Boxmeer

Plaats
Dorp en gemeente
Boxmeer
Noordoost-Brabant Land van Cuijk
Noord-Brabant

boxmeer kasteel 1934 [640x480].jpg

Boxmeer kasteel 1934

Boxmeer kasteel 1934

NB gemeente Boxmeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Boxmeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Boxmeer in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Boxmeer

Terug naar boven

Status

- Boxmeer is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Noordoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Land van Cuijk.

- De gemeente Boxmeer is per 1-5-1942 vergroot met de gemeente Sambeek en met een deel van de gemeente Beugen en Rijkevoort (zijnde het dorp Beugen met de bijbehorende buurtschappen) en in 1998 is de gemeente vergroot met de gemeente Vierlingsbeek.

- De gemeente Boxmeer omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Beugen, Groeningen, Holthees, Maashees, Oeffelt, Overloon, Rijkevoort, Sambeek, Vierlingsbeek en Vortum-Mullem, en de buurtschappen De Rijtjes, Haart, Heikant (Overloon), Heikant (Sambeek), Helbroek, 't Herselt, Hoogeind (Oeffelt), Hoogeind (Rijkevoort), Klein Vortum, Krolhoek, Laageind, Op den Bosch, Oude Waranda, Papenvoort (deels), Schafferden, Startwijk, Tuuthees en Werveld. De gemeente omvat in totaal dus 11 dorpen en 18 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Boxmeer.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Boxmeer.

- Onder het dorp Boxmeer valt de buurtschap Startwijk (deels).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1271 Mere, 1459 Boxmere, 1537 Boxmeer, 1883 Boksmeer.

Naamsverklaring
Heette tot in de 14e eeuw kortweg Mera (met verlatijnste uitgang -a), d.w.z. meer, een woord dat in het Middelnederlands behalve 'meer, waterplas' misschien ook 'paal, grenspaal' betekende. Geopperd is dat het ook 'grensgebied' kon betekenen, met dezelfde betekenisontwikkeling als mark, maar bewijzen hiervoor ontbreken. De toevoeging Box-/Boks- gaat waarschijnlijk terug op Jan Buc, die in 1271 heer van Mere was.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Boxmeer ligt W, ZW en Z van Ottersum, Gennep en Heijen, Z van Milsbeek, Middelaar en Plasmolen, ZO en Z van Cuijk, Sint Agatha en Haps, O en ZO van Sint Hubert en Wanroij, N, O en Z van Ledeacker, Sint Anthonis, Oploo en Stevensbeek, O en NO van Westerbeek, NO van Vredepeel, N van de provincie Limburg en Merselo, Venray en Oostrum, NW van Geijsteren, Well en Wanssum en W van de provincie Limburg en Aijen, Bergen, Nieuw Bergen en Afferden, en grenst in het O aan de Maas. De A73 loopt centraal tot W door de gemeente, van NW naar ZO; de A77 begint N in de gemeente, bij Knooppunt Rijkevoort (A73/A77), en loopt vandaar in O richting. De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal tot N in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Boxmeer 291 huizen met 2.067 inwoners. Dat wordt, in tegenstelling tot bij de meeste andere gemeenten in dat jaar, helaas niet uitgesplitst naar het dorp en de buurtschappen. De oude oorspronkelijke gemeente omvatte volgens een bepaalde opgave (waarvan wij de bron niet meer weten) de buurtschappen De Biest, Overbiest, De Holsteeg, Het Elderum, 't Zand, De Zeven Hutten, De Varkensmarkt, De Velgerd, 't Hoogkoor, De Kreupelstraat, De Bagijnenhoek en De Valendries.

- Tegenwoordig heeft de gemeente Boxmeer ca. 11.400 huizen met ca. 28.500 inwoners, waarvan ca. 4.850 huizen met ca. 12.100 inwoners in het gelijknamige dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

In 1506 komt het grafelijk huis Van den Bergh in het bezit van de heerlijkheid Boxmeer. Een telg uit dit geslacht is graaf Albert, in 1607 geboren en in 1641 getrouwd met Madeleine de Cusance uit de Zuidelijke Nederlanden. Na de Vrede van Münster (1648) moet hij, om zijn beweerde souvereiniteit over Boxmeer te handhaven, voortdurend balanceren tussen de katholieke Spaanse Zuidelijke Nederlanden (Brussel) en de protestantse Republiek der Verenigde Nederlanden (Den Haag).

In deze situatie vindt hij een mogelijkheid om zijn gezag te versterken door de stichting van een klooster in zijn heerlijkheid. Het grafelijk echtpaar is bevriend met karmelieten van de bloeiende Belgische ordesprovincie, die een overvloed aan leden heeft en reeds lang in de Noordelijke Nederlanden missioneert. Ze gaan graag op Alberts voorstel in tot stichting van een klooster in de Vrije Heerlijkheid Boxmeer. Het echtpaar schenkt hen de grond voor het klooster en draagt ook in ruimte mate bij aan de bouw, waarvan het eerste deel in 1653 gereed komt.

Na 1648 worden in de wijde omgeving van Boxmeer de katholieke kerken gesloten of onder dwang overgedragen aan de Reformatie, de priesters verdreven en protestantse predikanten aangesteld. Deze protestantse invloed ziet Albert als een bedreiging van zijn souvereiniteit. Daarom wordt de karmelieten opgedragen het volledige pastoraat in Boxmeer en omgeving over te nemen en de vele mensen op te vangen die uit de verre omtrek hier naartoe komen om de sacramenten te ontvangen. Verder moeten zij, om het aanzien van de plaats te vergroten, een latijnse school openen. In het bijzonder en nadrukkelijk krijgen zij de opdracht de grafelijke rechten te verdedigen en te bevorderen.

De toenmalige seculiere pastoor dr. Peelen, die vele malen de rechten van de Boxmeerse bevolking tegen het machtsmisbruik en geldverkwisting van de graaf verdedigt, ziet aanvankelijk met lede ogen de komst van de karmelieten aan, maar geeft zich edelmoedig gewonnen vanwege het voordeel voor de katholieke bevolking van de hele regio. Andreas Creusen, bisschop van het bisdom Roermond, waaronder Boxmeer destijds ressorteert, geeft op 14 aug. 1653 zijn toestemming voor de stichting. Motief is dat Boxmeer de enige plaats in de wijde omgeving is waar de katholieken vrij hun godsdienstplichten kunnen vervullen en dat daarom een ruimere pastorale personeelsbezetting gewenst is. Zo draagt op 24 juni 1654 de seculiere pastoor Peelen de zielzorg over aan de karmelieten. Tot op de dag van vandaag zijn karmelieten hier de pastores gebleven. (bron)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Boxmeer, kun je terecht bij:

- Historische Vereniging Nepomuk.

- Stichting Cultureel Erfgoed Gemeente Boxmeer (p/a Van Speijk 116, 5831 LG).

- Verhalen over de geschiedenis van Boxmeer op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Boxmeer heeft 45 rijksmonumenten.

- Boxmeer heeft 25 gemeentelijke monumenten.

- Karmelietenklooster (Steenstraat 39). Voor de geschiedenis hiervan zie bij Geschiedenis.

- Kasteel Boxmeer (Veerstraat 49) ligt tussen de Maas en de voormalige rivierarm de Meer. Het kasteel is tegenwoordig het moederhuis van de Congregatie van de Zusters van Julie Postel. Daarnaast is het kasteelcomplex het onderkomen voor Kasteelmuseum Julie Postel, Gemeentemuseum Boxmeer en Woonzorgcentrum Sint Anna. Het kasteel kent een bewogen geschiedenis. De vesting op een voormalig eiland aan de Maas is eeuwenlang herhaaldelijk belegerd, vernield en weer opgebouwd. De linkervleugel van het gebouwencomplex is een overblijfsel van het in de 13e eeuw gestichte kasteel van de heren van Boxmeer. Het is in de 17e eeuw enige malen verbouwd, in 1782 grotendeels herbouwd op last van Maria Johanna van Hohenzollern, en tenslotte in 1806 voor ongeveer de helft afgebroken.

- Molen van den Berg / Zelden Goed (Adriaan van Ostadestraat 13) was een ronde stenen bovenkruier met de functie korenmolen. De molen uit 1857 is in 1933 door brand deels verwoest. Daarna is er in de molenromp nog een fouragehandel gevestigd geweest. Tegenwoordig is de romp in gebruik als woonhuis.

- Gevelstenen in Boxmeer.

- De afgelopen jaren is middels een speciaal project een 12-tal grenslocaties tussen de huidige Brabantse gemeenten Boxmeer en Sint Anthonis en de Limburgse gemeente Venray weer zichtbaar gemaakt, middels het weer plaatsen van grenspalen, met daarbij informatiepanelen die toelichten wat er zo bijzonder is aan de desbetreffende locatie. Ook onder deze link vind je een toelichting op de 12 grenslocaties.

- Beschrijving orgel Sint-Petrusbasiliek.

- Beschrijving orgel Protestantse Kerk.

 - Beschrijving orgel Kapel, Het Kasteel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Website over alle kermissen in de kernen van de gemeente Boxmeer.

- Carnaval. - BCV (Boxmeerse Carnavalsvereniging) De Geitenbok.

- De jaarlijkse lichtjesoptocht van BCV de Geitenbok; Boksmèr Proalt & Stroalt (op een zaterdagavond in februari) trekt duizenden bezoekers.

- Op een zondag in maart is jaarlijks op een andere locatie in de gemeente Boxmeer (bijv. Oeffelt, Vierlingsbeek) het NK Maasheggenvlechten. Stichting Heg en Landschap en IVN De Maasvallei organiseren dit evenement in samenwerking met de gemeente Boxmeer en Staatsbosbeheer. Het evenement trekt duizenden bezoekers. Ca. 40 teams van 2-4 personen nemen een stuk heg onder handen, en vlechten deze in de Maasheggenstijl. Daarnaast zijn er heggenleggers of -vlechters uit Engeland, Wales, Ierland, Frankrijk, België en Duitsland die hun eigen stijl demonstreren.

Het kampioenschap is opgezet om het oude regionale ambacht heggenvlechten in ere te herstellen. Sinds mensenheugenis vormen de maasheggen de scheiding tussen kleine percelen weiland. De Maas, de weiden en de heggen bieden samen een uniek landschap met een ongekend rijke flora en fauna. Om te laten zien hoe dit landschap verankerd is in de regionale historie, wordt het NK omlijst door tal van activiteiten, o.a. trekpaarden, brandrode runderen, schapen, boogschutters, vendelzwaaiers en muzikanten. Toegang en parkeren gratis. Nadere informatie op de sites van Maasheggen en Heg en Landschap.

- Bourgondisch Boxmeer (weekend in mei) is een zeer gezellig en ontspannen culinair evenement, omlijst met rustige live muziek. De opbrengst is bestemd voor Stichting Furaha Orphans, die zich inzet voor weeskinderen in Homa Bay, Kenia. Lokale en regionale horeca- en aanverwante bedrijven worden in de gelegenheid gesteld zich aan een breed publiek te presenteren (ca. 3000 bezoekers). Restaurateurs laten zien wat zij in hun mars hebben; zij verkopen verschillende kleine gerechtjes.

- De Boxmeerse Vaart (14 dagen na Pinksteren) is in 2012 op de lijst van Nationaal Immaterieel Cultureel Erfgoed geplaatst.

- Avondvierdaagse (juni).

- Kermis (gedurende 5 dagen eind juni).

- Je zou verwachten dat de renners van de Tour de France wel een dagje rust zouden willen. Echter, niets is minder waar. Sinds 1979 komen de renners met veel plezier naar Daags na de Tour (eind juli, op de maandag na het eind van de Tour). Wat vooraf ging: In 1970 werd voor het eerst een profcriterium in Boxmeer gehouden. Dat jaar niet direct daags na, maar op een mooie dag in september. Joop Zoetemelk won. De 2e editie van de Ronde van Boxmeer vond pas plaats in 1975 en daarna jaarlijks t/m 1978, in mei. In 1979 komt de organisatie op het idee om de Ronde direct na de Tour de France te organiseren. Het ijzer smeden als het heet is, heeft men toen gedacht en dat bleek te werken. Het dorp heeft hiermee een sportief pareltje in handen, want deze koers is immers de eerste kans na de Tour om de Tourhelden in levenden lijve te zien.

- Bluesfestival Blues Alive (op een zaterdag in september) is er sinds 2014. De eerste edities waren zo'n succes dat ze er graag een jaarlijkse traditie van maken.

- Stichting Truckers GKB organiseert sinds 1989 jaarlijks op de 3e zondag in september de Truckrun Boxmeer (ook wel Truckerskonvooi genoemd). Mensen met een beperking uit de regio krijgen zo de mogelijkheid om in een konvooi van ca. 250 vrachtwagens, ongeveer 14 km aaneengesloten, mee te rijden over een route van ca. 40 kilometer door het Land van Cuijk. Bedrijven werken veelal belangenloos mee aan dit konvooi en stellen auto’s met chauffeur of andere middelen ter beschikking. Het evenement wordt volledig bekostigd door sponsoren. Sponsors, chauffeurs, motorrijders, vrijwilligers en natuurlijk de deelnemers blijven enthousiast. De stichting hoopt het evenement dan ook nog vele jaren te kunnen organiseren.

- Sinterklaas.

- Tijdens het IJsfestijn (4 weken in december) kun je schaatsen op een overdekte schaatsbaan.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- CultuurRijk Boxmeer. Nota Kunst- en Cultuurbeleid 2007-2015.

- Herstelplan Maasheggen Staatsbosbeheer (= het Maasheggenlandschap nabij Beugen en Oeffelt). Inventarisatie, onderhoudsplan en uitvoering herstelmaatregelen 2010-2011.

- IVN De Maasdorpen is werkzaam in de gemeenten Boxmeer en Horst aan de Maas.

- In 1979 steken 3 heren de hoofden bij elkaar en besluiten Watersportvereniging (WSV) Boxmeer op te richten. Zij nemen letterlijk de schop ter hand en samen met de nodige vrijwilligers heeft dit er toe geleid dat de vereniging nu kan genieten van een prachtige jachthaven met moderne voorzieningen. Ruime boxen, frisse douches, gezellig clubschip, helling aanwezig.

De leden van de WSV zijn steeds bezig om verbeteringen aan te brengen, zodat de haven bij de tijd blijft. Hoog in het vaandel staat het doel om het voor passanten aantrekkelijk te maken de haven te bezoeken. Naast het passantengebeuren wordt er ook veel georganiseerd voor eigen leden en leden van andere verenigingshavens. Dit zijn o.a. zeilwedstrijden, voorlichtingsavonden, IVN-wandelingen, fietstochten en diverse festiviteiten. Ook de Sociocruise is een jaarlijks terugkerend gebeuren. Dan is er nog het jeugdzeilen onder leiding van zeer ervaren en enthousiaste instructeurs. En je kunt hier ook een CWO diploma behalen.

- In cultureel centrum De Weijer kun je terecht voor o.a. theater, toneel, film, muziek en cabaret.

- Boxmeer heeft een bruisend winkelcentrum, met als hart de Steenstraat, de Kloostertuin en de omliggende straatjes: een voetgangersgebied met een gezellige sfeer en vele terrasjes. Het centrum is enerzijds modern met gratis wifi én anderzijds ouderwets gastvrij met gratis parkeren. Elke donderdag een authentieke markt voor (h)eerlijke versproducten en meer. En koopzondagen worden hier groots aangepakt. Zo is er in Boxmeer altijd verrassend veel te doen en te beleven.

- Wereldwinkel Boxmeer verkoopt originele cadeaus en (h)eerlijke levensmiddelen uit andere culturen. Deze producten zijn gemaakt met respect voor mens en milieu. Omdat de producenten - zoals zilversmeden, pottenbakkers en koffieboeren - er een rechtvaardige prijs voor krijgen, kunnen ze een menswaardig bestaan opbouwen. Met jouw aankoop help je hen daarbij.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Boxmeer (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Boxmeer. - Gemeente op Twitter.

- Onderwijs: - Pro College Boxmeer geeft praktijkonderwijs aan jongeren tussen de 12 en 18 jaar, in de sectoren Economie (Horeca en Detailhandel) en Facilitair. De nadruk ligt op het leren van praktische vaardigheden onder individuele begeleiding. Sinds 2012 hebben ze op een centrale locatie vlakbij het station alle voorzieningen om praktijkvakken optimaal te verzorgen. Van een restaurant met een grote keuken voor Horeca tot een compleet ingericht woonappartement voor het vak Facilitair. - Elzendaalcollege (mavo / havo / atheneum / gymnasium).

- Jeugd: - Scouting Boxmeer is een vereniging voor jeugd en jongeren en biedt wekelijks een leuke, actieve en leerzame vrijetijdsbesteding.

- Zorg: - Karen de Hosson en Pieter Ewouds bieden in hun Thomashuis Boxmeer mensen met een verstandelijke beperking een veilige en huiselijke omgeving.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Boxmeer alg. en - idem RK.

Reactie toevoegen