Liesbos

Plaats
Buurtschap
Breda
West-Brabant Baronie en Markiezaat De Rith
Noord-Brabant

lies plaatsnaambord.jpg

De buurtschap rond de Liesstraat W van Breda heet volgens de bordjes Lies, maar de inwoners houden het liever op Liesbos.

De buurtschap rond de Liesstraat W van Breda heet volgens de bordjes Lies, maar de inwoners houden het liever op Liesbos.

Liesbos

Terug naar boven

Status

- Liesbos is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de regio West-Brabant, daarbinnen in de streek Baronie en Markiezaat, en daar weer binnen in het streekje De Rith, gemeente Breda. T/m 1941 gemeente Princenhage.

- De buurtschap Liesbos valt onder het 'dorp in de stad' Princenhage (volgens onder andere de inwoners van dit voormalige dorp, dat thans een wijk van de stad Breda is; zie daarvoor de pagina over het streekje De Rith, en de pagina over dit 'dorp in de stad' en de voormalige gemeente Princenhage), maar valt officieel, ook voor de postadressen, onder de stad Breda.

- De buurtschap Liesbos heeft witte plaatsnaambordjes (met daarop echter de naam Lies, zie hieronder onder Naam, Naamgeving), en ligt - dus - buiten de bebouwde kom.

- De buurtschap Liesbos heeft een kerk en zou daarom in principe een dorp genoemd kunnen worden. De destijds beoogde bevolkingsgroei in deze omgeving is er echter nooit van gekomen*. Liesbos is niet tot een ‘kern’ uitgegroeid en is qua bebouwing een echte buurtschap gebleven. Vandaar dat zij ook nog steeds als zodanig wordt betiteld.
* Zie voor een toelichting hierop bij Effen, dat in een soorgelijke situatie verkeert.

- Overigens is de voormalige parochie Liesbos een stuk groter dan alleen de buurtschap Liesbos. De parochie omvatte de hele streek De Rith, plus de buurtschappen Vaareind, Bremberg en Vaartkant. Kaart en oprichtingsacte van de parochie Liesbos.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Hoewel er dus recent plaatsnaambordjes met de naam Lies zijn geplaatst, wordt de buurtschap in de volksmond doorgaans Liesbos genoemd (naar het nabijgelegen bos). "De bewoners spreken zelden of nooit van Lies, maar van Liesbos, dat zich uitstrekt over de A58, inclusief het Liesbos." (aldus BN/De Stem, 13-1-2009, zie de link naar dit artikel onderaan deze pagina bij Links). Voor zover de naam Lies wordt gehanteerd, woont men niet 'in' Lies maar 'op de Lies'.
Naamsverklaring
“Vermoedelijk oude veldnaam, die verband zal houden met de grassoort lies” (1).

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Liesbos ligt W van de stad Breda en de Bredase wijk Princenhage, ligt N in het streekje De Rith - het hele landelijk gebied WZW en ZW van Breda -, en rond de Liesstraat, N grenzend aan de A58 en het Liesbos, O aan de A16.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 omvatte de buurtschap Liesbos 23 huizen met 153 inwoners.

- Tegenwoordig omvat Liesbos ca. 80 huizen met ca. 200 inwoners (met name rond de Liesstraat, Liesdreef, Liesboslaan, Sprundelsebaan, Zoudtlandseweg, Hazardweg).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

Het tracé van de A16 is de afgelopen jaren verlegd in verband met de aanleg van de Hogesnelheidslijn. Er waren aanvankelijk op- en afritten gepland dwars door de buurtschap Liesbos. Gelukkig voor de inwoners is dit niet doorgegaan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Z van het Liesbos, aan de voormalige N58 (hoek Liesboslaan/Liesstraat), bouwde de Roosendaalse architect Jac. Hurks in 1930 de kerk, pastorie, jongensschool en bijbehorende onderwijzerswoning in de stijl van de Amsterdamse School*. De verklaring waarom er bij het nietige Liesbos zo’n forse kerk is gebouwd, kunt u lezen bij Effen, waar de parochie een soortgelijke ontstaansgeschiedenis heeft. De kerk had een uitgestrekt verzorgingsgebied, van de Vaartkant tot Vuchtschoot. In september 2012 is de laatste dienst gehouden. De kerk wordt (is?) verkocht. Onderhoud en restauratie van de kerk waren voor de kleine gemeenschap niet meer op te brengen.
* Zie voor ander werk van Hurks en nadere informatie over de Amsterdamse School ook bij Effen, Nispense Achterhoek, Rucphen en Burgerhout.

- Het voormalige klooster aan de Liesboslaan 315, tegenwoordig Woonzorgcentrum Liesbosch is in 2012 en 2013 verbouwd. Bovendien verrijst achter het klooster nieuwbouw: kleinschalig wonen voor 24 dementerende ouderen.

- Het oorspronkelijke Plantagemeestershuis (Zanddreef, in het NW van het Liesbos) is in 1843 door Prins Frederik (1797-1881), de tweede zoon van koning Willem I, die van 1840 tot aan zijn dood eigenaar was van het Ulvenhoutsebos, het Mastbos en het Liesbos, verbouwd tot het huidige Jachthuis Liesbos. In 1963 is het Jachthuis afgebrand en daarna herbouwd.

- Langs de Liesboslaan waren mijlpalen geplaatst op een onderlinge afstand van één kilometer. Aan de Oude Liesboslaan, bij kwekerij Zeldenrust op nummer 140, staat nog steeds mijlpaal nummer 5. De overige zijn reeds verdwenen. Tussen de mijlpalen stonden om de honderd meter zogenaamde hectometerpaaltjes. Aan het hek van de villa Vredeburcht, Liesboslaan 2, staat nog zo’n paaltje, een zeshoekig basaltzuiltje, evenals bij boerderij Baanzicht.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Liesbos, N van de gelijknamige buurtschap, is 220 hectare groot en wordt sinds 1899 beheerd door Staatsbosbeheer. Het Liesbos is een van de oudste loofbossen van Nederland. Reeds in 1267 is hier sprake van een bos. Van 1403 tot en met 1881 (met uitzondering van de ‘Franse Tijd’) is het domeinbezit geweest van het Huis Oranje-Nassau. Eeuwenlang was het voor deze familie een belangrijk jachtgebied en kwam de betekenis als houtleverancier pas op de tweede plaats. Deze hoge heren ontgonnen het bos niet zelf, maar lieten dat over aan pionierende boeren. Vermoedelijk ontstond uit deze onderneming de buurtschap Lies(bos). Het hout van het Liesbos was lange tijd favoriet bij meubelmakers en in de leerlooierij werd de eikenschors gebruikt.

Op de oudst bekende kaart van het Liesbos uit 1619 komen alleen nog de Huisdreef en de Nieuwe Dreef voor. Vreemd genoeg is de Nieuwe Dreef dus een van de twee oudste dreven van het Liesbos. “Het Liesbos was met een wal omgeven. De functie was tweeledig: het wild, bijvoorbeeld de varkens en reeën binnen houden en de op hout beluste boeren erbuiten. Desondanks was het herhaaldelijk nodig om per ordonnantie het weiden van vee en kappen van hout uit de bossen van de Heer te verbieden” (89).

“Waarschijnlijk was reeds in de 17e eeuw een reigerkolonie gevestigd in het Liesbos. De reigers waren een geliefd object voor de valkenjacht, die door de adel werd bedreven. Twee perken in het Liesbos heten dan ook de Grote en de Kleine Reigerij. Deze kolonie blauwe reigers bestaat nog steeds. Nadat hij zich regelmatig heeft verplaatst, verblijft hij nu weer in de Grote Reigerij, een traditie van meer dan drie eeuwen!” (aldus Gerard Otten in (110, 1995)).

Het Liesbos was begin 20e eeuw een landelijk bekende vakantiebestemming. Grote en kleine hotels, villa’s en gezondheidskolonies schoten als paddestoelen uit de grond. Panden als Bellevue, Rustoord, Lindenhof en Huis ten Bosch danken hier hun ontstaan aan. De middenstand van Princenhage voer er wel bij en het dorp ontwikkelde zich tot vakantie- en kuuroord. In de jaren dertig is dit toerisme een stille dood gestorven.

Het bos bestaat grotendeels uit eikenaanplant met een open karakter, met een deel naaldbos ter hoogte van de parkeerplaats. Het eikenbos heeft een bijzonder rijke ondergroei. De oudste eiken en beuken in het huidige bos dateren van 1830. Het Liesbos is een ‘multifunctioneel’ bos waar houtproductie, natuur en recreatie (wandelen, trimmen, fietsen, paardrijden) samengaan. Het is het grootste eikenbos van Nederland.

De houtproductie is de laatste jaren minder belangrijk geworden, maar nog wel aanwezig. Ziet u een roze stip op een boom, dan is het een teken dat hij gekapt gaat worden. Een boom met een gele stip moet nog uitgroeien tot een volwassen exemplaar.

Het ruitvormige padenstelsel is een overblijfsel uit de 14e eeuw. De toenmalige polderwerkers zwoeren bij dat patroon. En de eigenaar van het bos, doorgaans de Heer van Breda, had een prachtig schootsveld in die kaarsrechte, brede lanen. Vaak ging hij ook op valkenjacht, met reigers als prooi. De naam Reigerij voor het noordelijk perceel ten westen van de speelweide herinnert hier aan. Enkele malen per jaar vindt hier nog altijd een valkenjacht plaats.

Door de aanwezigheid van grote oppervlakten oud eikenbos is het Liesbos ook een paradijs voor diverse soorten vleermuizen.

In 2011 zijn de natuurgebieden Liesbos en De Berk voor wandelaars met elkaar verbonden middels twee bruggen die zijn vervaardigd uit twee in de lengte doorgezaagde eiken. Tussen De Berk en het Liesbos liggen namelijk twee brede sloten van acht meter breed. Daarom moesten wandelaars nogal omlopen via drukke wegen om de beide gebieden te bezoeken. Vandaar de bruggen. De eerste brug ligt over de sloot in het nieuwe stukje natuur tussen de Donkerstraat en de Elshoutweg. De andere eik ligt vijfhonderd meter verderop aan de rand van natuurgebied De Berk. Dankzij de bruggen kunnen natuurliefhebbers nu vijftien kilometer aan een stuk door de bossen, velden en weilanden lopen.

- Het Dierenhoekje Liesbos (Groenstraat 150) is een combinatie van dierenparkje, kinderboerderij en speeltuin. Er zijn allerlei bijzondere en gewone dieren te zien. Het Dierenhoekje is een particulier initiatief en dankt haar bestaan onder meer aan donaties.

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Liesbos door Kees Wittenbols uit Breda.

Terug naar boven

Links

- Site van en over de buurtschap en voormalige parochie Liesbos.

- Artikel over de buurtschap Liesbos in BN/De Stem (2009).

Reactie toevoegen