Heeswijk-Dinther

Plaats
Dorp
Bernheze
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

heeswijk-dinther_plaatsnaambord.jpg

Tot voor kort hadden Heeswijk en Dinther nog eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017, of wellicht al eerder, zijn deze vervangen door komborden genaamd Heeswijk-Dinther. (© H.W. Fluks)

Tot voor kort hadden Heeswijk en Dinther nog eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017, of wellicht al eerder, zijn deze vervangen door komborden genaamd Heeswijk-Dinther. (© H.W. Fluks)

Heeswijk plaatsnaambord (Kopie).jpg

Heeswijk en Dinther waren voor de postadressen al een woonplaats Heeswijk-Dinther, maar hadden tot voor kort nog wel eigen blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017 (of wellicht al eerder) zijn die vervangen door borden 'Heeswijk-Dinther'.

Heeswijk en Dinther waren voor de postadressen al een woonplaats Heeswijk-Dinther, maar hadden tot voor kort nog wel eigen blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017 (of wellicht al eerder) zijn die vervangen door borden 'Heeswijk-Dinther'.

Dinther plaatsnaambord (Kopie).jpg

Heeswijk en Dinther waren voor de postadressen al een woonplaats Heeswijk-Dinther, maar hadden tot voor kort nog wel eigen blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017 (of wellicht al eerder) zijn die vervangen door borden 'Heeswijk-Dinther'.

Heeswijk en Dinther waren voor de postadressen al een woonplaats Heeswijk-Dinther, maar hadden tot voor kort nog wel eigen blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017 (of wellicht al eerder) zijn die vervangen door borden 'Heeswijk-Dinther'.

NB gemeente Heeswijk in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Heeswijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Heeswijk in ca. 1870, kaart J. Kuijper

NB gemeente Dinther in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Dinther in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Dinther in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Heeswijk-Dinther

Terug naar boven

Status

- Heeswijk-Dinther is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, gemeente Bernheze. Het was een zelfstandige gemeente van 1969 t/m 1993. De gemeente is in 1969 ontstaan uit samenvoeging van de gemeenten Heeswijk en Dinther.

- Wapen van de voormalige gemeente Heeswijk-Dinther. - Wapen van de voormalige gemeente Heeswijk. - Wapen van de voormalige gemeente Dinther.

- Heeswijk en Dinther zijn na de hierboven vermelde herindeling in de praktijk nog lange tijd als aparte dorpen beschouwd geweest. Doordat de dorpen in de loop der jaren aan elkaar zijn gegroeid, worden ze tegenwoordig als wijken of dorpsdelen van het dorp Heeswijk-Dinther beschouwd. Tot voor kort hadden de beide dorpsdelen nog eigen officiële blauwe plaatsnaamborden (komborden). In 2017, of wellicht al eerder, zijn deze vervangen door komborden genaamd Heeswijk-Dinther.

- Onder het dorp Heeswijk-Dinther vallen ook de buurtschappen Beugt**, Dintherse Hoek**, Fokkershoek*, Hazelberg** (deels), Heisewal** (deels), Hommelse Hoeve**, Kameren* en Rukven*.
* Deze buurtschappen vallen onder de voormalige gemeente, thans wijk of dorpsdeel Heeswijk.
** Deze buurtschappen vallen onder de voormalige gemeente, thans wijk of dorpsdeel Dinther.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Tot 1933 hadden Heeswijk en Dinther een eigen postkantoor. In 1933 kwam er een gezamenlijk postkantoor met de naam "Dinther en Heeswijk". Na de samenvoeging van beide gemeenten in 1969 heeft niet alleen de gemeente maar ook het postkantoor (en hebben dus ook de poststempels) de naam "Heeswijk-Dinther" gekregen.
Dinther: 1139 Dintre, 1196 en 1233 Dinthere, ca. 1211 Dinthre, 1286 Dintere, 1312-1350 Dinter, 1369 en 1370 Dynther, 1384 Dijnthere, Dinthere, Dintheren, 1566 Dinther, Dyenther, 1883 Dinter.

Naamsverklaring
Dinther: Etymologie onbekend. Voorgesteld is een samenstelling van dint*, verwant met het Oudengelse dynt 'slag, klap', en heri 'plaats met een zandige rug', maar dit past semantisch niet. Een persoonsnaam Dindo wordt niet ondersteund door de oude vormen en het alternatief Latijns dent 'ingedeukt' is, nog afgezien van de klankwaarde, onwaarschijnlijk in combinatie met een Germaans grondwoord.(1)

Terug naar boven

Ligging

Heeswijk-Dinther ligt NO van Schijndel, NW van Veghel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Heeswijk 154 huizen met 959 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 37/225 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Kerkstraat 26/154, Muggenhoek 26/145, Fokkershoek 19/126, Kameren 18/145, Rukven of Rucphen 25/137 en Kaathoven (ged.) 3/27. Tegenwoordig heeft de wijk of het dorpsdeel ca. 1.200 huizen met ca. 3.000 inwoners.

In 1840 heeft de gemeente Dinther 240 huizen met 1.567 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 54/341 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Beugt 28/185, Heijlaren 25/143, Hekkenhoek 32/244, Dodenhoek 28/213, Hazelberg 16/93, Vorstenbosch (ged.) 22/111, Loosbroek (ged.) 16/119 en Donk 19/118. Tegenwoordig heeft de wijk of het dorpsdeel ca. 2.000 huizen met ca. 5.000 inwoners.

De gemeente Heeswijk-Dinther is in 1969 ontstaan uit: de gemeente Heeswijk met 1.527 hectare en 2.767 inwoners; de gemeente Dinther met 1.855 hectare en 3.445 inwoners. Totaal omvatte de nieuwe gemeente in 1969 dus 3.382 hectare met 6.212 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.200 huizen met ca. 8.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Heeswijk op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Dinther is, evenals de buurdorpen Heeswijk en Veghel, ontstaan in de buurt van een doorwaadbare plaats in de rivier de Aa. Het middelpunt van Dinther vormde altijd het gebied rond de kerk. De verspreide bebouwing van het dorp strekte zich al in de 18e eeuw ver uit. Later wordt de agrarische ruimte tussen deze linten opgevuld met kleinschalige woonwijken. Uitbreiding van het woningenbestand vindt vooral plaats in de Heilaren ten noordoosten van het dorp. De overgang van de stedelijke bebouwing naar het buitengebied verloopt vrijwel overal zacht: de dorpsrand is kleinschalig en groen. Enige uitbreiding van industrie heeft plaats op het industrieterrein Retsel.

- Verslagen van de jaarlijkse bezoeken van de Commissaris van de Koningin van Noord-Brabant aan de gemeente Dinther tussen 1898 en 1923. De Commissaris maakte in een schrift nauwkeurig aantekening van zijn bezoeken aan de gemeenten.

- Verhalen over de geschiedenis van Dinther op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Heeswijk-Dinther, kun je terecht bij de in 1979 opgerichte Heemkundekring De Wojstap, die als doelstellingen heeft: "het in brede kring belangstelling wekken voor en het bevorderen van kennis over heemkunde in het algemeen en die van Dinther, Heeswijk en Loosbroek in het bijzonder; het onderzoeken en het bestuderen van de verschillende aspecten die tot het begrip heemkunde behoren, zoals onder andere: de plaatselijke geschiedenis, het volksleven, het dialect, het landschap, de bodem en de ruimtelijke ordening; het opkomen voor, heemkundig gezien, belangrijke zaken van vermelde dorpskernen door zitting te nemen in gemeentelijke, regionale en provinciale instanties die met heemkunde te maken hebben; het verzamelen en bewaren van voorwerpen, manuscripten, afbeeldingen en zaken waarvan het zonde zou zijn als ze verloren zouden raken en die bijdragen aan een beeld van de geschiedenis van onze dorpen; het publiceren van de resultaten van de heemkundige onderzoeken; een bijdrage leveren aan of het initiatief nemen voor projecten van educatieve aard en medewerking aan initiatieven van anderen op dit terrein.

Vier keer per jaar geven we een tijdschrift uit: “De Wojstap Kroniek”. Maandelijks verschijnt er een nieuwsbrief met informatie over te houden activiteiten, lezingen, excursies, tentoonstellingen en tevens worden de nieuwsberichten van het Brabants Heem, de overkoepelende organisatie van de provincie, doorgegeven. Onze leden kunnen dan intekenen voor workshops, lezingen of cursussen elders in de provincie. Eenmaal per jaar organiseert onze vereniging ten behoeve van haar leden, introducés en andere belangstellenden, 4 a 5 lezingen en daarnaast een excursie. In het begin van het jaar ontvangen de leden een jaarprogramma, met een overzicht van alle activiteiten die het komende jaar zullen plaatsvinden. Binnen de vereniging zijn diverse werkgroepen actief die zich bezighouden met: documentatie, archivering, historische publicaties, zowel schriftelijk (Nieuwsbrief, Kroniek), als via de radio (WAN), foto’s en films/video, bidprentjes, genealogie, archeologie, organisatie van het jaarprogramma en educatieve projecten voor de jeugd." Mensen die vragen hebben over de geschiedenis van het dorp of over genealogische aspecten, of de collectie of documentatie van de vereniging willen bekijken, zijn op woensdagen van 14.00-16.00 uur van harte welkom in de Heemkamer (Raadhuisplein 21a, Heeswijk-Dinther).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In het plan Rodenburg in Heeswijk-Dinther realiseert de gemeente vanaf 2019 130 tot 150 woningen op een oppervlakte van 7 hectare. In het plan wordt 30% voor sociale woningbouw gereserveerd. Woningstichting Kleine Meierij bouwt minimaal 22 sociale huurwoningen. Daarnaast is er veel ruimte om zelf initiatieven te ontwikkelen.

- Aan de westkant van Heeswijk-Dinther komt ten zuiden van de Veldstraat een nieuwe woonwijk: De Heeswijkse Akkers. Er komen 50 tot 60 woningen; een mix van huurwoningen en koopwoningen. Ook kunnen zelfbouwers hier aan de slag om hun woonwens te bouwen. De eerste woningen kunnen pas worden gebouwd als het bestemmingsplan is vastgesteld. Dat is op zijn vroegst begin 2020.

Terug naar boven

Agro-economie

Researchfarm Laverdonk
Vroeger lag Z van Dinther kasteel of slot Avestein/Avesteijn/Avestijn/Avesteyn (al deze schrijfwijzen komen voor), in het gebied de Laverdonk. Het kasteel is in 1808 afgebroken. Tegenwoordig ligt hier alweer enkele decennia proefboerderij Researchfarm Laverdonk, opgezet door een nabijgelegen veevoerfabrikant. Hier wordt fundamenteel onderzoek gedaan naar verbetering van de voederconversie* in de intensieve veehouderij. Dankzij dit baanbrekend onderzoek is de ecologische voetafdruk, ook wel mondiale voetafdruk** van deze tak in de dierhouderij substantieel verminderd.
* De grootheid 'voederconversie' wordt in de intensieve veehouderij, en dan met name in de mesterij, gebruikt om de omzetting (benutting) van krachtvoer in vleesaanzet (vleesvarken / slachtkuiken / kalkoen / eend / vis enz.) te meten. Vergelijkbaar met; hoeveel warmte (%) levert een kachel bij verbruik van 1 m3 aardgas tov. de 100% calorische waarde van deze brandstof. Niet te verwarren met de grootheid 'VEM' (voedereenheid melk) die wordt gebruikt in de melkveehouderij om de totale energiebehoefte van het rund (dus incl. onderhoud en groei) te duiden. Daar het rantsoen voor herkauwers voor een groot gedeelte bestaat uit ruwvoer, dit in tegenstelling tot de dieren uit de intensieve veehouderij, en de diverse parameters sterker fluctueren, is het moeilijk om de term 'conversie ' het juiste gewicht te geven. In de moderne melkveehouderij, waar meer en meer gebruik wordt gemaakt van computergestuurde technieken (denk aan melk- en voerrobot) en het daardoor ook mogelijk is om elke koe individueel 'in kaart te brengen' wordt de efficiëntie van het verstrekte voer ook beter meetbaar. (bron: Peter Smits, Schijndel)
** Dit is een methode om de mate van duurzaamheid van productieprocessen te meten.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Heeswijk-Dinther heeft 48 rijksmonumenten, waarvan 35 in dorpsdeel Heeswijk en 13 in dorpsdeel Dinther.

- RK Willibrorduskerk (Heeswijk) met gebrandschilderde ramen van Daan Wiltschut. In 2015 achtte de toenmalige parochie de kans dat de Willibrorduskerk behouden kan blijven niet groot. De enorme kosten voor (achterstallig) onderhoud zijn door de parochie niet meer op te brengen. De kerk vergt volgens hen alleen al een investering van ongeveer een miljoen euro om het dak waterdicht te houden. "En dan is er dus nog niks verbouwd ten behoeve van een andere functie." Het kerkbestuur heeft samen met Monumentenhuis twee jaar lang gezocht naar mogelijkheden voor behoud en herbestemming van het kerkgebouw, als dat eenmaal aan de eredienst is onttrokken. Daar is niets concreets uit voortgekomen. In 2017 is de Heeswijkse parochie gefuseerd met die van Berlicum-Middelrode, Loosbroek en Dinther. Het bestuur van deze nieuwe parochie H. Augustinus moet bepalen wat er met de kerk moet gebeuren. In maart 2018 laten zij weten dat de parochie geen sloopplannen heeft, en dat zij zich inzet voor een zinvolle herbestemming van het pand. Men is in gesprek met een mogelijke investeerder en met mogelijke toekomstige gebruikers van het pand. Zolang er geen concrete herbestemmingsplannen zijn, blijft de kerk in gebruik voor vieringen. Het is de bedoeling dat ook na sluiting van het kerkgebouw de parochiegemeenschap in Heeswijk blijft bestaan, en dat er daarom ook een alternatieve locatie voor het houden van vieringen komt.

- De Sint Servatiuskerk (Dinther) uit 1877 is in 2006 gerestaureerd.

- De protestantse kerk (Dinther) dateert uit 1843. Sinds 1860, toen de hervormde kerk van Heeswijk werd afgebroken, kerken ook de protestantse Heeswijkers in Dinther.

- Norbertijnerabdij (Heeswijk), waarin pater Van den Elzen (zie daarvoor bij Elsendorp) in de 19e eeuw een gymnasium stichtte, met mozaiek van Charles Eyk (voorstellende St. Gerlachus) en twee gebrandschilderde ramen van Willem Mengelberg. De Norbertijnengemeenschap Abdij van Berne is de langst bestaande kloostergemeenschap van Nederland en is in 1134 gesticht in de buurtschap Bern, toen nog Berne geheten. In 1579, tijdens de Tachtigjarige Oorlog, zijn de abdijgebouwen door de watergeuzen verwoest en zoekt de gemeenschap een veilig heenkomen in Den Bosch en in de parochies die al sinds de 13e eeuw bij de abdij behoren.

Aan het einde van de Tachtigjarige Oorlog worden met de Vrede van Munster, in 1648, uiteindelijk alle abdijgoederen door de staat geconfisqueerd. Beroofd van have en goed vluchten de Norbertijnen naar de veiligere Zuidelijke Nederlanden en vinden een onderdak in Vilvoorde bij Brussel. Na 150 jaar komt hieraan een einde door de nasleep van de Franse Revolutie: in 1797 moeten de Norbertijnen ook Vilvoorde verlaten. De gemeenschap kent vanaf dat moment een verborgen bestaan. Er is geen centraal klooster meer: alle Norbertijnen leven verspreid over de abdijparochies. Pas in 1853, als in Nederland de bisschoppelijke hiërarchie wordt hersteld, wordt het voor katholieken weer mogelijk zich te organiseren. Zo kan de Abdij van Berne in 1857 het gemeenschapsleven weer hervatten in één gezamenlijk klooster, en wel in de toenmalige pastorie van Heeswijk, het zogeheten Slotje, het oudste deel van hun huidige abdijcomplex.

De geestelijke en materiële activiteiten van de norbertijnen in Heeswijk en de andere genoemde locaties hebben natuurlijk veel sporen nagelaten in de vorm van archieven en handschriften, sommige in goede, andere in slechte staat, alle van belang voor uiteenlopende onderzoeken. Tot voor kort waren ze enkel te raadplegen in de abdij zelf. In 2016 kon het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) via het programma Metamorfoze de oude documenten materieel laten verzorgen en digitaliseren, zodat ze niet meer fysiek geraadpleegd hoeven te worden. Sinds juni 2019 zijn ze digitaal in te zien. Het archief zelf blijft bewaard in de abdij, maar de informatie is nu te raadplegen via de website van het BHIC.

- Mariakapel De Bevrijdingskapel Mgr. van Oorschotstraat (Heeswijk).

- Kasteel Heeswijk is gebouwd op de fundamenten van een motte-kasteel uit 1080. In de loop van de middeleeuwen is het kasteel vergroot tot de huidige, veelhoekige vorm. Het gebouw laat vele architectuurstijlen zien in exterieur en interieur. Vanaf 1835 was het kasteel in handen van de barons Van den Bogaerde van Terbrugge, die een enorme collectie kunst en curiosa hebben verzameld. Alle mogelijke verzamelgebieden kwamen aan bod. Een testamentkwestie was er de oorzaak van dat vanaf 1900 bijna driekwart van de oorspronkelijke collectie op grootse veilingen verkocht werd. Maar nog steeds is er bijzonder veel en veel bijzonders te zien op Kasteel Heeswijk, met name op het gebied van portretten, marmer, aziatica en siersmeedijzer. Kasteel Heeswijk is in 2000 ingrijpend gerestaureerd.

- De Meierijsche Museumboerderij in Heeswijk-Dinther omvat het boerderijgebouw met inventaris, de inrichting van erf en erfbeplanting. De totaliteit geeft een beeld van de eenvoudige woon-, werk- en levenswijze van een doorsnee boerengezin uit begin 20e eeuw. Wonen was toen niet veel meer dan het hebben van onderdak. Er was plaats voor koken, eten, slapen en verpozen. Het schaarse huisraad was van zeer eenvoudige makelij. Werken was een levenstaak, 7 dagen per week van vroeg tot laat.

- Huize Zwanenburg (Dinther) is een complex van gebouwen uit de 16e, 17e, 18e en 19e eeuw. Rond 1400 werd op de plaats van het huidige huis al een ´stenen kamer´ gebouwd.

- Voormalig raadhuis (Dinther). Dorpspomp bij het raadhuis.

- De wereldwijd unieke Kilsdonkse Molen ligt in de buurtschap Beugt en wordt daarom aldaar beschreven.

- Gevelstenen in Heeswijk. - Gevelstenen in Dinther.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De 24-uurs Solexrace in Heeswijk-Dinther (weekend eind augustus) is naast de races een heel weekend feest met veel livebands en DJ's. De opbrengst is voor het goede doel (KiKa). Tijdens - aldus de organisatie - Nederlands meest hilarische en kolderieke race gaan meer dan 100 teams "plaankgas dur 2 cafe’s, de feesttent en unne stierenstal". De teams bestaande uit 3 rijders en een monteur komen uit Nederland, België en zelfs Engeland. De race start op zaterdag om 16.00 uur. Het is een start á la Le Mans; de deelnemers moeten na het startschot zo’n 500 meter rennen over het parcours om bij hun solex te komen. Dit is een waar spektakel om te zien. Vervolgens doen alle teams hun uiterste best om in 24 uur zoveel mogelijk kilometers te rijden. Niet alleen voor de prijzen en eeuwige roem maar ook voor KiKa (kinderen kankervrij). Elk team dient minimaal €150 gesponsord te krijgen voor dit goede doel. Er is sinds 2008 al ruim €200.000,- opgehaald.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurtheater Kersouwe is een fraai in de bossen van Heeswijk gelegen openluchttheater. Het is opgericht in 1946, en heeft sindsdien vele ontwikkelingen doorgemaakt. Je kunt er terecht voor theater, concerten en cabaret.

- Nabij kasteel Heeswijk is in 2010 het riviertje de Aa heringericht. Dit diende twee doelen: het herstel van de oude meanderende loop van de Aa en een betere waterberging. Daartoe is het profiel van de beek vergraven en is het bed verruwd, waardoor het water minder snel wegloopt.

- De anno 2017 11-jarige Tjeu Wijgergangs van Basisschool De Bolderik uit Heeswijk-Dinther heeft het winnende ontwerp gemaakt voor een nieuwe uitkijktoren langs de N279. De Provincie had leerlingen van groep 8 van de basisscholen langs het tracé van de nieuwe N279 tussen ’s-Hertogenbosch en Veghel uitgedaagd om een uitkijktoren te ontwerpen. Er waren 43 inzendingen van de meest fantastische torens. Torens met glijbanen, klimmogelijkheden, loopbruggen en grachten. "Uit al die ontwerpen is de toren van Tjeu gekozen omdat deze stoer is, omdat de toren uitdaagt om even te stoppen en te gaan spelen en omdat de toren heel mooi past bij het kasteel." Aldus gedeputeerde Christophe van der Maat bij het bekendmaken van de winnaar. De toren is in 2017 gerealiseerd naast de ingang van Kasteel Heeswijk. De toren is gebouwd met hout van bomen die voor de uitbreiding van de N279 moesten wijken. Van het hout van de gekapte bomen zijn verder op ca. 20 locaties in de omgeving van de N279 bankjes en picknickocaties gemaakt, ter vergroting van de recreatieve waarde van de omgeving van de N279.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Heeswijk-Dinther (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Bolderik.

- Jeugd en jongeren: - Jeugd- en Jongerencentrum Imeet.

- Muziek: - Koninklijke Fanfare Sint Willibrord, opgericht in 1823 onder de naam Harmonie St. Cecilia, is een van de oudste muziekverenigingen van Nederland. De Koninklijke bestaat uit een fanfarekorps en een slagwerkgroep. Voor de opleiding van nieuwe muzikanten zijn er opstap- en opleidingsorkesten, zowel bij de blazers als bij de slagwerkers. Muzieklessen worden in eigen beheer door bevoegde muziekdocenten verzorgd.

- Sport: - Voetbalvereniging v.v. Heeswijk.

- Motorcrossclub MC Heeswijk is opgericht in 1974.

Reactie toevoegen