Fijnaart

Plaats
Dorp
Moerdijk
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

fijnaart groeten uit 1952 [640x480].jpg

Fijnaart Groeten uit 1952

Fijnaart Groeten uit 1952

Fijnaart

Terug naar boven

Status

- Fijnaart is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Moerdijk. T/m 1996 gemeente Fijnaart en Heijningen.

- Onder het dorp Fijnaart vallen, ook voor de postadressen, de buurtschappen Barlaque (deels), Driehoek (deels), Kade, Kwartier, Nieuwemolen, Zwingelspaan (grotendeels). Dat zijn dus 6 buurtschappen in totaal. Verder valt voor de postadressen een deel van de buurtschap Oudemolen onder het dorp Fijnaart.

Terug naar boven

Naam

Lokale schrijfwijze en uitspraak
In de volksmond heet het dorp De Fendert. Het Total benzinestation aan de A59 heet overigens ook zo.

Naamsverklaring
Verklaard als personifiërende afleiding van fijn ‘fijn, volmaakt in zijn soort’ (vanwege de fijnkorrelige klei?), of anders fijn ‘einde’ (naar de ligging nabij de grens met Holland?). Beide verklaringen zijn onzeker en eventueel kan men, bij wijze van alternatief, denken aan verband met fin ‘stapel’, in plaatsnamen ook wel een heuveltje.(1)

Terug naar boven

Ligging

Fijnaart ligt N van Roosendaal, W van Zevenbergen, N grenzend aan de A59.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Fijnaart 75 huizen met 570 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.200 huizen met ca. 5.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Het oorspronkelijke Fijnaart ontstond toen in 1380 Jan Boudewijnsz. en Gereart Willemz. van Jan van Polanen en Hendrik van Boutersem toestemming kregen het gors ‘de Finere’ te bedijken. Door het binnendijkse uitmoeren (= veen afgraven) ontstonden echter instabiele gronden, waardoor het dorp bij de Sint Elisabethsvloed van 1421 (als gevolg waarvan de Biesbosch ontstond) geheel werd weggespoeld. De gronden werden later opnieuw ingedijkt en uitgegeven.

Pas in 1548 ontstaat het huidige dorp Fijnaart, midden in de polder op het Vrouw Jacobsland, ook wel de Fijnaartse polder genoemd. In 1550 wordt er een kerkje gebouwd, gewijd aan de H. Jacobus de Meerdere, de patroonheilige van het dorp. Deze kerk is in 1645 vervangen door een NH kerk. De huidige kerk dateert uit 1875. Na de Reformatie kerkten de katholieken in Standdaarbuiten. In de Molenstraat aan de kant van het dorpshuis komt in 1796 een eigen schuurkerk. De huidige RK kerk uit 1952 staat op de plaats van de kerk die in 1845 werd gebouwd en in de laatste dagen van de Tweede Wereldoorlog werd verwoest.

Rond het oudste RK kerkje is Fijnaart ontstaan volgens het Flakkeese type, waarbij de kerk een zeer belangrijke plaats inneemt. Zij ligt in de as en op de kop van de Voorstraat (de hoofdstraat), op een ‘eiland’, waaromheen in carrévorm bebouwing staat. Aan de andere kant van de Voorstraat wordt in 1613 het eerste dorpshuis/raadhuis gebouwd. In 1950 wordt dit huis vervangen door het huidige gemeentehuis. In 1980 is het pand uitgebreid. Naast de Voorstraat liggen parallelle achterstraten. Dergelijke dorpen komen veel voor op de Zuid-Hollandse eilanden en in Zeeland. De buurkernen Willemstad, Dinteloord en Standdaarbuiten hebben dezelfde aanleg.

Oostelijk van het dorpshuis lag oorspronkelijk de natuurlijke Fijnaartse haven. Deze deelde de polder De Oude Appelaar in tweeën. Westelijk van de haven heette de polder Het Dorpsgors en oostelijk De Schudde Borse. Nu verwijst slechts de daar aanwezige sloot nog naar deze haven.

De watertoren dateerde uit 1925, was 34,85 meter hoog, had een betonnen vlakbodemreservoir met een inhoud van 250 m³ en is verwoest op 3 november 1944. De toren was een ontwerp van de Haagse architect ir. H. Sangster, die veel aandacht besteedde aan de vormgeving en stedebouwkundige situering van zijn torens. Zo was de strakke, rechthoekige en asymmetrische toren van Fijnaart met de ‘rug’ naar de polder geplaatst en was de meest sprekende zijde naar de weg op de dijk gekeerd.

Fijnaart is tegenwoordig landelijk bekend dankzij haar beroemdste inwoner: Frans Bauer.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Heemkundige Kring Fijnaart en Heijningen. In een van de houten Watersnoodwoningen in Heijningen (zie verder bij Bezienswaardigheden) heeft de Heemkundige Kring haar Documentatiecentrum, waar duizenden foto's en andere documenten zijn te vinden uit de geschiedenis van de beide dorpen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Nadat de afgelopen jaren in Fijnaart verschillende 'inbreidingslocaties' (d.w.z. binnen de bestaande dorpskern) zijn ingevuld (Witte Roos, sportpark Margrietstraat, Greenery/bandenmarkt, Nieuwkerk/Deltaparel, oude MAVO) wordt hier vanaf 2019 de eerste uitbreidingslocatie sinds de jaren tachtig gerealiseerd. De intentie is om, afhankelijk van de vraag, aan de westelijke zijde van Fijnaart uit te breiden met 100 á 150 woningen. Het wordt een flexibel plan, waarbij vrije kavels worden uitgegeven voor de zelfbouw van grondgebonden woningen voor een zo breed mogelijke doelgroep. Het betreft een ontwikkeling op eigen grond waarbij de gemeente de volledige regie heeft. Er zijn 20 kavels beschikbaar voor collectief particulier opdrachtgeverschap (CPO). Op deze manier heb je maximale invloed op de vormgeving en de kosten van je woning. Uit eerdere projecten elders blijkt dat op deze wijze starterswoningen voor ca. €145.000 en levensloopbestendige woningen voor ca. €179.000, mogelijk zijn. Dat zijn prijzen inclusief grond en alle bijkomende kosten, dus v.o.n. Er is nog een beperkt aantal kavels beschikbaar (op een deel is al ingetekend). Onder de link vind je er meer informatie over.

- In 2016 zijn de Voorstraat en Molenstraat in Fijnaart heringericht, met als doel de levendigheid en aantrekkelijkheid van het centrum te vergroten. De bestrating is vernieuwd, de straten hebben nu ledverlichting, er zijn nieuwe parkeervakken aangelegd, er zijn bomen geplant, en er is een pleintje aangelegd met ruimte voor terrassen. Ook de afwatering naar het riool is verbeterd.

- De firma Apron Development heeft eind 2016 een plan aan de gemeente gepresenteerd om op het voormalige ZNS-terrein in Fijnaart 50 woningen in verschillende prijsklassen te bouwen. De projectontwikkelaar heeft de beoogd nieuwe wijk ontworpen in nauwe samenspraak met de Dorpsraad en de Ondernemersvereniging. Sinds 2001 zijn er al plannen voor dit terrein, dat in de loop der jaren is verpauperd en daarmee "een doorn in het oog" geworden. Tot heden heeft de gemeente de boot af gehouden omdat er niet genoeg vraag zou zijn. Met de inmiddels aantrekkende woningmarkt heeft Apron goede hoop dat het plan nu wel doorgang kan vinden.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Fijnaart heeft 20 rijksmonumenten.

- Fijnaart heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- De oorspronkelijke RK kerk van Sint Jacobus de Meerdere is tijdens de bevrijdingsgevechten van oktober 1944 verwoest. De huidige kerk, ontworpen door de Roosendaalse architect Jac. Hurks*, komt gereed in 1953. Via deze link kun je kerkdiensten terugzien.
* Zie voor nadere informatie over leven en werk van Hurks bij Nispense Achterhoek, Rucphen, Liesbos, Steenbergen en Burgerhout.

- De naast de kerk gelegen pastorie uit 1873 (Molenstraat 24) is gelukkig niet verwoest tijdens de oorlog. Het pand is om verschillende redenen bijzonder. Allereerst het pand als zodanig. Het is door architect P. Soffers ontworpen in een eclectische stijl. Het Eclecticisme is een bouwstijl waarbij men het beste van vroegere bouwstijlen combineert tot een nieuw geheel. Motieven werden vaak op originele wijze verwerkt. Men zette zich af tegen het statige, starre neoclassicisme. Men was in concurrentie met de ingenieurs, en de architecten brachten hun kennis van de geschiedenis in. Zij vonden dat een gebouw karakter moest hebben. Het vinden van een eigen, onhistorische vormgeving was belangrijk. Eclectische architecten voelden zich vrijer dan andere architecten. In 1936 is aan de achterzijde een symmetrische aanbouw gerealiseerd. In 1953 is, gelijk met de nieuwe kerk, een bijgebouw aangebouwd naar - evenals de kerk - een ontwerp van architect Jac. Hurks. In het pand woonden, behalve de pastoor, ook twee kapelaans en een huishoudster. Zij had een kamertje op zolder. De laatste bewoner was pastoor van Oers, die er van 1976 tot 2004 heeft gewoond.

De volgende bijzonderheid is hoe het het pand van 2009 tot heden is vergaan, qua inrichting én herbestemming. Nadat het pand in 2009 in particuliere handen is overgegaan, is getracht zoveel mogelijk details uit de bouwtijd terug te brengen. Prachtige ornamenten plafonds, stijlvolle lambrisering, geselecteerde behangsels en bijpassende meubels brengen de sfeer van vroeger terug. De eigenaren hebben het pand d'Engelenburgh gedoopt. 'Heer en Vrouwe van d’Engelenburgh' zijn Ellen en Marcel Deelen-Beekman. Zij zijn de gastheer en -vrouw voor vele soorten activiteiten die je er kunt organiseren. Een verjaardag, een gezellig samenzijn, een zakelijke afspraak, een vergadering waarbij de sfeer bepalend is, een muziekuitvoering, een huwelijksvoltrekking. Dit alles evt. met lunch of high tea. Ook zangles is mogelijk. Ellen Deelen, ervaren in lichte jazz en klassieke zangkunst, geeft lessen in zang en zangtechniek. Met haar achtergrond als dramatische sopraan in opera’s en operettes is zij op de hoogte van de kneepjes van het vak. Nadere informatie over verleden, heden en mogelijkheden van het pand vind je onder de link.

- De huidige Dorpskerk (Kerkring 1) (voorheen Hervormd) dateert uit 1876 en verving de oude, bouwvallig geworden kerk uit 1645. De kerk valt onder de Protestantse (PKN) Gemeente Fijnaart, Heijningen en Standdaarbuiten.

- Onder die kerkelijke gemeente valt ook de Ontmoetingskerk (voorheen Gereformeerd) uit 1888 (Wilhelminastraat 64).

- Museum Van Lien is een museum voor hedendaagse figuratieve en abstracte kunst. Het is gevestigd in het voormalige gemeentehuis van Fijnaart en Heijningen.

- Gedenkteken van Etienne ter herinnering aan de watersnood van 1953.

- Aan de Boerendijk 15 (= de weg naar Klundert) een boerderij - vermoedelijk uit 1794 - van het type dat op de noordwestelijke zeekleigronden gebruikelijk was: vrijstaande woning, hoog bedrijfsgebouw met schuur en stal onder één kap.

- In Fijnaart (en ook in Heijningen) staan nog houten "watersnoodwoningen". Scandinavische houten woningen, gebouwd na de watersnood van 1953. De woningen waren bedoeld als tijdelijk, maar zijn nog steeds in gebruik. Woningbouwvereniging Brabants Westhoek beraadt zich op eventuele nieuwe bestemmingen voor de panden. De heemkundige kring vindt echter dat de panden ook voor volgende generaties behouden moeten blijven en heeft daartoe de Stichting Behoud Watersnoodwoningen Fijnaart en Heijningen opgericht. "Het is een wezenlijk deel van onze geschiedenis hier", aldus heemvoorzitter Jan Dierks. "Het illustreert de wederopbouw na de Watersnood beter dan wat dan ook."

- In de voormalige melkfabriek (Molenstraat 139), die een van de oudste bedrijven van Fijnaart was, is tegenwoordig een winkel gevestigd.

- Gevelstenen in Fijnaart.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsstichting De Kleibatsers.

- Koningsdag.

- Whitsun Festival en Graanpop Festival (weekend eind juli).

- Fendertse Week (laatste volle week van augustus).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Gemeente Moerdijk was voornemens om het Fijnaartse zwembad 't Volkerakkertje (samen met de overige zwembaden in de gemeente) te sluiten en een nieuw centraal zwembad te bouwen. Werkgroep Behoud Zwembad 't Volkerakkertje heeft vervolgens een businessplan ingediend, waarin de gemeenteraad haar vertrouwen heeft uitgesproken, en heeft hiermee sluiting voorkomen. Primair heeft het zwembad een sociale functie voor het dorp zelf, secundair ook voor de omliggende kernen Heijningen, Oudemolen, Helwijk, Willemstad, Zwingelspaan, Tonnekreek, Standdaarbuiten, Dinteloord, Stampersgat en Oud Gastel. In 2016 heeft Stichting Zwembad Fijnaart het bad overgenomen van de gemeente en het hernoemd in Zwembad De Oester, als verwijzing naar zalencentrum De Parel, dat naast het zwembad ligt. Het overdekte zwembad is het hele jaar geopend.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van  Fijnaart door Kees Wittenbols uit Breda. Zie onderaan de pagina ook deel 2.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Fijnaart (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Fendert Lokaal is het nieuwsmedium van Fijnaart, Heijningen, Oudemolen en Zwingelspaan. Wekelijks als krant op de mat en dagelijks op het internet middels Facebook (zie de link) en de aldaar vermelde website. - Actualiteiten m.b.t. Fijnaart op de site van de gemeente Moerdijk.

- Onderwijs / kinderopvang / jeugd: - Basisschool De Springplank. - Kennedyschool. - Julianaschool. - Hangout Fijnaart zet zich in om met beperkte middelen en een klein budget zoveel mogelijk activiteiten te organiseren voor de jeugd in het dorp.

- Muziek: - Muziekvereniging Oranjevaan is opgericht in 1890 en heeft dus een rijke historie. Het harmonie-orkest bestaat uit een groep zeer enthousiaste muzikanten. Zij kunnen echter nog best wat aanvulling gebruiken, met name opo het gebied van koperinstrumenten, zoals trompet, euphonium, tuba, hoorn, bas en trombone. Maar ook muzikanten op klarinet, dwarsfluit, saxofoon en slagwerk zijn van harte welkom. De drumbands van Muziekvereniging Oranjevaan en muziekvereniging De Unie, eveneens uit Fijnaart, vormen samen Drumband DUO. Sinds 2009 is Muziekvereniging Oranjevaan ook in het gelukkige bezit van een eigen koor: MOVE, wat staat voor Muziekvereniging Oranjevaan Vocaal Ensemble. - Popkoor De Voices is een gemengd koor, dat zich vooral richt op pop classics en lichte muziek. De vereniging heeft ruim 35 leden uit 11 verschillende plaatsen. Ze hebben regelmatig een optreden of andere activiteit.

- Sport: - v.v. De Fendert (voetbal) is opgericht in 1929. - Jeugd- en Sportvereniging De Kieviten. - Tennisvereniging.

- Zorg: - In het centrum van Fijnaart staat Woonzorgcentrum Fendertshof van Surplus Zorg, dat zorg biedt in appartementen, kleinschalige woongroepen en dagbesteding. Daarnaast is Fendertshof een ontmoetingsplek in het dorp. Omwonenden zijn van harte welkom om iets te eten in het Grand Café, gebruik te maken van de kapsalon of om deel te nemen aan activiteiten. In de appartementen heb je alle ruimte om zelfstandig te wonen en voer je de regie over je eigen leven. Tegelijkertijd is de veiligheid van zorg en ondersteuning dichtbij. In de gezellige, huiselijke en kleinschalige woongroepen bieden ze zorg aan cliënten met dementie en aan cliënten met mentale en lichamelijke problemen.

De aanleunwoningen van Fendertshof zijn zelfstandige woonruimten, waarbij men in geval van acute nood wel 24 uur per dag verzekerd is van eerste hulp vanuit het woonzorgcentrum. Daarnaast kunnen zij gebruikmaken van de voorzieningen van Fendertshof. Woon je zelfstandig thuis maar merk je dat je iets meer ondersteuning kunt gebruiken dan thuiszorg en mantelzorgers kunnen bieden? Dan kun je gebruikmaken van de dagverzorging in Fendertshof. Je kunt hier meerdere dagen per week samenkomen met andere ouderen. Er worden diverse activiteiten aangeboden die variëren van gezelschapsspellen en kaarten tot handwerken en koken.

In maart 2016 heeft koning Willem-Alexander een verrassingsbezoek gebracht aan De Fendertshof. Hij heeft gesproken met vrijwilligers, medewerkers, bestuurders, bewoners en vooral wijkzusters, omdat hij zich graag op de hoogte wilde stellen van het West-Brabantse project met de wijkzusters. Henk van Tilborg: "In 2010 begonnen we met 6 wijkzusters. Nu hebben we er al ca. 65. Van Tilburg tot Bergen op Zoom. De wijkzuster staat dichter bij de klant, geeft passende zorg, en het is ook nog goedkoper." De Regionale Kruisvereniging West-Brabant verzorgt ca. 100.000 mensen.

- Welzijn: - Sinds 2015 is er in Fijnaart wekelijks op dinsdag een spreekuur van 1-LOKET in de Fendertshof. Met alle veranderingen in zorg, welzijn en de maatschappij wordt het steeds belangrijker om elkaar te helpen en ondersteunen. Zodat iedereen zo lang mogelijk zelfstandig kan blijven en een actieve rol in de maatschappij kan innemen. Om dit te faciliteren ontwikkelde Surplus in opdracht van de gemeente Moerdijk het 1-LOKET. 1-LOKET is een 'voordeur' voor alle inwoners van de gemeente Moerdijk die vraag en aanbod hebben in vrijwilligerswerk, vrijwilligersbeleid, vrijwilligersondersteuning, mantelzorg, mantelzorgondersteuning, welzijn, wonen en zorg.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de protestantse begraafplaats van Fijnaart, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen