Best

Plaats
Dorp en gemeente
Best
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

best_plaatsnaambord_kopie.jpg

Best is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

Best is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

gemeente_best_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Kedichem anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Kedichem anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Best

Terug naar boven

Status

- Best is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen. Het is een gemeente sinds 1821. Voorheen viel het dorp onder de gemeente Oirschot. Omdat het Koninklijk Besluit op 17-8-1819 genomen is, heeft de gemeente in 2019 het 200-jarig bestaan gevierd.

- Onder het dorp Best vallen ook het vroegere 'fabrieksdorp' en dorp Batadorp (voor de postadressen) en de buurtschappen Aarle en De Vleut.

- Wapen van de gemeente Best.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Best.

Terug naar boven

Naam

Inwoners
Een inwoner van dit dorp is een Bestenaar.

In het Brabants
Bèèst.

Oudere vermeldingen
1307 (B)est, 1335 villa de Best.

Naamsverklaring
Etymologie onbekend. Mogelijk gaat deze eenstammige naam terug tot in de prehistorische tijd. Een poging tot verklaring: misschien uit basti* of bastiþi*, collectiefvorm bij bast 'schors, boomschil, uit bast gemaakt touw'. Zeker is dat we niet mogen uitgaan van bes 'bessenstruik' of bies 'plant van vochtige heidegrond en moerassen (Scirpus)'. Onder Oostelbeers ligt een ouder landgoed Baest (1e kwart 13e eeuw Bast, 1267 nemus de Baest), maar de relatie tussen de namen is onzeker. Men opperde de mogelijkheid dat het dorp Best vanuit deze locatie is gesticht.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Best grenst in het Z aan Eindhoven, in het Z en W aan Oirschot, in het N aan Liempde, in het NO aan Boskant en in het O aan Son, en ligt W van Breugel, ZW van Sint-Oedenrode, ZO van Boxtel en N van Veldhoven. Centraal door de gemeente loopt de A2, van N naar ZO; in het uiterste ZO van de gemeente ligt het grootste deel van Knooppunt Ekkersweijer (A2/A50), net Z van de gemeente ligt het Knooppunt Batadorp (A2/A58) en langs de Z grens lopen de A50, de gecombineerde A2/A50 en de A58. Het gelijknamige dorp ligt centraal tot Z in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Best 300 huizen met 1.903 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp (dat ook wel Verrenbest of Verre Best wordt genoemd. De dorpskom wordt dan ook Kerkeneind genoemd) 160/1.082 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Naastenbest (ook Naaste Best) 70/478 en Aarle 70/343. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 12.000 huizen met ca. 29.500 inwoners, die vrijwel allemaal betrekking hebben op het gelijknamige dorp (met daarnaast nog ca. 800 inwoners voor het dorp Batadorp).

Terug naar boven

Geschiedenis

Best heeft lange tijd een agrarisch karakter gehad, met veel boerderijen aan zandpaden. In het dorp en omstreken is altijd veel klompenindustrie geweest. Dit kwam door de zeer geschikte grond waar zeer makkelijk populieren konden groeien, die het beste hout gaven voor het maken van klompen. In 1850 waren er in het dorp 23 klompenmakerijen. Verder waren er verschillende boterfabrieken. Mensen maakten thuis ook sigaren. Andere mensen verdienden hun geld in de steenfabriek. 1926 is Tricotbest opgericht, een kousenfabriek. In 1934 koopt Bata (een grote schoenenfabrikant) voor heel weinig geld 660 hectare grond van Best om er een fabriek te bouwen. Er waren toen in Nederland al tientallen Bata-winkels. Door de klompen en de Bata maakte het dorp, los van Eindhoven, een eigen industriële ontwikkeling door. Onder andere door Bata is het dorp snel gaan groeien. De geschiedenis van Bata alhier vind je beschreven op de pagina van Batadorp (dat destijds is gebouwd voor de werknemers van de Bata-fabriek)..

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Best, kun je terecht bij de volgende instantie en sites:

- "Erfgoedvereniging Dye van Best zet zich in voor het behoud van het culturele erfgoed in de gemeente, en stelt zich ten doel de belangstelling voor en de kennis van de lokale geschiedenis en cultuur te vergroten en te verspreiden. Zij doet dit door het aanbieden van lezingen over de geschiedenis en gebeurtenissen die vooral te maken hebben met deze gemeente, het organiseren van tentoonstellingen, het aanbieden van lespakketten aan scholen, het organiseren van de Open Monumentendagen, het houden van tentoonstellingen, rondleidingen en via de website en Facebook zichtbaar maken van de beschikbare informatie over de gemeente.

Kees van den Biggelaar is in 1967 een van de oprichters van de vereniging, die vandaag de dag ruim 200 leden heeft. Hij en vele andere Bestenaren ergeren zich in die jaren aan het feit dat op en nabij de urnenvelden in Best vele motorcrossers bezig zijn om de natuur te beschadigen. Zij nemen het initiatief om middels de op te richten heemkundekring deze schade aan dat stukje belangrijke natuur met de daarin verborgen urnen een halt te kunnen toeroepen. De naam van de vereniging komt voort uit het gezegde van de bewoners van Oirschot die, wanneer er weer eens opstootjes of relletjes in Oirschot waren geweest, die wel veroorzaakt zouden zijn door "die van Best". Een oude schrijfwijze zorgde ervoor dat “die” werd aangeduid als “Dye”.

In de loop der jaren kwam er volop belangstelling voor de werkgroepen, die eens per jaar met het bestuur de gang van zaken bespreken. De contacten met de gemeente zijn geïntensiveerd, contacten met de stichtingen IVN en het Groene Woud zijn frequenter geworden. De afgelopen jaren zijn diverse nieuwe projecten opgestart zoals Paal de Driesteen, het schouwen van de grenzen tussen Best, Sint-Oedenrode en Liempde (Boxtel), het project De Aarlese Hoeve is ter hand genomen, er is in samenwerking met anderen volop aandacht besteed aan 150 jaar Spoor in Best en in 2016 zijn door onze Kring de Brabantse Heemdagen met succes georganiseerd. Ook het aantal gemeentelijke monumenten is mede op initiatief van onze kring met sprongen omhooggegaan. Onze kring heeft de afgelopen jaren met belangstelling het project “Beschermd Dorpsgezicht Batadorp” gevolgd. Er is ook veel inspanning verricht aan de omschakeling naar het digitale tijdperk. In 2018 is besloten om de naam van de vereniging te veranderen in Erfgoedvereniging Dye van Best. Dit omdat de naam beter aansluit bij de algemene term van erfgoed, die beter bekend is bij een breed publiek dan de term heemkunde."

- De website Geschiedenis van Best geeft je de mogelijkheid om informatie over de geschiedenis van deze gemeente op te zoeken, overzichtelijk ingedeeld in de rubrieken Bedrijven, Beroepen, Cafés en hotels, Gebeurtenissen, Gebouwen, Gedenktekens en kunstwerken, Personen, Plaatsen en gebieden, Straten, Verenigingen en Tijdlijn.

- Nieuws m.b.t. de geschiedenis van de gemeente Best op Facebook.

- Verhalen over de geschiedenis van Best op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Best heeft 25 rijksmonumenten.

- Best heeft 11 gemeentelijke monumenten.

- De RK Sint-Odulphuskerk (Hoofdstraat 33) is een neogotische kerk uit 1880-1886, op de plaats waar naar verluidt Sint Odulphus zou zijn geboren. De kerk is ontworpen door architect Carl Weber. Men wilde eerst de toren van de oude kerk handhaven, maar deze was naar verhouding te klein. In 1884 is de nieuwe toren gebouwd, maar daarmee was de oorspronkelijke historische kerk verdwenen. De kerk is op 17 oktober 1944 tijdens een beschieting door de Duitse bezetter zwaar beschadigd. In 1960 is de kerktoren weer hersteld en nadien zijn er nog een aantal restauratieprojecten geweest. De fundamenten van de oude kerk, die voor de huidige Odulphuskerk liggen, zijn in 1991 opgegraven. De contouren ervan zijn op het kerkplein zichtbaar gemaakt. Het orgel is in 1852 gebouwd door Johannes Vollebregt. In 1886 is het in de nieuwe kerk geplaatst. Voor de kerk staat het Odulphusbeeld uit 1901.

De naastgelegen pastorie (huisnr. 35) is eveneens een rijksmonument en is ook ontworpen door Carl Weber. De pastorie heeft twee bouwlagen onder drie naast elkaar gelegen schilddaken. Het oudste gedeelte, uit 1856, ligt onder het middelste schilddak. Dit bestaat uit vijf traveeën. In 1911 vond een uitbreiding plaats aan beide zijkanten van de pastorie met een vleugel van twee traveeën breed. De pastorie is van cultuurhistorisch belang als bijzondere uitdrukking van de ontwikkeling van het katholicisme in het zuiden en is tevens van belang voor de typologische ontwikkeling van de pastorie. Zij heeft architectuurhistorische waarde vanwege de stijl en de sobere detaillering. Het gebouw heeft ensemblewaarden vanwege de bijzondere betekenis door de situering naast de kerk, nauw verbonden met de ontwikkeling/uitbreiding van het kerkdorp. Het gebouw is in- en uitwendig gaaf bewaard gebleven.

- De RK Antonius van Paduakerk (Wilhelminaplein 159) komt in 1950 gereed, in de dan in opbouw zijnde nieuwe wijk Wilhelminadorp. De kerk beoogde eigenlijk te verrijzen in het fabrieksdorp Batadorp aan de Z kant van het kanaal, maar de bouwpastoor had voorkeur om de kerk in de nieuwe wijk Wilhelminadorp te realiseren. Het is een architectonisch belangrijke wederopbouwkerk in traditionalistische vormen, ontleend aan het romaans. Driebeukige opzet met breed middenschip, gebaseerd op het concept van de volkskerk. Lage, gedrongen toren met tentdak boven het koor. Vele interessante details, o.a. een serie glas-in-loodramen.

- De voormalige RK St. Lidwinakerk (Raadhuisstraat 209) dateert uit 1965 en is ontworpen door architect L. de Bever. Sinds 2000 was de kerk tevens in gebruik bij de Gereformeerde Kerk Vrijgemaakt (GKV). In 2009 is de kerk aan de RK eredienst onttrokken. In 2010 is de kerk verkocht aan de GKV.

- Molen De Volharding (Molenstraat 1b) is een ronde stenen stellingmolen die vroeger dienstdeed als korenmolen. De molen is gebouwd in 1850 en bleef tot 1936 op windkracht malen, hoewel er inmiddels ook een hulpmotor aanwezig was. In 1938 is het gevlucht verkocht. In 1947 dreigt sloop, maar er wordt geen sloopvergunning afgegeven. De gemeente koopt de romp in 1998, met de bedoeling er weer een draaiende molen van te maken. Restauratie is in 2011 gereedgekomen.

- In Best blijkt de oudste nog in functie zijnde boerderij van West-Europa te staan. Bouwhistorisch onderzoek in 2012 heeft uitgewezen dat de boerderij uit 1263 dateert. De boerderij is nog altijd in gebruik, als huisvesting voor kalveren.

- Mariakapellen.

- Ga met Museum Bevrijdende Vleugels in Best terug naar de tijd van de bevrijding: ronkende motoren van gevechtsvliegtuigen, heldhaftige piloten en Amerikaanse parachutisten. Bevrijdende Vleugels vertelt het heftige verhaal van o.a. de bevrijding van Zuid-Nederland aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Het museum ligt in het gebied waar op 17 september 1944 luchtlandingen plaatsvonden tijdens Operatie Market Garden, die de bevrijding van Zuid-Nederland inluidde. In de verschillende hallen worden de bezetting, de onderdrukking en de uiteindelijke bevrijding uitvoerig belicht. Bevrijdende Vleugels heeft een bijzondere collectie inclusief tanks, vliegtuigen, diorama's, foto's en wapentuig dat daadwerkelijk tijdens Operatie Market Garden is gebruikt.

- Beleef het spelen van toen weer op een nieuwe eigentijdse manier bij Speelgoedmuseum Spelebos. Verspreid over het museum vind je verschillende spellen die je zelf kunt uitproberen. Kinderen kunnen buiten heerlijk schommelen in de bostuin. Speelgoedmuseum Spelebos is van dinsdag t/m zondag geopend van 10.00 uur tot 17:00 uur. Tijdens schoolvakanties zijn ze dagelijks geopend. Van begin november t/m eind maart is het museum gesloten.

- Gevelstenen in Best.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Lakedance is naar eigen zeggen de beste Summer Beach Party in het zuiden des lands, 2x per jaar (mei en augustus) op Aquabest.

- Avondvierdaagse (juni).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- " 't Tejaterke is gevestigd in de voormalige Avondmaalkerk. Nadat de functie als kerk stopte is het gebouw in gebruik genomen als cultureel centrum. Vaste gebruikers zijn o.a. buurtverenigingen, toneelclubs, IVN en de harmonie, maar ’t Tejaterke is beschikbaar voor iedereen in het dorp. In 2014/2015 is een grote rigoureuze verbouwing uitgevoerd. Het complete pand is toen gestript, er zijn drie zalen aangebouwd en er is een mooie foyer gerealiseerd. Al snel na de hernieuwde ingebruikname werd ’t Tejaterke het 'Pareltje van Best' genoemd en geprezen om de geweldige akoestiek, de professionele belichting in de theaterzaal en de uitschuifbare tribune. De zalen in 't Tejaterke zijn te huur voor diverse activiteiten zoals: concerten, voorstellingen, tentoonstellingen, bijeenkomsten etc. Zoals de naam ’t Tejaterke al zegt, beschikken we over een mooie theaterzaal, maar daarnaast is er volop gelegenheid voor sociaal-culturele ontmoetingen. De foyer, balletzaal, muziekzaal, natuurzaal en het leslokaal zijn multifunctioneel inzetbaar."

- Kinderboerderij Wilhelminapark.

- Gemeente Best heeft een eigen openluchtzwembad: De Dolfijn. Je vindt het zwembad op sportpark Leemkuilen, Sportlaan 7. Een dagkaart kost € 4,50. Abonnementen zijn mogelijk en er zijn ook 10-badenkaarten.

- "De winkeliers in winkelcentrum Wilhelminadorp in Best zijn erg actief om jou als klant zo optimaal mogelijk te bedienen. Met het centraal gelegen - gratis - parkeerterrein kun je bijzonder dicht bij de winkels parkeren. Een groot gedeelte van het winkelcentrum is overdekt met een luifel. Het grote aanbod in diversiteit aan winkels maakt het aantrekkelijk voor de dagelijkse en niet-dagelijkse boodschappen."

- "Natuur een plek geven in het hart, het hoofd en de handen van mensen: dat is waar IVN Best voor staat. We willen jong en ouder op inspirerende manieren de natuur laten beleven. Vanuit dat perspectief willen we geïnteresseerden stimuleren de natuur te leren kennen, te respecteren en er zorg voor te dragen. Duurzaamheid in al zijn geledingen is een nieuw thema dat van harte wordt omarmd. Vanuit deze visie organiseert het IVN wandelingen, excursies en lezingen over natuur en duurzaamheid. Daarbij zijn onze leden actief in werkgroepen voor landschapsonderhoud, planten, vogels en natuurfotografie. Extra aandacht is er voor de jeugd middels het Jeugd IVN, natuurwandelingen voor basisscholen en andere jeugdgerelateerde activiteiten."

- Om de heide en de vennen in het natuurgebied bij het Langven bij Best te laten herstellen, zijn in 2013 bomen in het gebied gekapt. De bomen onttrokken veel vocht en zorgden er voor dat een deel van de regen in het gebied direct verdampte. Daarnaast leed de kwaliteit van het water in de vennen onder de bladinval. De omvorming van bos naar heide bij het Langven wordt in fasen uitgevoerd. Daar wordt voor gekozen om dieren en planten te laten 'meebewegen' met de veranderingen in waterstand, licht en ruimte.

- Educatieboerderij Walnoot & Wilg van Frances en Kees Scheepens organiseert o.a. samen met Het Brabants Landschap safari-excursies door Het Groene Woud. Tijdens de safari (met elektrische golfkarretjes!) kunnen de deelnemers het Groene Woud rund - dat ze ook op de boerderij houden - in de vrije natuur bekijken. Een innovatie van Kees Scheepens is vermeldenswaard: hij heeft een systeem bedacht waarbij hij de intelligentie van varkens benut om de uitstoot van ammoniak terug te dringen. Het ei van Columbus: Scheepens laat zijn varkens op verschillende plekken in de stal plassen en poepen. Dat heeft hij ze aangeleerd door ze telkens te belonen met citroenbonbonnetjes. Doordat de plas en de poep niet bij elkaar komen, wordt ammoniakvorming vermeden en zijn er dus ook geen dure roostervloeren, putten, systemen van mestscheiding en luchtwassers nodig. Scheepens hoopt op een Europese subsidie om het systeem te kunnen gaan automatiseren. (bron: Provincie Noord-Brabant, 5-3-2013. In die maand was Walnoot & Wilg 'Groen bedrijf van de maand', waarmee de provincie maandelijks een bedrijf in het zonnetje zet dat de zorg voor natuur en landschap combineert met economische initiatieven)

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Best. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Lokale links: - Linkspagina Best.

- Belangenorganisaties: - De vereniging GOEB heeft 14 leden. Dit zijn de Bewonersoverleggen (BO's) van de 14 wijken die Best heeft. De Bewonersoverleggen (die je allemaal met een eigen pagina onder de link vindt) zijn allemaal een rechtspersoon in de vorm van een stichting. De bewonersoverleggen hebben als doel het handhaven en verbeteren van het woon- en leefklimaat van de wijken. Het bewonersoverleg fungeert als schakel tussen buurtbewoners en overheden, organisaties en instellingen over onderwerpen die het woon- en leefklimaat in de wijk betreffen. Denk hierbij aan zaken die te maken hebben met milieu, veiligheid, verkeer, groenvoorziening, en samen leven in de wijk . Omdat elke wijk anders is, zal de nadruk in de verschillend bewonersoverleggen op andere onderwerpen binnen deze thema’s liggen. Het GOEB is de overkoepelende organisatie en heeft o.a. als taak de randvoorwaarden waarbinnen de BO’s werken te verbeteren en te versterken richting de gemeente. Waar onderwerpen spelen binnen meerdere wijken, kan het bewonersoverleg via het GOEB ook een gezamenlijke aanpak aangaan, bijvoorbeeld door de vorming van een werkgroep.

- Buurtverenigingen: - Buurtvereniging De Heikant is opgericht in 1947 en is daarmee de oudste buurtvereniging van Best. - Buurtvereniging Wilhelminadorp 25.

- Voortgezet onderwijs: - "Het Heerbeeck College is een school voor voortgezet onderwijs en maakt samen met het Kempenhorst College in Oirschot deel uit van Stichting Katholieke Scholengroep voor Voortgezet Onderwijs Best-Oirschot. Onze school biedt de volgende opleidingen: mavo, havo, atheneum en gymnasium en voor havo en atheneum ook het Heerbeeck International College (HIC)."

- Muziek: - "Harmonie St. Caecilia is een muziekvereniging met een diepgewortelde traditie binnen de Bestse Gemeenschap. Meer dan 100 muzikanten van alle leeftijden en muzikaal niveau beleven wekelijks veel plezier aan hun muzikale hobby. Door het geven van concerten en het opluisteren van publieke evenementen draagt de harmonie bij aan het culturele leven in Best en omstreken. De eerste stap op weg naar een orkest in de harmonie is het leren bespelen van een instrument. De harmonie heeft daar een eigen muziekschool voor: Muziek Opleiding Caecilia (MOC)."

- Toneel: - "Toneelvereniging De Narrekap in Best voert sinds de heroprichting in 1975 gemiddeld 3 theaterproducties op per 2 jaar. We zijn een vereniging met gemiddeld 35 leden, waarvan een deel vooral achter de schermen actief is. Onze doelstelling is (toekomstige) leden te stimuleren de fijne kneepjes van het toneel onder de knie te krijgen en vooral ons publiek op ontroerende optredens te tracteren. Daarvoor is investering in cursussen en lessen in toneelspel, grime, decor en lichtontwerp nodig. Onder leiding van ervaren regisseurs wordt gemiddeld 30 avonden gerepeteerd voordat we de planken op kunnen. De begroting drijft natuurlijk voor een deel op de verkoop van kaartjes en we mogen ons verheugen op een goede schare publiek. Om de toegangsprijs aantrekkelijk te houden en de continuïteit te waarborgen zijn subsidies, sponsoring en andere bijdragen van levensbelang. In een maatschappij waar cultuursubsidies minder makkelijk op te rapen zijn, is het zaak om creatieve alternatieven te vinden. Vandaar onze oproep toe te treden tot de Vriendengroep van De Narrekap. Zo draag je bij aan behoud van cultuur in onze maatschappij, aan kwaliteit van samenleven, aan creativiteit en plezier. We gaan voor een club van 100 of meer!"

- Spel: - Plus Erwin Kenter vond het 200-jarig bestaan van de gemeente in 1819 een mooit aanleiding om een eigen Monopoly voor Best uit te geven.

- Veiligheid: - "EHBO Vereniging Best stelt zich ten doel te bevorderen al datgene, dat kan leiden tot: het voorkomen van ongevallen; het geven van informatie ter voorkoming van ongevallen; het verlenen van verantwoorde geestelijke en lichamelijke eerste hulp. De vereniging beoogt haar doel te bereiken door: het verzorgen van opleidingen; het inrichten van verbandposten."

- "De in 1971 opgerichte Bestse Reddingsbrigade (BRB) is 1 van de 3 brigades in Nederland die de beschikking heeft over een Auto te Water installatie. Hiermee verzorgt zij diverse cursussen voor geïnteresseerden. Verder is de vereniging uitermate trots op de leden Ton Broeren en Lianne Raaijmakers, die al lid zijn vanaf het prille begin. De BRB is een gezellige, actieve club. Niet alleen biedt zij haar leden de mogelijkheid een opleiding te volgen voor de brevetten, maar zij biedt ook de mogelijkheid om conditie te zwemmen voor de oudere leden. Kom gerust eens kijken tijdens de zwemavonden op dinsdag van 18.30-19.30 uur in het ZIB in Best, waar opleidingen en trainingen in het zwemmend redden centraal staan. Je leert hoe je jezelf en iemand anders uit het water kunt redden. Daarnaast worden in de loop van het jaar ook diverse andere activiteiten georganiseerd, die een meer ontspannend karakter hebben."

Reacties

(2)

Ongelooflijk wat een gedetailleerd informatie mijn complimenten.
Ik heb de website bij mijn favoriete gezet.;)

Dank voor uw complimenten. Dat doet mij goed om te horen! En het stimuleert mij om door te gaan met de laatste loodjes/puntjes op de i. Ik hoop dat u uw enthousiasme ook aan uw relaties wilt overbrengen, want helaas weten de meeste mensen nog altijd niet van het bestaan van de site, en degenen díe er van weten, zijn er allemaal enthousiast over.

Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen