Eerbeek

Plaats
Dorp
Brummen
Veluwe
Gelderland

Eerbeek

Terug naar boven

Status

- Eerbeek is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Brummen.

- Onder het dorp Eerbeek valt ook de buurtschap Coldenhove.

- Vanwege het belang van de papierindustrie in het dorp wordt Eerbeek ook wel 'papierdorp' genoemd.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1046 kopie 2e helft 12e eeuw Erbeke, 1294-1295 Ertbeke, 1400 Eerdbeke, 1401 Eertbeeck.

Naamsverklaring
Oorspronkelijk een waternaam. De betekenis is onduidelijk. Men vermoedt in het eerste lid erd 'aarde, klei, leem, maar ook bouwland'. Het tweede lid is beek 'natuurlijke waterloop'. Toen de naam van de beek op de plaats overging, werd de waterloop vervolgens Eerbeekse Beek genoemd.(1)

Terug naar boven

Ligging

Eerbeek ligt ZO van Apeldoorn, WNW van Brummen. Het dorpsgebied grenst in het W en N aan het dorpsgebied van Loenen, in het O aan dat van Hall, in het aan dat van Laag-Soeren. In het O grenst het dorpsgebied aan het Apeldoorns Kanaal.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Eerbeek 100 huizen met 747 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 4.000 huizen met ruim 10.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Oudheidkundige Vereniging De Marke, die als doelstellingen heeft: het bevorderen van de kennis van en belangstelling voor de historie en cultuur van de dorpen Beekbergen, Brummen, Eerbeek, Hall, Hoenderloo, Klarenbeek, Loenen en Ugchelen en hun inwoners in verleden en heden; het houden van ca. 5 lezingen per jaar per toerbeurt in een van de dorpen. Er wordt geen entree geheven. De vereniging houdt 1 keer per jaar een ledenvergadering, doorgaans gecombineerd met een lezing of demonstratie; het organiseren in het voorjaar van een middagexcursie in de eigen streek; het houden van een boeiende dagexcursie in het najaar, per bus; het 4x per jaar publiceren van het oudheidkundig mededelingenblad 'De Marke' met gevarieerde artikelen, voornamelijk van de eigen leden; het in stand houden en uitbreiden van een eigen bibliotheek, ondergebracht bij het CODA te Apeldoorn. Regelmatig worden nieuwe boeken, voornamelijk van regionaal belang, aangeschaft. Leden kunnen de boeken gratis lenen; het incidenteel uitgeven van een boek.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De gemeente Brummen heeft in 2011 een Centrumplan voor Eerbeek ontwikkeld. Het veelomvattende project bestaat onder meer uit het verkeersluw maken van het centrum, de herinrichting van het winkelgebied - inclusief het Oranje Nassauplein -, opwaardering van de stationsomgeving en woningbouw op het voormalig Burgersterrein. Ook de ontwikkeling van een Kulturhus, al dan niet in combinatie met het gemeentehuis, maakt deel uit van het plan.

Als vervolgstap in dit proces heeft de gemeenteraad in voorjaar 2015 het programmaplan Ruimte voor Eerbeek vastgesteld. Een plan dat kijkt naar het dorp als geheel en dus verder gaat dan de herinrichting van alleen het dorpscentrum. Samen met alle partners en inwoners streeft de gemeente Brummen naar een economisch en vitaal Eerbeek, met een goed evenwicht tussen alle facetten die het dorp vormen. Een dorp met een gezonde (papier)industrie, maar ook met en prettig leefklimaat voor alle inwoners en bezoekers. In de afgelopen jaren zijn al verschillende plannen ontwikkeld voor het Eerbeekse dorpscentrum. Maar toegenomen en strengere wetgeving, vooral op het gebied van geur en geluid, stonden de uitvoering in de weg. Gemeente, papierindustrie en provincie zijn daarom gezamenlijk een zoektocht gestart om het dilemma tussen ontwikkeling en geluid- en geurhinder samen op te lossen. Een ingewikkelde opgave die eind 2015 moet leiden tot een aantal cruciale beslismomenten, en vervolgens tot een nieuw en toekomstbestendig bestemmingsplan.

De Stuijvenburchstraat en Coldenhovenseweg, samen het 'winkelplein' van het dorp, zijn in 2015 en 2016 heringericht. Deze herinrichting is de eerste zichtbare stap binnen het in de vorige alinea genoemde programma Ruimte voor Eerbeek.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het dorp heeft 2 rijksmonumenten, zijnde de watermolen en Huize Eerbeek.

- Eerbeek heeft 12 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) Kruiskerk (Doctor Gunningstraat 27) dateert uit 1930 en verving een te klein geworden neokerk uit 1859, de in 1930 gesloopte Oude Kerk. De oorspronkelijke naam van deze interbellumkerk met toren was Dorpskerk. Later, vermoedelijk in het kader van "Samen op Weg", is de naam gewijzigd in Kruiskerk. Voor de nieuwgevormde Protestantse Gemeente waren twee kerkgebouwen te veel. De Gereformeerde kerk is verkocht aan de woningstichting. Ook de hervormde pastorie is verkocht. In 2008/2009 is de Kruiskerk ingrijpend verbouwd. Vrijwilligers hebben veel voorwerk verricht. Dat leverde een kostenbesparing op van ongeveer 400.000 euro. Het orgel is in 1979 gebouwd door de firma H.J. Vierdag (Enschede) voor de Gereformeerde Ontmoetingskerk te Vries. In 2009 wordt het door de firma I. Boogaard (Rijssen) gerestaureerd en overgeplaatst naar de Kruiskerk. De kerk valt onder de Protestantse Gemeente Eerbeek.

- De geschiedenis van de Eerbeekse oliemolen, een watermolen (Kanaalweg 1) begint met een korenmolen die behoorde tot de bezittingen van Huis te Eerbeek. De oudste vermelding dateert van 1395. De korenmolen wisselde door de jaren heen vele malen van eigenaar. In 1825 wordt op de andere oever van de beek, tegenover de korenmolen, een oliemolen gebouwd. In 1860 wordt de oliemolen naar de huidige plek verhuisd en tegen de bestaande korenmolen aangebouwd. Een korenmolen was belangrijk in het dagelijks leven maar ook een oliemolen was zeer welkom. Op de Veluwe was het vroeger gebruikelijk om "beuk te garen". Dat wil zeggen, beukennootjes verzamelen om er olie uit te slaan, het zogeheten "beuk slaan". Het waren neveninkomsten voor kleine boeren. In de beukennootolie bakte men de fijnste pannenkoeken en oliebollen. Het restproduct, de overgebleven koeken, diende als veevoer. In 2007 is een restauratie gereedgekomen waardoor de oliemolen weer maalvaadig is. De korenmolen verdween in de jaren zeventig om plaats te maken voor het huidige horecapand Grand Café De Korenmolen.

- Het Huis te Eerbeek (Professor Weberlaan 1) is in de hoge middeleeuwen gebouwd. Oorspronkelijk bestond het gebouw uit een kasteel met drie vleugels en een slotgracht, dat door de heren van Bronckhorst als jachtslot werd gebruikt. In 1417 is het bij de verdeling van de nalatenschap van Gijsbert VI van Bronckhorst toebedeeld aan zijn oudste zoon Willem V van Bronckhorst. Doordat Joost van Bronckhorst-Borculo in 1553 kinderloos stierf, kwam het landgoed in handen van het huis Limburg Stirum. Deze familie had het landgoed vele jaren in haar bezit. In 1822 is het gebouw geheel verbouwd waardoor het zijn huidige uiterlijk kreeg. Van 1895 tot 1937 was het landgoed eigendom van biologen Max Wilhelm Carl Weber en zijn echtgenote Anna Weber-van Bosse. Het landhuis is tegenwoordig onderdeel van een hotelcomplex. Rond het gebouw ligt een landgoed, dat wordt beheerd door Geldersch Landschap & Kasteelen. Naast het landhuis staat het koetshuis, waar een van de beheerders van het hotel woont. Naast het landhuis en koetshuis omvat het landgoed loofbos, houtwallen, graslanden en een mooie beek met een watermolen.

- Gevelstenen in Eerbeek.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Lenteloop Eerbeek (op een zondag in maart, in 2020 voor de 39e keer). De afstanden zijn 3,6 / 12,5 / 21 km. Daarnaast is er een trail van 20 km en een wandelling van ca. 10 km. De opbrengst gaat naar een jaarlijks wisselend goed doel.

- "Oranjevereniging Eerbeek werkt samen de schuttersvereniging en diverse partners om voor de dorpsgemeenschap jaarlijks Koningsdag en de Kermis (juni) te organiseren. Dit vindt plaats met allemaal vrijwiligers uit het dorp. Door het aantrekken van veel sponsoren en donateurs lukt het nog steeds om alle activeiten gratis aan te bieden."

- Kunst- en uitmarkt 'Kunst te Eerbeek' (2e zondag in september, alleen in de even jaren). In 2018 is het evenement er niet geweest. In 2020 hopelijk weer wel.

- De jaarlijkse Honing- en Bijenmarkt (4e zaterdag in september, in 2019 voor de 111e keer) geniet landelijke bekendheid en wordt gehouden bij Grand Café De Korenmolen (Kanaalweg 3 te Eerbeek). Elk jaar wordt een grote verscheidenheid aan honing aangevoerd die, voorafgaande aan de verkoop, door een team van gecertificeerde keurmeesters aan een keuring wordt onderworpen. Deze keuring is sinds 2016 ook voor het publiek toegankelijk. Naast honing zijn ook andere bijen producten te koop, zoals: pollen (stuifmeelkorrels); bijenwas (kaarsen); propolis; koninginnegelei (Royal Jelley); honingwijn (Mede) enz. Tevens worden diverse biologische producten aangeboden. De buitenmarkt start om 10.00 uur en de honingverkoop, onmiddellijk na de officiele opening, om 11.00 uur.

De markt waar de nieuwe oogst van heidehoning wordt gekeurd en verkocht trekt jaarlijks veel belangstelling uit het hele land. Het publiek kan meekijken bij de keuring en krijgt inzicht in het verschil tussen 'sjoemelhoning' en honing waar alleen de natuur aan bijgedragen heeft. Bijen spelen een belangrijke rol in de natuur, daarover vertellen de imkers graag hun verhaal. Verder is er volop informatie over onder meer oude appelrassen, planten en bollen van belang voor insecten, produkten gemaakt van honing en was en benodigdheden en cursussen voor de bijenteelt. De oliemolen draait en voor de kinderen zijn er speciale attracties zoals een springkussen en stokbrood bakken met Scouting. De muziek van Fanfare de Eendracht, de geur van oliebollen en barbecue en de vriendelijke gastvrijheid van De Korenmolen zorgen voor een bijzondere sfeer rond dit evenement, dat wordt georganiseerd door Imkersvereniging Eensgezindheid Eerbeek en Omstreken.

- Van begin oktober tot eind oktober, alleen in de even jaren, is het Halloween in Eerbeek. Iedereen doet mee en er is altijd wel iets te beleven. Het dorp heeft een metamorfose ondergaan en de winkels zijn geheel in de sfeer van Halloween. Iedere zaterdag, en zelfs op enkele woensdagen, staat er iets bijzonders op het programma. De opbrengst komt ten goede aan lokale maatschappelijke doelen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- "Kinderboerderij de Kiboe wil een leuke, leerzame en mooie kinderboerderij bieden voor de grote en kleine mensen uit de omgeving van Eerbeek en de vakantiegangers. De kinderboerderij bestaat inmiddels al weer meer dan 13 jaar. Het is een kinderboerderij voor en door de gemeenschap. De kinderboerderij wordt gerund door vele vrijwilligers en heeft zijn bestaansrecht door de bijdragen van burgers, verenigingen en bedrijven in de gemeente. Daar zijn we trots op! De inkomsten worden verkregen door giften, donaties en de vrienden van de Kiboe. Ook worden we ondersteund door sponsoren uit het bedrijfsleven, verenigingen en serviceclubs. We doen er alles aan om de kinderboerderij voor het dorp te behouden. Jouw hulp is van harte welkom!

In mei 2019 heeft Kinderboerderij de Kiboe in Eerbeek een frisse doorstart gemaakt. Sindsdien biedt Zigtrijk dagbesteding op het terrein van de Kiboe. De kinderboerderij is een dagbestedingsvoorziening waar mensen met een (intensieve) ondersteuningsvraag genieten van actieve dagbesteding met dieren in de buitenlucht. Zigtrijk biedt zorg aan deelnemers met een GGZ-achtergrond, deelnemers met een licht verstandelijke beperking en (vitale) ouderen met geheugenproblematiek. De Kiboe is zeven dagen per week geopend. Van april tot en met september is de Kiboe geopend van 10.00 tot 16.30 uur, van oktober tot en met maart van 10.30 tot 15.30 uur. Tijdens de eerste dag van de feestdagen Pasen, Pinksteren en Kerst en tijdens de jaarwisseling gunnen we onze vrijwilligers graag vrije dagen. Daarom is een bezoek dan niet mogelijk. Op de tweede Paas-, Pinkster- en Kerstdag zijn wij er weer om je te ontvangen. De toegang is gratis. Dat kunnen we doen omdat we een grote groep vrienden hebben. Wil je meer weten over de Kiboevrienden, kijk dan op de pagina Vriend worden. Zoals je wel begrijpt kunnen we geen huisdieren toelaten."

- "IVN afd. Eerbeek en omstreken wil in hun werkgebied mensen meer in contact brengen met de natuur. IVN gelooft dat mens en natuur onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. In de huidige samenleving is de mens echter te ver van de natuur komen te staan. IVN wil de natuur weer dichtbij de mens brengen zodat zij de natuur weer in hun hart sluit en hier ook beter voor zal zorgen. Dit draagt bij aan een duurzame samenleving en aan de individuele gezondheid en het welzijn van mensen. IVN is dé verbinder van mens en natuur. Door mensen actief de natuur te laten ontdekken, willen wij een natuurbewuste gedragsverandering bereiken. IVN laat jong en ouder beleven hoe leuk, leerzaam, gezond én belangrijk natuur is. Dat doen we met projecten, campagnes, cursussen en excursies. Zelf leren en doen staan altijd centraal."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Eerbeek (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - "Dorpsraad Eerbeek - Hall is een adviesorgaan en gesprekspartner van de gemeente Brummen en een klankbord voor de inwoners. Gemiddeld eenmaal per zes weken vergaderen wij over alle actuele onderwerpen in onze dorpen. Zoals de samenleving, ruimtelijke ordening, openbare ruimte (o.a. wandelpaden) en politiek. Wij wonen ook vergaderingen bij van andere commissies, comités en verenigingen, om zo een duidelijk beeld te krijgen van wat er op velerlei gebied speelt en wordt besproken. Met die opgedane kennis kunnen wij een belangrijke rol vervullen in eventuele adviezen naar de gemeente. We bezoeken daarnaast de gemeenteraadsvergaderingen en de fora die de gemeente maandelijks organiseert. Ook is de Dorpsraad betrokken bij de organisatie van diverse evenementen. We bieden dan een helpende hand of sponsoren activiteiten."

- Muziek: - "Eendracht Eerbeek is een ambitieuze muziekvereniging waar jong en ouder elkaar treffen in een gezamenlijke passie: muziek maken. Dat doen we in verschillende orkesten en kleine ensembles. Voor de allerjongste muzikanten is er het Leerlingenorkest (LOE), waar kinderen vanaf 8 jaar ervaren wat het is om samen te spelen met andere muzikanten onder leiding van een dirigent. Na verloop van tijd stappen de jonge muzikanten over naar het Leerlingen en Gevorderden Orkest (LEGO), waar zij zich samen met meer gevorderde volwassen musici muzikaal verder kunnen ontwikkelen. Tot slot is er de stap naar de fanfare, het grootste orkest van muziekvereniging Eendracht.

Naast de 3 orkesten zijn er ook kleinere ensembles waar muzikanten elkaar treffen. Bij KOE (Klein Orkest Eendracht) spelen wisselend 10 tot 15 muzikanten lichte muziek die ze zelf uitkiezen. Verder is er Serenade uit Blik (SUB), een ensemble dat op verzoek speelt op gelegenheden, zoals een festival, markt, bruiloft of verjaardag. Per optreden wisselt de samenstelling en omvang van een SUB. Eendracht wil een bloeiende muziekcultuur in Eerbeek en omgeving stimuleren. Binnen de vereniging behoort het jeugdbeleid daarom tot een van de belangrijkste speerpunten en investeren we in professionele opleidingen. Buiten de vereniging doen we dat met KIEMM, een initiatief waardoor alle kinderen in groep 6 van de basisschool kennis maken met muziek."

- Sport: - "Last Gear is de mountainbikeverening voor Eerbeek en omstreken waar sportiviteit, plezier in het mountainbiken en gezelligheid voorop staan. Onze vereniging telt ruim 270 leden en daarmee hebben we voldoende leden om op ieder fietsniveau activiteiten aan te kunnen bieden. Iedere zondag fietsen we met diverse groepen van maximaal 10 personen in de bossen bij het dorp en Loenen, Hoenderloo en verder. In de maanden april tot en met september fietsen we ook op de dinsdag- en donderdagavond in groepsverband. Daarnaast organiseren we clubactiviteiten voor de leden en een aantal evenementen die bij veel MTB-ers hoog aangeschreven staan. Een groot aantal van onze leden zit ook graag op de racefiets. Last Gear geeft ook deze groep de ruimte om in clubverband te racefietsen en activiteiten te organiseren. Zie de Activiteitenagenda voor een volledig overzicht van clubactiviteiten en evenementen."

- Imkerij: - "Imkersvereniging Eensgezindheid Eerbeek & Omstreken is als subvereniging van de Nederlandse Bijenhouders Vereniging (NBV) actief in de regio en heeft veel van haar activiteiten alsook haar bijenstal bij Grand Café De Korenmolen. In 2016 is de nieuwe bijenstal De Vliegplank aan de Weverweg in gebruik genomen. Leden kunnen daar tegen een geringe vergoeding hun bijenvolken plaatsen. Door lid te worden van onze vereniging word je tevens lid van de overkoepelende vereniging NBV. De NBV is gevestigd in Wageningen en heeft ca. 6.000 leden. Zij behartigt de belangen van de Nederlandse imkers zowel op nationaal als internationaal niveau."

- Duurzaamheid/energietransitie: - Eerbeek is in de loop der jaren fors gegroeid, met name vanwege de opkomst van de papierindustrie, die hier nog altijd van groot belang is. Maar liefst driekwart van de inwoners verdient zijn geld in de papierfabrieken en bij gerelateerde bedrijven. Industriewater Eerbeek verzorgt de zuivering van het afvalwater van de Eerbeekse papierindustrie. Papierfabrieken gebruiken veel water; als grondstof, als koelmedium, maar met name als transportmiddel. Na meerdere malen te zijn gebruikt, kan het water zijn functie niet meer vervullen en is afvoeren noodzakelijk. Bij afvoer hoort zuiveren. Dit was de reden om in 1961 de handen ineen te slaan om gezamenlijk de zuivering op geavanceerde wijze uit te voeren. De firma verwerkt jaarlijks ca. 4 miljoen m³ water en een vuilvracht die te vergelijken is met het afvalwater van een stad zo groot als Utrecht (400.000 VE’s). Uit het afvalwater wordt groene stroom geproduceerd, genoeg voor 3.000 huishoudens.

- Vroeger leverden de sprengen de energie voor de papiermolens. Tegenwoordig is er het gas uit Groningen als energie voor de papierfabrieken, en de restwarmte wordt afgevoerd naar de IJssel. Maar ook dat gaat veranderen. De gaskraan gaat op termijn immers dicht. "Deze energietransitie vormt een kans om het energielandschap te herstellen. Geothermie - aardwarmte als duurzaam alternatief voor aardgas - biedt duurzame, betrouwbare en betaalbare energie aan de papierindustrie. De restwarmte is te gebruiken voor nieuwe bedrijvigheid, recreatie, agrarische teelt en de verduurzaming van woongebieden. Het gesprek over de energie gaat zo niet langer alleen over kosten en techniek. Eerbeek benadrukt juist het belang van de verbanden tussen energie, landschap, identiteit, comfort en economie.

Deze kennis hebben wij vertaald naar tijdelijke installaties die mogelijke toekomsten voorstelbaar maken. Deze installaties laten zien welke kansen er zijn voor bijvoorbeeld een vergroot woongenot, een nieuwe economie en voor recreatie. Het zijn prikkelende objecten met de kracht om bewoners en ondernemers te inspireren, en een extra aanleiding voor toeristen om het dorp te bezoeken. Deze interventies in de publieke ruimte geven aanleidingen voor een gemeenschappelijk gesprek over de grotere opgaven die in Eerbeek spelen. En vanuit deze gesprekken met bewoners, ondernemers en bezoekers ontstaat zicht op een breed gedeeld verhaal over de betekenis van energie in het dorp. Een nieuwe interpretatie van het bestaande maakt erfgoed weer actueel en verbindt verschillende thematische lagen opnieuw aan het landschap. Samen bieden ontwerpers en erfgoeddeskundigen cultuur als verbindende taal om de belangrijke gesprekken over energie te voeren." Aldus Gerjan Streng van BRIGHT/The Cloud in MMNieuws, februari 2019. Onder de link vind je nadere informatie over deze materie.

"Eerbeek is een historisch energielandschap waar energie, water, bos en papier verweven zijn. Die synergie lijkt nu verdwenen, maar in geothermie en restwarmtegebruik ziet het onderzoeksteam van BRIGHT, Florian de Visser Site Stories en Werkend Landschap kansen voor herstel. Het aanwezige erfgoed krijgt op deze manier een nieuwe relevantie en bestendigt de identiteit van het papierdorp. Het team steekt het onderzoek in rondom de vier lijnen: Energie, Water, Bos en Papier. Voor elke lijn wordt eerst de kennis verdiept en de juiste contacten gezocht in samenwerking met lokale en regionale experts. Dit vertaalt het team vervolgens naar tijdelijke installaties die mogelijke toekomsten voorstelbaar dienen te maken. Uiteindelijk wordt met de opgedane kennis en informatie een toevoeging op het bestemmingsplan geformuleerd en input voor de omgevingsvisie van het dorp geleverd." Aldus het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie (het cultuurfonds voor architectuur, vormgeving, digitale cultuur en alle mogelijke crossovers) in een toelichting op haar subsidietoekenning in 2017 voor dit onderzoek.

Reactie toevoegen