Willemstad

Plaats
Stad
Moerdijk
West-Brabant Baronie en Markiezaat
Noord-Brabant

willemstad bloemhofstraat 1908 [640x480].jpg

Willemstad Bloemhofstraat 1908

Willemstad Bloemhofstraat 1908

willemstad_plaatsnaambord_kopie.jpg

Willemstad was een zelfstandige gemeente t/m 1996 en valt sinds 1997 onder de gemeente Moerdijk.

Willemstad was een zelfstandige gemeente t/m 1996 en valt sinds 1997 onder de gemeente Moerdijk.

DK_20130305_2613_Willemstad_Noord_Brabant.jpg

Willemstad, wachthuis aan de poort

Willemstad, wachthuis aan de poort

DK_20130305_2624_Willemstad_Noord_Brabant.jpg

Willemstad, binnen de vesting kan het waterpeil geregeld word door stuwen.

Willemstad, binnen de vesting kan het waterpeil geregeld word door stuwen.

willemstad_voormalig_gemeentehuis_aan_de_raadhuisstraat_2.3.jpg

Willemstad, voormalig gemeentehuis aan de Raadhuisstraat

Willemstad, voormalig gemeentehuis aan de Raadhuisstraat

willemstad_entree_tot_de_vestingstad.2.jpg

Willemstad, entree tot de vesting

Willemstad, entree tot de vesting

willemstad_het_arsenaal_carillon_aan_de_gevel.2.jpg

Willemstad, Het Arsenaal, met carillon aan de gevel

Willemstad, Het Arsenaal, met carillon aan de gevel

willemstad_mauritshuis.1.jpg

Willemstad, Mauritshuis

Willemstad, Mauritshuis

NB gemeente Willemstad in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Willemstad in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Willemstad in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Willemstad

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je vakantiehuis in omgeving Willemstad.

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Willemstad.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Willemstad.

- Bestel hier online je maaltijd en laat hem thuisbezorgen in omgeving Willemstad.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Willemstad (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Willemstad is een stad in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, en daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, gemeente Moerdijk. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

- Wapen van de voormalige gemeente Willemstad.

- Onder de stad Willemstad valt ook de buurtschap Bovensluis en, voor de postadressen, ook het dorp Helwijk. Onder de gemeente viel verder ook nog een deel van de buurtschap Oudemolen.

Terug naar boven

Naam

Inwoners
De inwoners van Willemstad heten volgens de taaldeskundigen Willemstatters. Zie bij "Toelichting" op de site van de Nederlandse Taalunie. Alleen houdt in de praktijk kennelijk bijna niemand zich aan deze regel. Wij vinden in Google namelijk de volgende aantallen voor de respectievelijke schrijfwijzen: Willemstatter 230, Willemstadter 1.600 en Willemstadters 2.900...

Oudere vermeldingen
Rond 1600 was het onder de bestuurders ‘bon ton’ om in het Frans te corresponderen. De toenmalige gouverneur van de vestingen Willemstad en Klundert had het in 1605 dan ook over Guillaum ville, de Franstalige benaming van de stad.

Naamsverklaring
De stad is vernoemd naar Willem I, Prins van Oranje, die op deze strategisch gelegen plaats aan de samenkomst van Haringvliet, Hollands Diep en Volkerak in 1583 een vestingstad liet aanleggen*1 en op eigen kosten versterken. Toen Willem van Oranje in 1584 overleed, is de stad door Prins Maurits naar hem vernoemd. Koningin Beatrix draagt onder meer als titel Vrouwe van Willemstad. Dat is een 'erfenis' in verband met de stichting van de stad door Willem van Oranje.
*1 Door Adriaan Anthonisz., onder de naam Ruigenhil.

Terug naar boven

Ligging

Willemstad ligt in het uiterste noordwesten van de streek Baronie en Markiezaat en van de polder Ruigenhil. N grenzend aan het Hollands Diep, W aan de Volkeraksluizen en de A29.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Willemstad 277 huizen met 1.960 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 174/1.154 (= huizen/inwoners) en buurtschap De Hel en polder Ruigenhil samen 103/806.

- In 1996, vlak voor haar opheffing, heeft de gemeente Willemstad 1.300 huizen met 3.400 inwoners op een oppervlakte van 2.728 hectare.

- Tegenwoordig heeft Willemstad, dat wil zeggen de vesting met de aangrenzende wijk, ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners, waarvan de helft binnen de vesting woont. Het nabijgelegen dorp Helwijk, dat bijna 1.000 inwoners heeft, wordt voor de postadressen ook beschouwd als behorend tot Willemstad. Dus de postale woonplaats heeft ca. 3.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Willemstad is gebouwd op de oude grondslagen van het dijkdorp Ruygenhil. De vesting is in 1583 door Prins Willem I van Oranje gesticht. In 1680 zijn er plannen gesmeed om er een marinehaven te stichten, maar dat is er nooit van gekomen. De haven diende vooral voor vervoer van landbouwproducten en er was een scheepswerf (die thans een woonbestemming heeft). In de hoogtijdagen van de visserij waren er dertig geregistreerde vissersboten. Thans is het een populaire haven voor de recreatievaart. De monding van de haven was aanvankelijk een kreek, de Hoochkeetse Kreek.

In 1593 heeft Prins Maurits Brugge ontzet, met 100 schepen vanuit Willemstad via Zeeuws-Vlaanderen. In 1604 ontzette hij Oostende vanuit Willemstad, met 10.000 soldaten en 1.500 cavaleristen. De Engelsen gebruikten de haven vooral om paarden, die zij op het vasteland opkochten, naar hun geboorteland te verschepen. In 1763 trokken de Engelsen zich met 147 schepen via de stad terug uit Duitsland, waar zij oorlog hadden gevoerd.

In 1970 is het complete stadsdeel binnen de verdedigingswerken - dat zijn de wallen met hun prachtige meidoornhagen en de singels inclusief het schootsveld buiten de omwalling - tot beschermd stadsgezicht verklaard. Sinds die tijd wordt veel geld en moeite geïnvesteerd om de monumentale binnenstad te restaureren en te conserveren.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Willemstad, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Heemkundekring De Willemstad. In het Mauritshuis heeft de heemkundekring op de Heemkundezolder een uitgebreide vaste collectie van duizenden heemkundige voorwerpen opgesteld. Bijzondere aspecten uit de Willemstadse geschiedenis komen aan bod in stijlkamer opstellingen (winkel, school, werkplaats, keuken, woonkamer, visserij en landbouw). In verschillende vitrines worden bijzondere collecties getoond. - Enkele foto's van de collecties op de Heemkundezolder Willemstad.

- Verhalen over de geschiedenis van Willemstad op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 1998 is een aantal bunkers gerestaureerd, waarbij onder meer ramen en deuren zijn aangebracht. In dat jaar zijn ook ruim 200 lindebomen aangeplant op de wallen.

- In 2000 en 2001 is het circa 40 kilometer lange dijkvak Willemstad - Geertruidenberg versterkt. Gelukkig konden de Muralt-muren bij de stad behouden blijven. Ook met natuurbehoud is rekening gehouden. Voordat de oude kleibedekking van de dijken werd afgegraven, is namelijk eerst de bovenste laag teelaarde met de daarin aanwezige vegetatie apart gezet. Na aanpassing van de dijk is deze laag teruggeplaatst, zodat een rijke begroeiing gewaarborgd blijft. Bovendien draagt dat bij aan de veiligheid van de dijken. Want hoe groter de diversiteit aan grassoorten en kruiden, des te steviger en veiliger de dijkbedekking.

- In 2005 is het Stadsplan Willemstad verschenen. - Samenvatting Stadsplan.

- Het Havenfront van Willemstad wordt sinds 2006 herontwikkeld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Willemstad heeft 67 rijksmonumenten.

- Willemstad heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- Willemstad is, voorzover binnen de wallen gelegen, een beschermd stadsgezicht en, in de visie van het college van B en W, 'speerpunt van het toeristisch-recreatief beleid van de gemeente'. De hele stad is één grote bezienswaardigheid vanwege de goed bewaard gebleven vesting en de vele historische panden. De vestingwerken bestaan uit een omgrachting en een aarden omwalling, versterkt met 7 bastions, die zijn genoemd naar de 7 provinciën van de Republiek der Verenigde Nederlanden.

In de vestinggracht bevindt zich ter hoogte van de Landpoort een ravelijn. De gracht wordt van het buitenwater afgesloten door twee beren (gemetselde waterkeringen, in 2000 gerestaureerd) die aan de Oost- en Westzijde een verbinding vormen met de dijken langs het Hollands Diep. In de wallen zie je nissen met deuren. Deze dienden destijds om soldaten en munitie te herbergen. Hier en daar vind je verder kruitmagazijnen, munitiebergplaatsen en kazematten uit de 2e helft van de 19e eeuw. Bovendien zie je links en rechts enkele grote Duitse bunkers uit de Tweede Wereldoorlog. Op de wallen verspreid, staan nog enkele vroeg 18e-eeuwse kanonnen opgesteld.

- Het Heemkundemuseum is gevestigd in het Mauritshuis (Hofstraat 1), dat dateert uit 1632 en oorspronkelijk Princehof heette. Het pand was een geschenk van prins Maurits. De tuinen van het pand zijn permanent toegankelijk. Het Mauritshuis is een goed voorbeeld van Hollandse renaissance-architectuur. Het was van 1973 t/m 1996 in gebruik als gemeentehuis van de gemeente Willemstad, die in 1997 is opgegaan in de nieuwe gemeente Moerdijk.

- De Hervormde (PKN) Koepelkerk uit 1607, waarvan de bouw begon in 1597, is de eerste kerk in ons land die speciaal voor de protestantse eredienst is gebouwd. Bovendien is het de oudste achthoekige kerk van Nederland. Voor die vorm stond waarschijnlijk het Pantheon in Rome of de ronde tempel van Salomo als voorbeeld. Zij werd het model van vele andere kerken. De kerk is gesitueerd in een Kerkring, bestaande uit een straat die in een vierkant om het gebouw is aangelegd. Een smalle gracht omsluit het kerkhof.

“De kerk is opgetrokken in helderrode baksteen en heeft een onvoltooide toren, het ‘baarhuis’ genaamd, zware steunberen en rondboogramen met dagkanten en rechtstanden van Naamse hardsteen. In 1950 werd de kerk hersteld van oorlogsschade en brandde toen geheel uit. Interieur en exterieur zijn, dankzij giften uit het hele land, nauwgezet in de oude vormen hersteld. Tegen helderwitte muren dragen Toscaanse halfzuilen de magere ribben van het houten koepelgewelf. Waarschijnlijk wilde men de kerk overkluizen met een stenen graatgewelf, dat echter nooit tot uitvoering kwam. De kansel met lezenaar (1659) uit Hoogvliet, de banken (1670) uit Graft, het orgel (1953) met oud wapen van Willem V, de nieuwe tekstborden en het doophek met fraaie koperen doopboog zorgen dat het interieur geheel zijn oude aspect heeft teruggekregen” (31). In 1998 is een volgende restauratie gereedgekomen.

De Koepelkerk is van medio mei tot september elke zaterdag te beklimmen. Overigens zegt men weleens dat je de toren kunt beklimmen, maar de kerk hééft helemaal geen toren… Op de eerste ontwerpen van architect Van Noorenburch is wel een toren te zien, maar vanwege de slechte bodemgesteldheid is die nooit afgebouwd. Bovendien had Willemstad rond 1600 al een toren, namelijk die van het oude stadhuis. In verband met de veiligheid is het niet toegestaan tot boven in het kleine koepeltje op 37 meter hoogte te klimmen. Het uitzicht is echter ook vanaf de zolder fantastisch. Van bovenaf is goed te zien hoe groen de vesting is. Je kunt uitkijken over het Hollands Diep. En als het weer een beetje meewerkt, kun je onder meer Roosendaal, Rotterdam en de Geertruidenbergse Amercentrale zien liggen. - Vrienden van de Willemstadse Koepelkerk.

- Het kerkhof bij de Koepelkerk was er al vóór de kerk. Ook de twee rode beuken op het kerkhof zijn ouder. Het kerkhof is een bezichtiging waard vanwege de fraaie inrichting en de vele bijzondere grafstenen. Zo liggen er veel notabelen begraven, onder wie gouverneurs, burgemeesters en andere bestuurders van dit vroeger belangrijke militaire bolwerk. De ‘rijken’ werden tot 1827 in de kerk zelf begraven. Hier komt dan ook de term ‘rijke stinkerds’ vandaan. Toen in de kerk vloerverwarming werd aangelegd, zijn de laatste historische grafplaten naar buiten gebracht. De mooiste liggen aan weerszijden van het donkere toegangslaantje.

- d’Orangemolen (Benedenkade 1) is een ronde stenen stellingkorenmolen uit 1734 en is in gebruik als woning (niet te bezichtigen).

- Het Arsenaal (1793) is een rechthoekig bakstenen gebouw met houten kroonlijst, met in de gevel aan de havenzijde twee poorten met hardstenen omlijsting waarop zwarte ornamentschilderingen. Het was een opslagplaats voor wapens en munitie. Toen in 1926 het garnizoen Willemstad definitief verliet, had het Arsenaal zijn functie als wapen- en munitieopslagplaats grotendeels verloren. In het aan het Arsenaal grenzende Wachthuis, dat dateert uit de tweede helft van de 18e eeuw, zijn stenen ingemetseld die herinneren aan de hoge waterstanden in 1775, 1808, 1894, 1916 en 1953. Het gebouw is uit baksteen opgetrokken en heeft een ingebouwde galerij, bestaande uit bogen op pijlers met hardstenen imposten. Het Wachthuis fungeert thans als brandweerkazerne.

- Het pand Raadhuisstraat 2 heeft tot 1973 dienstgedaan als gemeentehuis (daarna heeft de gemeente het Mauritshuis betrokken). Het is in 1587 gebouwd in opdracht van Prins Maurits en heeft ook een tijd als kerk gediend. De gevangenis van de stad bevond zich onder de toren. Boven de hoofdingang vind je drie wapens, namelijk dat van Prins Maurits, geflankeerd door het wapen van het geslacht Glymes (links) en dat van de voormalige gemeente. Jan IV van Glymes, Markies van Bergen op Zoom, heeft in 1565 de polder Ruigenhil ingedijkt, waarna het dorpje Ruigenhil is ontstaan, dat later tot de vesting Willemstad is uitgegroeid. Bijzonder zeldzaam is de open pui met fraai stergewelf in de toren, de zogenoemde roepstoel, die werd gebruikt voor het doen van afkondigingen.

- De Gereformeerde Kerk aan de Voorstraat 40 is in 2011 verbouwd tot multifunctioneel centrum.

- De RK kerk uit 1875 is sinds medio 2013, wegens fusie met omliggende parochies, niet meer in functie.

- Gevelstenen in Willemstad.

- Het bijzondere vuurtorentje uit 1947 (vierkant, van baksteen) is de enige vuurtoren die Noord-Brabant nog rijk is. Voor de scheepvaart heeft hij zijn functie verloren. Vroeger zijn er in de regio ook vuurtorens geweest in Dintelsas en Oud Gastel. De gemeente heeft in 2013 getracht het torentje te verkopen, maar heeft de verkoop later ingetrokken omdat het niet is gelukt er een herbestemming voor te vinden.

- De vesting Willemstad heeft zijn militaire functie officieel verloren in 1926. Toch raakte de stad ongewild weer betrokken bij oorlogsgeweld: op 30 mei 1940 liep de rijnaak Rhenus 127 op een mijn. Het schip zonk binnen enkele ogenblikken. Aan boord bevonden zich 1.400 Belgische militairen die op dat moment als krijgsgevangenen werden afgevoerd naar Duitsland. 167 van hen kwamen bij deze scheepsramp om het leven, 276 raakten er gewond. De gevallenen worden jaarlijks op 30 mei op de Belgische Erebegraafplaats, gelegen even buiten de langs het Hollands Diep, herdacht met een kranslegging, georganiseerd door de Belgische Nationale Strijders Bond.

- Fort De Hel ligt ZW van Willemstad, 0,5 km NW van Helwijk, aan de Helsedijk 85. Fort De Hel is opgericht als onderdeel van een reeks batterijen (waarvan ook Fort Oranje deel uitmaakte), die in 1747 werd aangelegd in verband met de belegering van Bergen op Zoom. Het is één van de drie overgebleven ‘tour-modèles’ in Noord-Brabant (de andere zijn Fort Sabina ZW van Willemstad en Fort Altena bij Sleeuwijk). Het fort heeft jarenlang zonder bestemming staan wegkwijnen tot kunstenaar (of ‘vormtenaar’, zoals hij zichzelf noemt) Frank Kastelein het initiatief nam het fort van de ondergang te redden. Met hulp van vrijwilligers van de stichting heeft hij het fort met omgeving in relatief korte tijd hersteld en toegankelijk gemaakt voor publiek. Hij is er gevestigd sinds 1994. Er valt veel te zien; uiteraard het fort zelf en zijn omgeving, er is een beeldentuin, Frank Kastelein heeft er zijn werkplek en expositieruimte, er is een expositie over de geschiedenis van het fort en foto’s van de restauratie.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Popfestival Bunkfest (augustus of september) is gratis toegankelijk.

- Tijdens Maritiem Willemstad, hét evenement voor oude bedrijfsvaartuigen (3e weekend in september in de even jaren, in de oneven jaren is het in 's-Hertogenbosch) kun je zo’n 70 nostalgische schepen bewonderen. Wie er komen opdagen is altijd een verrassing: het kan bijvoorbeeld gaan om botters, sleepboten, Westlandse fruitschepen, schokkers, skûtsjes, Westlanders, ponen, Lemster aken of Friese garnalenvissers.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Veerpont Anna (alleen voor fietsers en voetgangers) vaart in de zomer van Willemstad naar Numansdorp v.v.

- Markt aan de Voorstraat, maandags van 12.30-16.30 uur.

- Ieder weekeinde is Willemstad een voetgangersparadijs. Dan worden namelijk met een druk op de knop de beide toegangspoorten met blokken in het wegdek afgesloten.

- Openluchtzwembad Het  Buitendiep (Grintweg 1. Tel. 0168-472758) is geopend van mei t/m begin september. Het College van B&W wilde het zwembad in 2013 sluiten, maar de gemeenteraad verzoekt het college om te onderzoeken of en hoe het zwembad toch gehandhaafd kan blijven.

- Natuur- en recreatiegebied Vlaakenhoek ligt ZW van Willemstad, heeft een oppervlakte van 54 hectare en wordt beheerd door Staatsbosbeheer. Afwisselend gebied met jong loofbos, moeras en waterpartijen. Het gebied is ingrijpend veranderd bij de aanleg van de Deltawerken, waarbij enkele delen zijn opgespoten en andere delen zijn uitgegraven voor de winning van klei. In het gebied zijn enkele speelweiden.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Willemstad.

Terug naar boven

Links

- Stadsraad Hart voor Willemstad.

Reactie toevoegen