Zevenbergen

Plaats
Stad
Moerdijk
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

zevenbergen haven zuidzijde ca 1900 [640x480].jpg

Zevenbergen Haven Zuidzijde ca. 1900

Zevenbergen Haven Zuidzijde ca. 1900

Zevenbergen kantongerecht.jpg

Zevenbergen, kantongerecht

Zevenbergen, kantongerecht

Zevenbergen muziektent.jpg

Zevenbergen, muziektent

Zevenbergen, muziektent

Zevenbergen NS station.jpg

Zevenbergen, NS-station

Zevenbergen, NS-station

Zevenbergen Pensionaat Sint Clara.jpg

Zevenbergen, pensionaat Sint Clara

Zevenbergen, pensionaat Sint Clara

Zevenbergen Sint Josephschool.jpg

Zevenbergen, Sint Josephschool

Zevenbergen, Sint Josephschool

Zevenbergen woonhuis.jpg

Zevenbergen, woonhuis

Zevenbergen, woonhuis

zevenbergen_stellingmolen_fleur.jpg

Zevenbergen, stellingmolen Fleur

Zevenbergen, stellingmolen Fleur

NB gemeente Zevenbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Zevenbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Zevenbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Zevenbergen

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Zevenbergen.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Zevenbergen.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Zevenbergen.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Zevenbergen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zevenbergen (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Zevenbergen is een stad in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Moerdijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Wapen van de voormalige gemeente Zevenbergen.

- Aanvankelijk is per 1 januari 1997 de nieuwe fusiegemeente Zevenbergen ontstaan uit de gemeenten Zevenbergen, 'Fijnaart en Heijningen', Klundert, Standdaarbuiten en Willemstad. Per 1 april 1998 (geen grapje) is de naam van de nieuwe gemeente gewijzigd in Moerdijk.

- Eveneens per 1 januari 1997 zijn de buurtschappen Binnen-Moerdijk en Blauwe Sluis, die tot die datum deels onder het dorp Zevenbergschen Hoek, en daarmee deels onder de gemeente Zevenbergen vielen, door grenscorrecties in zijn geheel overgegaan naar de ook op die datum ontstane fusiegemeente Made (de naam van deze gemeente is op 25 april 1998 gewijzigd in Drimmelen; voor die fusie, zie aldaar). De andere delen van deze twee buurtschappen vielen tot 1997 al onder het dorp Lage Zwaluwe in de gemeente Hooge en Lage Zwaluwe, die in 1997 ook overging naar de fusiegemeente Made; de twee buurtschappen kwamen door deze twee gelijktijdige gemeentelijke herindelingen, en door de doorgevoerde grenscorrecties in de omgeving van deze buurtschappen, in zijn geheel onder het dorp Lage Zwaluwe te vallen.

- De voorkeur van de gemeente Zevenbergen ging overigens uit naar een samengaan met de gemeenten Klundert en Hooge en Lage Zwaluwe.

- Onder de stad Zevenbergen valt ook een deel van de buurtschap Achterdijk.

- Koningin Beatrix is o.a. Vrouwe van Zevenbergen.

- Zevenbergen heeft sinds 1990 een eigen volkslied; Oons Zeuveberrege. - Tekst volkslied Zevenbergen.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
Samenstelling van berg ‘hoogte, verheffing’ en zeven, vermoedelijk het telwoord, maar het benoemingsmotief is onduidelijk. De binnenstad ligt op een drietal hoogtes, en misschien is zeven hier een aanduiding voor een kleine hoeveelheid. Of heeft het motief van de zeven heuvels van Rome bij de naamgeving meegespeeld?(1)

Terug naar boven

Ligging

Zevenbergen ligt 10 km NW van Breda.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Zevenbergen 680 huizen met 4.635 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 356/2.467 (= huizen/inwoners), dorp Zevenbergschenhoek 90/587 en de buurtschappen Slikgat (= het huidige Langeweg) (ged.) 74/464, Blaauwensluis (ged.) 32/243, Calishoek 79/541 en Zandberg en Nieuwendijk samen 49/333. De gemeente omvatte verder de buurtschappen Achterdijk, Binnen-Moerdijk (ged.), Drie Hoefijzers, Hoekske, Hooge Zeedijk, Krooswijk, Lamsgat, Pelikaan (ged.), ‘t Sas en Strooiendorp. Tegenwoordig heeft de stad ca. 6.000 huizen met ca. 14.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Zevenbergen werd in de tweede helft van de 13e eeuw gesticht rondom een kasteel, als centrum voor opslag en doorvoer van zout en turf, in dit geval vanuit een haven, de Roode Vaart, die uitkwam op de Mark. De winning van turf geschiedde onder meer in het oostelijk gelegen Oudland van Zevenbergen. Het veen/turf werd als brandstof gebruikt en uit de as werd zout gewonnen. Zevenbergen is hier welvarend door geworden, doordat zij een drukke zouthandel dreef op Engeland. Hier is in de 15e eeuw een einde aan gekomen door de overstromingen, die het gebied met een dikke kleilaag overdekten. In het bijzonder van de Sint Elisabethsvloed van 1421, waardoor Zevenbergen aanvankelijk als een eiland overbleef, heeft de stad veel te lijden gehad. Door latere bedijkingen, met name in de 16e eeuw, werden de omliggende gronden weer drooggelegd. Van de middeleeuwse omwallingen, die eveneens zwaar te lijden hebben gehad van de stormvloeden, zijn geen resten meer over. Zevenbergen heeft een rechthoekig ‘bastide’-patroon, gebaseerd op de nederzettingsstructuur van een ouder veendorp.

Zevenbergen en Moerdijk behoorden tot 1795 bij Holland. In de 19e eeuw bestond de belangrijkste nijverheid uit meekrapbereiding en bierbrouwen. Beide industrieën zijn eind 19e eeuw verdwenen. Suikerwinning uit beetwortels zorgde voor vervangende werkgelegenheid. De suikerfabriek die in 1857 werd opgericht, was de eerste van Nederland. De laatste suikerfabriek van Zevenbergen werd in 1987 gesloten.

Zevenbergen heeft in de Tweede Wereldoorlog zwaar te lijden gehad van bombardementen. Na 1940 is Zevenbergen sterk uitgebreid. De ruimte tussen centrum en station werd volgebouwd en aan de noordwestzijde werden nieuwbouwwijken aangelegd. De kademuren van de haven bleken in 1970 in zodanig slechte staat, dat de haven toen is gedempt.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Zevenbergen, kunt u terecht bij:

- Heemkundekring Willem van Strijen. De heemkundekring beheert o.a. Oudheidkamer Willem van Strijen, gevestigd in een gerestaureerde voormalige binnenboerderij. Met onder meer een oud dorpswinkeltje met een winkelinterieur van omstreeks 1900 (het authentieke winkeltje van Mie de Tops, waar je desgewenst koffiebonen per ons kon laten malen, je kon er ook poffen, waarbij het verschuldigde bedrag op de ‘kerfstok’ werd bijgeschreven), een oude huiskamer, een bedstee (afkomstig uit een huis in de Lage Wipstraat en fraai beschilderd door Adriaan van Dongen), woonkeuken, werkplaats en boerenschuur.

- Verhalen over de geschiedenis van Zevenbergen op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 1997 is het centrum van Zevenbergen grootscheeps gerenoveerd. Lange bomenrijen en verdiepte ligging van straten, afgezet met kademuurtjes houden de herinnering aan Zevenbergen als voormalige havenstad levend.

- In 1999 is het nieuwe gemeentehuis aan de Pastoor van Kessellaan in gebruik genomen.

- In 1998 zijn, bij opgravingen voorafgaand aan de bouw van een appartementencomplex aan de Stationsstraat, de funderingen van het oude kasteel aangetroffen, over de hele lengte van het bouwterrein en op slechts 60 centimeter diepte.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zevenbergen heeft 16 rijksmonumenten.

- Zevenbergen heeft 5 gemeentelijke monumenten.

- Fraai Marktplein met historische panden.

- “Bij herstel van de zware oorlogsschade - de toren is door de Duitsers in 1944 opgeblazen en in 1951 gerestaureerd - ontdekte men in de hervormde Grote Kerk of St. Catharinakerk (Markt 4) de talrijke resten van een unieke 14e-eeuwse stadskerk waarvan de sporen in de huidige kerk overal aanwijsbaar zijn. Het oudste deel van deze kerk was de merkwaardigerwijs ten noorden van het koor geplaatste toren (dit komt zelden voor, red.) die nu in moderne vormen herbouwd is waarbij de oude bekroning, in 1766 door Ph. W. Schonck - de architect van de stadhouder - gebouwd, gekopieerd werd. Kort na de bouw van de toren zal het rechtgesloten koor opgetrokken zijn, het doet denken aan de koren te Veen en Babyloniënbroek. Rond 1400 begon men aan een driebeukig basilicaal schip waarvan de lichtbeukramen boven de scheibogen in de kerk nog zichtbaar zijn, terwijl twee dergelijke ramen links en rechts van de westingang gereconstrueerd zijn. Twee lancetvormige lichtopeningen worden samengevat onder een spitsboognis. Aangezien de toren op Zeeuws aandoende wijze ten noorden van het koor geplaatst is, heeft men de westgevel enige monumentaliteit verleend door boven de ingang een groot roosvenster aan te brengen (wat in ons land bij een gotische kerk een zeldzaamheid is, red.). De pilaren van het schip van 1400 zijn nog bewaard en vertonen een enkele bladkrans, die ook in Geertruidenberg gevonden is, en een voorloper is van de bekende Brabantse kapitelen met dubbele bladkrans. Ten oosten van de zijbeuken bevonden zich lagere dwarsarmen, tegen de noorderdwarsarm bouwde het Sint Jorisgilde in de 15e eeuw een kapel. Toen had het kerkgebouw zijn huidige omvang bereikt. Na een brand rond 1500 werden koor, zijbeuken en dwarskapellen tussen 1541 en 1546 verhoogd, waardoor een pseudobasiliek ontstond. De eiken kansel met lezenaar dateert uit 1785, het 17e eeuwse koorhek is helaas tot bank vertimmerd. Voor de westingang is in 1735 een eenvoudig hek geplaatst met hardstenen pijlers” (31).

In de kerk bevindt zich een gepolychromeerd zwartmarmeren grafmonument van Jean de Ligne van Aremberg, Heer van Zevenbergen, die in 1568 sneuvelde te Heiligerlee. Het graf is overigens leeg. Aanvankelijk stelde men dat het stoffelijk overschot, dat oorspronkelijk in Heiligerlee was begraven en later naar Zevenbergen zou zijn overgebracht, op last van zijn weduwe zou zijn verhuisd naar het familiegraf bij het Kapucijnenklooster van Everdinge. Archivaris Breekelmans heeft echter na jarenlang onderzoek aangetoond dat de stoffelijke resten van Jean de Ligne nooit in het Zevenbergse graf hebben gelegen. Ook in het familiearchief van de Arembergs is over de herbegrafenis niets te vinden. Waar de resten van de graaf zich dan wél bevinden is nog steeds duister. Verder bevinden zich in de kerk grafzerken van onder meer burgemeesters en hoogwaardigheidsbekleders ten tijde van de Republiek. - Hervormde Gemeente Zevenbergen (PKN). - Site van de Grote Kerk of St. Catharinakerk.
- Beschrijving en afbeeldingen van de 19 grafzerken in de Grote Kerk of St. Catharinakerk.

- De RK H. Bartholomeuskerk (Markt) dateert uit 1930 en is in neoromaanse stijl ontworpen door de beroemde architect Jan Stuijt. Tal van attributen hebben er vanuit de oude waterstaatskerk een plaats gevonden, zoals het orgel en de orgelkast, biechtstoelen, communiebanken, de preekstoel, koperen lichtkronen en diverse beelden. De glas-in-loodramen die ook zorgvuldig waren overgeplaatst, zijn ten tijde van de bevrijding in 1944 alle vernield. Zij zijn vervangen door andere ramen naar een ontwerp van Jos ten Horn, die ook de prachtige fresco’s in de kerk heeft geschilderd (welke klus hij heeft uitgevoerd van 1930 tot 1943).

- De Gereformeerde kerk vrijgemaakt aan de Noordhaven is een zaalkerkje uit 1841. Fraaie ingang met laat-empire details.

- De watertoren op de hoek Galgenweg - De Meeren dateert uit 1947, is 39,60 meter hoog en had een betonnen vlakbodemreservoir van 600 m3. De oorspronkelijke watertoren dateerde uit 1924, was 42,25 meter hoog, had een betonnen vlakbodemreservoir van 300 m³, was identiek aan de toren van Steenbergen, is verwoest op 31 oktober 1944 en in 1947 opgevolgd door de huidige watertoren. In 2014 is de toren verbouwd en herbestemd tot complex met 5 appartementen.

- De Lobbekenstoren aan de Lobbekenstorenstraat dateert oorspronkelijk uit de 13e eeuw. Deze toren heeft een bijzondere geschiedenis: “Volgens de verhalen zou een zeemeermin in 1421 hebben voorspeld: ‘Zevenbergen zal vergaan, maar de Lobbekenstoren zal blijven bestaan.’ Nog in hetzelfde jaar ging Zevenbergen door een watersnood ten onder en inderdaad, de Lobbekenstoren bleef overeind, totdat hij in de 18e eeuw ook verdween. Hij werd gesloopt. Aan de noordzijde van Zevenbergen staat echter nog een toren, de Duiventoren, van oorsprong uit de 13e eeuw. De naam van de Lobbekenstoren werd later naar de Duiventoren overgebracht. Daardoor ontstond er ook een verkeerde naamgeving aan de straat die erbij ligt. Misschien om de zeemeermin dan toch maar helemaal gelijk te geven” (26).

- Stellingmolen Fleur aan de Lage Wipstraat (die in de volksmond en ook op sommige oude prentbriefkaarten Achterstraat wordt genoemd) is in 1999 gerestaureerd. De molen dateert oorspronkelijk uit 1841. Reeds daarvóór was er op deze plaats sprake van een rosmolen; een molen die niet door de wind maar door een paard werd aangedreven. Ook was er sinds de 16e eeuw sprake van een molen aan het eind van de Molenstraat, op de Molenberg. Tot 1957 stond er ook nog een kleine houten molen van molenaar Breure, bij de suikerfabriek. Die is in dat jaar afgebroken om plaats te maken voor uitbreiding van de suikerfabriek. In 1908 plaatst de toenmalige molenaar Johannes Franciscus van de Noort een gasmotor in de molen aan de Lage Wipstraat, zodat hij ook als de wind het laat afweten, zijn molen draaiende kan houden. In de jaren dertig raakt de molen in verval, zodanig dat in 1939 de kap en de wieken verwijderd moeten worden om verdere schade aan de romp te voorkomen. In 1968 wordt de molen door de gemeente aangekocht van de toenmalige molenaar W. Damen, met het oogmerk tot restauratie over te gaan. Uiteindelijk heeft dat, wegens problemen met de financiering, dus 30 jaar op zich laten wachten. Het molenhuis is in 1997 gesloopt, evenals de uit 1908 daterende maalstoel. De molen is tijdens de restauratie (terug in de authentieke staat) weer rechtgezet; hij stond 20 centimeter ‘uit het lood’. De molen gaat overigens niet meer malen.

- Het op een kasteeltje lijkende Koetshuis aan de Prins Hendrikstraat is in 1980 fraai gerestaureerd. Het hoorde oorspronkelijk bij de naastgelegen Villa Waterloo. Beide zijn in 1870 gebouwd voor Adriaan de Bruijn, een van de directeuren van de eerste beetwortelsuikerfabriek in Nederland te Zevenbergen. De villa was gemeentehuis van 1924 tot 1972. Het Koetshuis is ook nog brandweerkazerne en politiebureau geweest. In 2013 is het Koetshuis tot gemeentelijk monument benoemd.

- Gevelstenen in Zevenbergen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval.

- Wandelsportvereniging De Groene Ster organiseert op een zondag in mei de Westhoektocht. U kunt kiezen uit de (wandel)afstanden 5, 10, 15, 25, 40 en 50 kilometer.

- Bartholomeuskermis (augustus).

- Motor- en Bluesfestival (op een zondag in augustus).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Markt aan het oostelijk deel van de Gedempte Haven en op de Markt, donderdag 12-16 uur. Vrijdag koopavond.

Terug naar boven

Links

- Zorgboerderij De Zwanenhoeve.

Reactie toevoegen