerd en Holwierde, in het O aan Uitwierde en Delfzijl, in het ZO aan Meedhuizen, in het Z aan Steendam en in het ZW van Overschild, en ligt OZO van Loppersum, ZO van 't Zandt, Z van Spijk en Bierum, NW van Wagenborgen, N van Tjuchem en Siddeburen en NO van Ten Boer. De stad ligt centraal tot O in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Appingedam 574 huizen met 3.380 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 377/2.185 (= huizen/inwoners), de dorpen Jukwert 11/69, Marsum 11/54, Solwert 20/142, Opwierda 39/221 en Tjamsweer 38/231, en de buurtschappen Langerijp 3/17, Eelwert 5/30, Laskwert 4/24, Eekwert 3/24, Bolwerk 29/141, De Wierde 15/92, Oling 5/46 en Garreweer 14/104. Tegenwoordig hebben de gemeente en de stad ca. 4.800 huizen met ca. 12.000 inwoners, dit is inclusief de aantallen voor de kernen Jukwerd, Marsum, Opwierde, Solwerd en Tjamsweer en de in de gemeente gelegen buurtschappen.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Museum Stad Appingedam is een cultuurhistorisch museum dat vertelt over de geschiedenis en ontwikkeling van de stad en haar achterland Fivelingo met speciale aandacht voor architectuur, stedenbouw en stadsontwikkeling. Het museum is gehuisvest in een monumentaal dubbelpand, bestaande uit een 19e-eeuws woonhuis en een 13e-eeuws steenhuis.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Appingedam heeft 75 rijksmonumenten.

- Appingedam heeft 14 gemeentelijke monumenten.

- De Olinger Koloniemolen staat in buurtschap Laskwerd en wordt daarom aldaar beschreven. - Het voormaige olieslagerscomplex De Eendragt stond te Tjamsweer en wordt daarom aldaar beschreven.

- Museum Møhlmann is een particulier museum voor realistische en figuratieve kunst. Het museum is gevestigd in rijksmonument De Muzeheerd. Deze 47 meter lange kop-hals-rompboerderij met geschakelde bijschuur is in fasen gebouwd tussen 1840 en 1870.

- Graven in de Damster geschiedenis van een Groninger familie.

- Appingedam kende jarenlang een bloeiende Joodse gemeenschap. In de Tweede Wereldoorlog maakten de Duitsers hier abrupt een einde aan. Maar de synagoge in het stadje is bewaard gebleven en Stichting Oude Groninger Kerken heeft hier het beheer over gekregen. Zij wilden op een originele manier de Joodse samenleving van destijds weer beleefbaar maken. Al geruime tijd verzamelde de stichting verhalen van en over de Joodse inwoners van Appingedam door in gesprek te gaan met nabestaanden. Zo ontstonden indringende portretten van deze Joden. Studio 212 Fahrenheit bedacht, ontwierp en maakte hier in 2016 een bijzondere boekenkast van met 56 unieke boeken. Uniek omdat ze allemaal het persoonlijke verhaal vertellen van de vroegere Joodse inwoners van de stad. Met de intentie dat hun verhalen nog generaties lang blijven voortleven. Naast de verhalen uit de kast hebben zij er ook een wandelroute bij gemaakt. De plekken die centraal staan in de verhalen kunnen zo met eigen ogen worden bekeken. Een wandeling langs plekken waar de mensen woonden, leefden en liefhadden.

- De door Jan Brons opgerichte Appingedammer Bronsmotorenfabriek is in functie geweest van 1907 tot 2004. De Bronsmotor is met het door Brons uitgevonden verstuiverbakje eenvoudiger en dus goedkoper dan de dieselmotor en werd gebruikt als stationaire motor en scheepsmotor in de kustvaart, binnenvaart en industrie maar ook in gemalen. Het Appingedammer Bronsmotorenmuseum zet zich sinds de sluiting van de fabriek in voor het behoud van de Bronsmotorenfabriek en de vele Bronsmotoren die er nog zijn. In de loop der jaren hebben de vrijwilligers enkele tientallen Bronsmotoren verworven, gerestaureerd en weer 'aan de praat' gekregen. Deze zijn te bekijken in het motorenmuseum, dat in de voormalige fabriek is gevestigd. Zoals het er anno maart 2016 naar uitziet, moet het museum per 1-5-2016 zijn vertrokken uit het pand. De eigenaar stelt het zelf nodig te hebben.

- Gevelstenen in Appingedam.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- In een weekend eind juni is er Beachvolleybal Appingedam.

- Brassband Constantijn Huygens organiseert ieder najaar een concert, meestal met een vermaarde solist uit binnen- of buitenland.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Appingedam (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Appingedam. - Nieuws van de gemeente op Facebook.

- Muziek: - Gospelkoor Simi Jadech. - Brassband Constantijn Huygens (BBCH) uit Appingedam is ruim 115 jaar geleden opgericht als fanfare. Na een paar jaar is de bezetting gewijzigd naar brassband. De band timmert sinds begin van de jaren tachtig aan de weg en kent inmiddels grote successen. In 1994 werd het Nederlands Kampioenschap behaald in de 4e Divisie. Een succes dat de band in 1995 nog eens dunnetjes overdeed. Een trotse band en dirigent promoveerden daardoor naar de 3e divisie. Ook in deze divisie behaalde de band uitstekende resultaten. De nog altijd stijgende lijn werd in 2002 benadrukt door een prima 2e plaats op €urobrass en later dat jaar de titel Nederlands Kampioen 2002. In december 2011 is deze titel na een aantal jaren van afwezigheid weer naar Appingedam gehaald.

- Sport: - Voetbalvereniging DVC (Damster Voetbal Club) is ontstaan in juli 2017 uit een fusie tussen de voetbalverenigingen v.v. Appingedam en v.v. De Pelikanen. De jeugd van DVC speelde al sinds 2015-2016 volledig samen. De thuiswedstrijden worden gespeeld op het Burgemeester Wellemansportpark. - Sinds 2015 is Trias de volleybalvereniging van Delfzijl en Appingedam. Volleybalvereniging Memesa uit Appingedam en volleybalvereniging Thalassa uit Delfzijl zijn namelijk gefuseerd en presenteren zich sindsdien als v.v. Trias, met teams die uitkomen van de 4e klasse t/m de promotieklasse. Er is dus voldoende aanbod voor iedereen die graag wil (leren) volleyballen. Er zijn ook jeugdteams voor de jeugd van 6 tot 18 jaar.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Appingedam De Wierde, - idem Rusthof en - idem Stilleweer.

Reactie toevoegen