Vinkel

Plaats
Dorp
's-Hertogenbosch
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

Vinkel bord HF [640x480].jpg

Het dorp Vinkel valt nu (grotendeels) onder de gemeente 's-Hertogenbosch (t/m 2014 gemeente Maasdonk), maar viel voor de herindeling van 1993 onder maar liefst 5 verschillende gemeenten!

Het dorp Vinkel valt nu (grotendeels) onder de gemeente 's-Hertogenbosch (t/m 2014 gemeente Maasdonk), maar viel voor de herindeling van 1993 onder maar liefst 5 verschillende gemeenten!

vinkel_plattegrond_ca._1970_kopie.jpg

Het gebied van Vinkel is vanouds verdeeld in de buurtschappen Heesch' Vinkel of Munnekens-Vinkel in het NO, Nulands Vinkel in het W (waar later Geffens Vinkel bij komt) en in het ZW buurtschap Kaathoven, vanouds deels gem. Berlicum, deels gem. Heeswijk.

Het gebied van Vinkel is vanouds verdeeld in de buurtschappen Heesch' Vinkel of Munnekens-Vinkel in het NO, Nulands Vinkel in het W (waar later Geffens Vinkel bij komt) en in het ZW buurtschap Kaathoven, vanouds deels gem. Berlicum, deels gem. Heeswijk.

Vinkel

(de cursieve alinea's zijn van onze lokale sponsoren)

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Vinkel.

- Boek hier online je studio, chalet, bungalow of boomhut op Vakantiepark Dierenbos.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Vinkel.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Vinkel.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Vinkel (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Vinkel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, in grotendeels gemeente 's-Hertogenbosch (t/m 2014 gemeente Maasdonk) en voor een klein deel gemeente Bernheze (t/m 1993 gemeente Heesch). Dit laatste deel heeft betrekking op een O deel van de buurtschap Munnekens-Vinkel.

- Vinkel ligt in een gebied waar een aantal vroegere gemeenten bij elkaar komen. Vóór de gemeentelijke herindeling van 1993, waarbij de gemeente Maasdonk is ontstaan, viel het dorp daarom onder de gemeenten Nuland, Geffen, Heesch (deze 3 hadden betrekking op het dorp Vinkel), Berlicum en Heeswijk-Dinther (deze 2 hadden betrekking op de buurtschap Kaathoven, die maatschappelijk altijd al tot Vinkel werd gerekend). Maar liefst 5 verschillende gemeenten dus, waarvan het deel onder Heesch ook nog eens niet aaneengesloten was (Witkamp, 1877(1): "Een deel van Vinkel onder Heesch is door Nulandsch gebied van het overige der gem. afgescheiden").

Al met al een 'Baarle-Nassau-achtige situatie', zou je kunnen zeggen. Dat zal ongetwijfeld niet altijd even praktisch zijn geweest. Vandaar dat de genoemde herindeling, die in principe alleen een samengaan van de gemeenten Geffen en Nuland behelsde, is aangegrepen voor een aantal grenscorrecties met de omliggende gemeenten, waardoor de dorpskern geheel in de gemeente Maasdonk is komen te liggen.

Een klein stukje van het dorpsgebied van Vinkel is in 1994 onder de in dat jaar opgerichte fusiegemeente Bernheze gekomen, zijnde een deel van wat vanouds bekend staat als buurtschap Munnekens-Vinkel of Heesch' Vinkel, namelijk het laatste gedeelte van het begin van de Vinkelsestraat (in het NO), voor en bij de bocht naar het westen in die straat (bij huisnrs. 50-60), en het, daar niet op aansluitende, stukje van Vinkel bij Sterrenwacht Halley. Het andere, W gedeelte van de buurtschap Munnekens-Vinkel is middels grenscorrectie onder het sinds 1993 Maasdonkse, sinds 2015 's-Hertogenbossche dorp Vinkel gebracht. Vanwege de voorheen complexe gemeentelijke situatie heeft het dorp bij de invoering van het postcodesysteem in 1978 3 postcodes gekregen, om de voorheen gemeentelijk verschillende delen te kunnen onderscheiden (5381-5383). 5381 was Geffens Vinkel, 5382 was Nulands Vinkel, 5383 was Heesch' Vinkel of Munnekens-Vinkel.

- Onder het dorpsgebied van Vinkel vallen ook de buurtschappen Munnekens-Vinkel en Kaathoven. Maatschappelijk gezien viel Kaathoven altijd al onder Vinkel. Bestuurlijk viel deze buurtschap oorspronkelijk grotendeels onder de gemeente Berlicum, deels onder de gemeente Heeswijk (v/a 1969: gemeente Heeswijk-Dinther). De herindeling van 1993 (plus een latere grenscorrectie in 1996) is aangegrepen om Kaathoven geheel onder het dorp Vinkel (en daarmee de toenmalige gemeente Maasdonk) te brengen, waar het veel dichterbij ligt dan bij Berlicum / Middelrode of Heeswijk. Voor de statistische details van de grenscorrecties zie verder bij Statistische gegevens.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1299 kopie 17e eeuw Vinckel, 1312 kopie 1350 Wolfvincle, 1460 Vinckel.

Naamsverklaring
- Mogelijk samengesteld uit lo 'bos' (zie 't Loo bij Bergeijk) en de plantnaam vinke 'maagdepalm' (via het Frans ontleend aan het Latijnse Vinca), met daarnaast wenk (Kiliaan: wenck), een oudere ontlening direct uit het Latijn.(2)

- Het artikel op de site van het BHIC (zie de alinea aan het eind van het hoofdstuk Geschiedenis) heeft een andere theorie en stelt: "De naam is veelzeggend: ‘vinke’ of ‘fangja’ is slechte, lichte turf, maar ook modder. Er groeide heide, en vochtig was het ook. Goed om je schapen te weiden en brandstof uit te winnen."

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Kafland.

Terug naar boven

Ligging

- Vinkel ligt ZW van Oss en Heesch, Z van Geffen, ZO van Nuland, O van 's-Hertogenbosch. In de buurt van het dorp loopt de gelijknamige beek.

- W van Vinkel ligt het bungalowpark dat tot 2009 Vinkeloord heette, thans Dierenbos (zie verder bij Overnachten). De straatnaam is nog wel Vinkeloord. De gemeentegrens is strak W om dit park heen getrokken naar het N, richting A59. Gelijk W van het park ligt het Autotron, eveneens eigendom van de firma Libéma. Dat ligt dus net aan de andere kant van de gemeentegrens en daarmee "in" Rosmalen.

- In de editie 1990 van de provincie-atlas was ook nog sprake van een buurtschap Vinkeloord, in het gebied dat thans het Autotron huisvest, dus net in de gemeente 's-Hertogenbosch (voorheen gemeente Rosmalen). In de editie 2004 (3) is deze naam als plaatsnaam verdwenen en dus nog slechts aanwezig als straatnaam.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Vinkel 68 huizen met 442 inwoners onder Heesch en 27/178 onder Nuland. Het Geffense deel was in die tijd nog nauwelijks bewoond en werd daarom ook niet apart in de Volkstelling vermeld. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.000 huizen met ca. 2.400 inwoners.

Grenscorrecties:
- 1993: 13 ha met 4 huizen en 17 inwoners van gem. Berlicum naar gem. Maasdonk. Betreft een klein W deel van buurtschap Kaathoven.
- 1993: 113 ha met 6 huizen en 14 inwoners van gem. Heeswijk-Dinther naar gem. Maasdonk. Betreft het kleine O deel van buurtschap Kaathoven dat oorspronkelijk onder de gemeente Heeswijk valt (sinds 1969: gemeente Heeswijk-Dinther).
- 1996: 75 ha met 43 huizen en 78 inwoners van gem. Berlicum naar gem. Maasdonk. Betreft het grootste, W deel van buurtschap Kaathoven. Kaathoven valt hiermee sindsdien postaal geheel onder het dorp Vinkel, gem. Maasdonk, en krijgt de postcode van vanouds het Heessche deel van Vinkel (5383).
- 1993: 133 ha met 15 huizen en 107 inwoners van gem. Heesch naar gem. Maasdonk. Betreft een deel van buurtschap Munnekens-Vinkel (vroeger ook wel bekend als Heesch' Vinkel).
- 1994: 121 ha met 51 huizen en 156 inwoners van gem. Heesch naar gem. Maasdonk. Betreft een deel van buurtschap Munnekens-Vinkel (vroeger ook wel bekend als Heesch' Vinkel). Samen met de vorige alinea in totaal dus 254 ha met 66 huizen en 263 inwoners van gem. Heesch naar postaal het dorp Vinkel, gem. Maasdonk. Een O deel van Munnekens-Vinkel komt onder de gem. Bernheze. Zie verder bij Munnekens-Vinkel.

Terug naar boven

Geschiedenis

De plaatsnaam wordt voor het eerst vermeld in oorkonden uit 1298 en 1299 waarin hertog Jan II van Brabant verklaart dat hij aan de inwoners van Geffen en Nuland gemeenschappelijke gronden in gebruik geeft. Deze gronden liggen tussen het Rosmalense Maliskamp en het Heessche Zoggel, een gebied dat als 'Vinckel' werd aangeduid.

In de 19e eeuw worden de ontginningen in Vinkel steeds grootschaliger en neemt het aantal inwoners toe. Er is al een schooltje, gehuisvest in de Kaathovense kapel, maar een kerk ontbreekt nog. Vanuit Heesch' Vinkel gaat men naar de mis in Heesch, vanuit Kaathoven naar Berlicum. De meeste Vinkelnaars moeten echter naar Nuland. Dat is op zich al best een eind lopen iedere keer. En toenemende wateroverlast en vooral de overstromingen van begin 1880 maken deze voettocht vrijwel onmogelijk. Om iets aan de geestelijke nood die daarvan het gevolg is, te doen, stemt de bisschop in met de stichting van een nieuwe parochie. Vier jaar later is het zover: Vinkel wordt een zelfstandige parochie. De stichting van de parochie in 1884 is dus het gevolg van de watersnood van enkele jaren daarvoor.

In maart 1888 wordt begonnen met de bouw van de kerk. Daar komt nog heel wat bij kijken; materialen worden van overal aangevoerd per schip in Berlicum en per trein in Geffen. Daar worden ze door de parochianen opgehaald en naar Vinkel gebracht. Zo zijn er in april ruim 3000 karrenvrachten stenen over modderige zandpaden naar Vinkel gebracht. Na een jaar werken zijn kerk en toren gereed. Op zondag 14 juli 1889 komt bisschop Godschalk naar Vinkel om het gebouw te consacreren. Vanaf dan is de kerk de voornaamste bindende factor tussen de buurtschappen Nulands Vinkel, Heesch' Vinkel (of Munnekens-Vinkel) en Kaathoven. Geffens Vinkel was in die tijd nog een vrijwel leeg gebied. Rondom de kerk ontstaat begin 20e eeuw langzamerhand een dorp, dat in 1984 trots zijn eerste eeuwfeest heeft gevierd.

Tijdens gevechten tussen de geallieerden en de Duitsers om de bevrijding van het dorp in oktober 1944, wordt een groot deel van het dorp verwoest. Ook de kerk loopt zware schade op, vooral doordat de Duitsers in de nacht van 3 op 4 oktober de toren opblazen. Vele Vinkelnaren verblijven op dat moment elders, omdat zij geëvacueerd zijn. Pastoor Claassens ligt rustig te slapen in de pastorie, als op luttele meters afstand de kerktoren in de lucht vliegt. Als de pastoor de volgende ochtend de schade opneemt, zegt hij tegen de omstanders: "Aan gapers hebben we niets; span maar in zodat ik morgen weer mis kan lezen." Een geluk bij een ongeluk was dat de gemeenschap toch al behoefte had aan een groter kerkgebouw...

Toch duurt het nog 'even' voor de nieuwe kerk gereed komt. In december 1946 wordt in afwachting van een nieuwe kerk een noodkerk in gebruik genomen. Voorheen zijn er diensten gehouden in het oude bondsgebouw, het 'patronaat', dat stond op de plek van de huidige kerk, die in 1954 gereed komt. Doordat het dorp tot 1994 bestuurlijk onder vijf gemeenten viel, was de parochie er een veel sterkere bindende factor dan elders. De pastoor nam er dan ook een nog belangrijker plaats in dan we van andere plaatsen gewoon zijn. Je kunt wel zeggen dat in Vinkel de pastoor een tijdlang als het ware de positie van een 'dorpsburgemeester' heeft ingenomen. (bron: o.a. BHIC)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- Heemkundekring Vinckel is opgericht in 1995. Ze hebben een Heemkamer in De Den, die te bezoeken is op donderdag tussen 19 en 21 uur en elke eerste donderdag van de maand ook 's middags van 13.30-16.00 uur. - Heemkundekring Vinckel op Facebook.

- Verhalen over de geschiedenis van Vinkel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Aan de noordkant van Vinkel, tussen Weerscheut en Lindenlaan, zijn tussen 2012 en 2015 ca. 70 nieuwe woningen gerealiseerd. In de tweede fase, die tot 2022 loopt, komen daar nog eens 40 woningen bij. Eventueel komt er nog een derde fase aan de Weerscheut. De naam van de nieuwe wijk is Vinkelse Slagen.

- Toekomstvisie Vinkel van de Dorpsraad (2013, met een perspectief naar 2033).

- Sinds 1983 is Dorpshuis ’t Zijl een thuis voor veel Vinkelse verenigingen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Vinkel heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de Vlaamse schuur uit 1775 op Brugstraat 81, en de kapel in buurtschap Kaathoven, die daarom verder aldaar wordt beschreven.

- Vinkel heeft 12 gemeentelijke monumenten, zijnde de boerderijen op Vinkelsestraat 64 en 94, Weerscheut 15, 27, 29 en 49a, Brugstraat 36, Coppensdijk 43, Kaathoven 3 (voorheen 4) en 14, en de RK kerk op Lindenlaan 26 met pastorie uit 1884 op huisnr. 22.

- De huidige RK kerk Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans is gebouwd in 1954, nadat de vorige kerk in 1944 door oorlogsgeweld was verwoest (zie daarvoor verder bij Geschiedenis). De moderne kerk is een ontwerp van architect De Reus. Het interieur is doelmatig en mooi; een feest van licht, van kleur en van eenvoud. - Parochie Onze Lieve Vrouw van de Rozenkrans.

- Vinkel had een molen, De Zwaan uit 1884. Baarle-Nassau-achtige grenscomplicaties doen zich hier voor als de molen in de jaren vijftig gerestaureerd moet worden. De molen ligt op de grens van de gemeenten Nuland, Geffen en Heesch, die het niet eens worden over welke gemeente hoeveel aan het herstel moet bijdragen. Daarop besluit de molenaar in 1964 de molen maar te verkopen. De inwoners zijn 'in rouw' als 'hun' molen wordt afgebroken. Alle 700 onderdelen worden nauwkeurig genummerd, hij wordt gekocht door een Amerikaan en herbouwd op Windmill Island in de plaats Holland, in de staat Michigan, USA, waar ze wél goed voor hem zorgen en waar hij jaarlijks ca. 50.000 bezoekers trekt.

De in 2010 opgerichte Stichting De Vinkelse Molen zet zich in voor de bouw van een replica van de molen. Een van de manieren om fondsen te werven is Kringloopwinkel De Meule, waarvan de opbrengsten geheel ten goede komen aan de bouw van de molen. Anno 2016 zijn de funderingen al gelegd, en zo wordt de molen stukje voor stukje herbouwd, afhankelijk van de vorderingen van de financiering. Nieuwe deelnemers aan de voor de herbouw in het leven geroepen obligatielening blijven welkom. "Met het bijeengebracht kapitaal kunnen onze vrijwilligers vol enthousiasme verder met de realisatie van dit pracht project. Een project van en door de gemeenschap. Samen bedacht, samen bijeengebracht, samen gebouwd, samen ingericht, samen gerealiseerd. Een ultiem burgerinitiatief", aldus de site van de stichting. De herbouw beoogt in 2020 gereed te komen. - Molen De Zwaan op Facebook.

- Sterrenwacht Halley valt onder buurtschap Munnekens-Vinkel en wordt daarom verder aldaar beschreven.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. Het kleine dorp Vinkel heeft maar liefst 8 carnavalsverenigingen. Sinds 2014 zet Stichting Kafland zich, als opvolger van carnavalsvereniging de Vijf Gehuchten, in om het carnaval in het dorp ieder jaar weer tot een feest te maken.

- Beachvolleybal (op een zondag eind juni).

- Kindervakantieweek.

- Kerstmarkt (op een zaterdag in december).

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Vinkel op Facebook. Mensen plaatsen er ook oproepjes wie hen kan helpen aan gegevens over objecten of personen uit het dorp in vroeger tijden.

Terug naar boven

Links

- De Echo is de maandelijks verschijnende dorpskrant van Vinkel. De krant is als .pdf-bestand te bekijken op de site (plus oudere edities tot enkele jaren terug), die verder veel actualiteiten bevat. - De Echo op Facebook.

- Dorpsraad Vinkel.

- Onderwijs en kinderopvang: - De Mariaschool is tegenwoordig onderdeel van de Filios Scholengroep en biedt ook onderdak aan peuterspeelzaal en BSO Joepie. Sinds 2017 heeft de Mariaschool het certificaat 'Gezonde school'. Met het aanstellen van een vakleerkracht gym en het aanbieden van naschoolse sport beoogt de school de kinderen meer en beter te laten bewegen.

- Muziek: - Harmonie ODIO (Ons Doel Is Ontspanning) is opgericht in 1970 en heeft een harmonieorkest en slagwerkgroep, met in totaal ruim 100 leden.

- Sport: - EVVC (voetbal). - Tennisvereniging Vinkel.

- 'Divers in de buurt' Vinkel en Nuland faciliteert o.a. een wijkwerker en jongerenwerkers. De wijkwerker stimuleert bewoners om samen leuke en serieuze activiteiten te ontwikkelen, voor henzelf en voor de buurt. De wijkwerker signaleert eventuele problemen en biedt ondersteuning bij het vinden van oplossingen. Daarbij kan ook de omgeving betrokken worden zoals familie, buren en andere bewoners. Je kunt de wijkwerker ook aanspreken als: je vrijwilligerswerk wil doen of als je een leuk idee voor de buurt hebt en je wilt hulp bij de aanpak; er een probleem in je buurt is en je dit wilt bespreken; je vragen hebt over de wmo, wonen, zorg en financiën en je weet niet goed waar je moet zijn; je hulp nodig hebt bij een klusje in huis.

Het jongerenwerk is er voor tieners vanaf 12 jaar en voor jongeren tot 23 jaar. Ze zijn er ook voor ouders, de school en andere organisaties. Iedereen kan contact met hen opnemen. Je kunt bij hen terecht met vragen als: hoe organiseer je een jongerendag; een probleem dat je met niemand kunt of durft te bespreken; problemen op school of werk; een basketbal/sportveldje in de buurt: bij wie moet je daarvoor zijn.

Reactie toevoegen