Hoge Hexel

Plaats
Dorp
Wierden
Twente
Overijssel

hoge_hexel_hexel_on_wheels.jpg

In het Paasweekend staat het dorp Hoge Hexel altijd 2 dagen lang op zijn kop met autocross en motorcross in diverse klassen, een tentfeest - waar velen alleen al voor naar het evenement komen, aldus de organisatie - en nog veel meer...

In het Paasweekend staat het dorp Hoge Hexel altijd 2 dagen lang op zijn kop met autocross en motorcross in diverse klassen, een tentfeest - waar velen alleen al voor naar het evenement komen, aldus de organisatie - en nog veel meer...

Hoge Hexel

Terug naar boven

Status

- Hoge Hexel is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Wierden.

- Je woont niet 'in' maar 'op (het) Hoge Hexel'.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Hooge Heksel, 1381-1383 Heghelsclo, Hegselo, 1420 Hexsele, 1443 Hegselo, 1458 Hegzel, 1507 Hexlo. Volgens (1) ´Heksel, Hexel, Haksel of Hagsel, ook wel Hooge Hexel geheten´. In (2) wordt de plaats vermeld als Het Hexel.

Naamsverklaring
Het tweede lid is lo ´bos´, het eerste lid is onduidelijk, misschien de persoonsnaam Hagilo. Vergelijk Hexel. (3)

Terug naar boven

Ligging

Hoge Hexel ligt NW van Almelo en Wierden (aan de weg Wierden-Den Ham) en grenst in het O aan Vriezenveen. De natuurlijke grens tussen het dorp en Vriezenveen wordt gevormd door het water Veeneleiding, die hier tevens als gemeentegrens met Twenterand fungeert. De west- en noordgrenzen worden gevormd door agrarische gronden, die gescheiden worden door de gemeentegrens met Hellendoorn.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt Hoge Hexel niet apart vermeld. Daar zijn de aantallen begrepen in de aantallen bij de kern Wierden. Volgens (4) had deze plaats rond 1840 24 huizen met 150 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De ontstaansgeschiedenis van dit dorp is terug te voeren tot de laatste IJstijd. In deze periode is er een hoger gelegen rug ontstaan in het landschap als gevolg van opstuwend landijs. De hoger gelegen gronden werden als eerste in gebruik genomen als landbouwgrond. Dit zijn de zogenaamde essen. Vroeger maakten de buurtschappen De Piksen, De Bekkenhaar en Hoge Hexel deel uit van de zogenoemde Rijssense kwartieren (een soort wijken van de stad Rijssen) onder het gericht Kedingen. Een gebied waar ook Huurne, Rectum, ‘t Loo, Ypelo, Notter, Zuna, Enter en Enterbroek deel van uit maakten als kwartier.

Lange tijd was Hoge Hexel een zelfstandige marke, een aaneengesloten oppervlakte niet gecultiveerde grond, die door de eigenaars of pachters van de diverse erven gemeenschappelijk werd beheerd. Zo werd het landschap kleinschalig ontgonnen en werd het bruikbaar voor landbouw. De marke lag op de doorgaande route tussen de Hanzesteden Deventer en Hamburg.

In 1654 is de marke Hoge Hexel samengegaan met de marke Wierden. Als zodanig werden zij een dubbele marke. Het erfmarkerichterschap van de marke werd verkocht en kwam in handen van de familie Van Rechteren Limpurg. Het berustte op de Hof te Hexel, het zogenaamde erve Mensink. Het zeer oude markeboek met oorkonden uit de 15e eeuw is uit elkaar gescheurd en verdeeld over het huisarchief van Huis Almelo (dat zich in het Historisch Centrum Overijssel bevindt). Tot aan de opheffing van de marke maakten voornamelijk landheren de dienst uit, daarna werden de gemeenschappelijke gronden verdeeld onder de rechthebbende boeren. Tot ongeveer 1935 vonden grootschalige ontginningen en verbetering van de waterhuishouding plaats. Ook latere ontwikkelingen, zoals de komst van kunstmest en ruilverkaveling hebben bijgedragen aan de vorming van het huidige dorp. (bron: Dorpsplan Hoge Hexel)

Hoge halsgerecht
In de buurschap Hoge Hexel bevond zich op de grens tussen Salland en Twente het hoge halsgerecht van Twente. Op de Middelhaar liep de bisschopsdijk van Ommen en Daarle naar Twente. Over het zogenaamde olde zwarte dijkje kwam men via de Galgenhaar Twente binnen. Op de daar gelegen Galgenbelt zijn nog restanten te zien van waar eertijds de galg heeft gestaan. Oorkonden en getuigenverklaringen uit de 15e eeuw in het Huisarchief Almelo spreken over het oude hoge halsgerecht van het landgericht Twente op de grens tussen Hoge Hexel en Daarle, waarbij de boeren van de marke Hekzeloe verplicht werden gesteld het Gerecht en de Sweepsgalge te onderhouden. (5)

Molukkers in Hoge Hexel
Waar nu manege De Vossenbos is (Bruine Hoopweg 2) was in de jaren vijftig en zestig het woonoord Vossenbosch, voor Molukse ex-KNIL'ers die in 1951 naar Nederland waren gekomen. Voor nadere informatie zie geschiedenis van de Molukkers in Nederland en de documentaire 'Verdrietig is verleden tijd' (Humanistisch Verbond, 2005) over de lotgevallen van de familie Ririhena in o.a. barakkenkamp Vossenbosch. Vanaf 1966 kregen de Molukkers woningen toegewezen aan de Jan Jansweg te Wierden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het in 2010 verschenen Dorpsplan Hoge Hexel schetst de gewenste ontwikkelingen voor het dorp voor de komende jaren.

- Sinds 2012 wordt in Hoge Hexel een nieuw wijkje met uiteindelijk ca. 20 woningen gerealiseerd: Kleen Esch. D.w.z. in eerste instantie zouden het er 12 worden, en afhankelijk van gebleken behoefte zou er dan al dan niet verder worden gebouwd. Door de crisis op de woningmarkt rond dat jaar zijn er echter nog maar enkele woningen gerealiseerd. Sinds 2016 trekt de verkoop van de kavels aan de Kleen Esch langzaam weer aan. Naar aanleiding van nieuwe richtlijnen van de provincie overweegt de gemeente echter om een groot deel de kavels in Hoge Hexel vanaf 2018 te herbestemmen. Dit mag niet gebeuren, vindt Plaatselijk Belang; nieuwbouw in het dorp moet wat haar betreft beschikbaar blijven om de vergrijzing te compenseren. Zie verder het artikel hierover in Tubantia d.d. oktober 2016.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- PKN kerk (voorheen hervormd) aan de Piksenweg 2. Sinds 1947 worden hier kerkdiensten gehouden, aanvankelijk in het voormalige gebouw van Christelijke Belangen. Dat werd al snel te klein. Daarom is in 1950 de huidige kerk gebouwd. In 2005 heeft de kerk een klokkentoren gekregen. Orgel uit 1970, gebouwd door de firma B. Koch & Zn. te Apeldoorn.

Hoge Hexel heeft de volgende rijksmonumenten:

- Landgoed met landhuis Het Hexel uit 1923 (Haarboersweg 3).

- Hexelseweg 74 (houten schuur met stro en pannen gedekt, gedeeeltelijk met aankubbingen).

- Oude Zwolseweg 6 (boerderij van het hallehuistype, opgetrokken in bruine baksteen, onder deels rieten en deels met muldenpannen gedekt zadeldak met nokvorst, wolfeinden en uilenborden).

- 6 terreinen met grafheuvels.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Hexel on Wheels is het jaarlijkse crossevenement in Hoge Hexel in het Paasweekend (in 2018 voor de 12e keer). Tijdens de zaterdag voor Pasen is er voor iedereen, jong en ouder, van alles te doen. De wedstrijden van de zaterdag worden gedomineerd door de plaatselijke helden die met hun bromfiets of auto de professioneel aangelegde baan trotseren. Op Paasmaandag begint de dag weer waar zaterdag mee is geëindigd, namelijk het crossen. Paasmaandag staat in het teken van bruut geweld op de baan waarbij 1 ding telt: winnen! In verschillende klassen zoals de MX1A/2A & MX1B/2B voor de motoren wordt gestreden om de grootste beker. Het vijf-wielige gerace dat door de autocrossers wordt verzorgd is ingedeeld op basis van 'de paarden onder de kap'.

Traditioneel ontbreekt de autocross en motorcross dus niet, maar daarnaast hebben ze ook speciale crosses zoals bijvoorbeeld buggy’s, combines of zitmaaiers. Elk jaar proberen ze weer andere of spectaculairdere klasses in het programma op te nemen. De bezienswaardigheden die te vinden zijn op Hexel on Wheels verschillen per jaar. Het is altijd mogelijk om een kijkje te nemen op het rennerskwartier. Hier kun je tussen de deelnemers staan en zien hoe de deelnemers hun voertuigen voorbereiden op de wedstrijd of wat er allemaal voor voertuigen aanwezig zijn. Daarnaast is er op het terrein zelf ook van alles te zien, zoals sportwagens, oude pantservoertuigen etc. En... het tentfeest op Paasmaandag is voor de meesten alleen al voldoende reden om elk jaar weer naar Hexel on Wheels te komen!

- Oranjefeest / Koningsdag, met o.a. de Oranjeloop.

- De Hexelse activiteitencommissie organiseert op Tweede Pinksterdag de jaarlijkse Streekmarkt (in 2018 voor de 7e keer). In en om het Kulturhus is deze dag (van 12.00-16.30 uur) van alles te beleven voor jong en ouder. Het aanbod  omvat met name streekproducten zoals honing, brocante, kleding, tassen, sieraden, sjaals, houtwerk, boeken en kaarten. Ook is er een rommelmarkt voor kinderen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De onbemande VVV-post, de Schaapskooi, in het Twents de Skoap'nskot, is in de zomer alle dagen geopend.

- Tijdens de wandelroute Ommetje Hoge Hexel (5 km) geniet je van glooiende akkers, groene weilanden, ruwe natuurterreinen en authentieke boerenerven. Ervaar hoe 'machtig mooi' Hoge Hexel is! Bewegwijzerde route (palen met schaapskooibordjes). Waterdicht en stevig schoeisel aanbevolen. Honden toegestaan mits aangelijnd.

- Fietsroute Rondje Daarle (ca. 30 km) is goed bewegwijzerd, zodat je volop kunt genieten van het mooie essenlandschap om je heen. Je fietst vanaf Hoge Hexel door het Marlese Veld en buurtschap Piksen richting Daarle. Bij Daarle gaat de route in westelijke richting naar Marle en vervolgens langs het Overijssels Kanaal naar de noordelijke 'es' van Daarle. Van hieruit ga je over de Haar weer terug naar het beginpunt.

- Vlakbij het dorp ligt recreatiepark het Lageveld. Dit is een plas van 6,5 ha groot, omgeven door zandstranden en ligweiden.

- Het Z van Hoge Hexel gelegen landgoed De Barkel is uitgeroepen tot Bos van het Jaar 2011.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Hoge Hexel.

- Nieuws: - Oude nummers van de driemaandelijks verschijnende dorpskrant Het Hexelaartje zijn via de link ook online te lezen. (de link werkt - anno juni 2018 - tijdelijk niet omdat men de site recentelijk heeft vernieuwd en nog niet alle inhoud van de oude site naar de nieuwe omgeving is overgezet)

- Belangenvereniging: - Het in 1979 opgerichte Plaatselijk Belang Hoge Hexel is een vereniging die als doel heeft het behartigen van de belangen van de lokale gemeenschap in de ruimste zin van het woord. Door goede contacten te onderhouden met de bewoners van het werkgebied door middel van regelmatig overleg en voorlichting in de vorm van vergaderingen en het onderhouden van contacten met de lokale overheid of de daarvoor bevoegde instanties. Maar ook door het regelmatig organiseren van activiteiten voor jong en ouder.

- MFC: - Sinds 2009 heeft het dorp de beschikking over Kulturhus Hoge Hexel, dat met veel zelfwerkzaamheid van de inwoners tot stand is gekomen. "Het Kulturhus is een multifunctioneel centrum waarin verschillende functies zoals sport, cultuur, onderwijs, gezelligheid etc. samenkomen. In het Kulturhus is ruimte om te sporten en te vergaderen, voor exposities en presentaties, maar ook om gezellig iets te drinken. In de gymzaal worden verschillende sporten beoefend, zoals zaalvoetbal, volleybal, gym, callanetics etc. De kerk en de school maken gebruik van verschillende ruimtes in het Kulturhus voor vergaderingen, bijeenkomsten, sport en spel etc. Ook Peuterspeelzaal Dikkie Dik is in het Kulturhus gevestigd. Sinds 2009 is biljartverening Op ’n Bult actief. Vanuit Stichting De Welle en De Goudsclub worden er verschillende activiteiten voor ouderen ontplooid. Verder maken organisaties als het Plaatselijk Belang, Hexel on Wheels en het Oranje Comité veelvuldig gebruik van het Kulturhus voor vergaderingen en activiteiten. In Kulturhus Hoge Hexel komen mensen samen!"

- Onderwijs: - School met de Bijbel De Driesprong telt bijna 100 leerlingen. De katholieke school moest in 1976 sluiten wegens te weinig leerlingen. De meeste katholieke kinderen gaan nu naar de Mariaschool in Wierden.

- Sport: - Sporting Hoge Hexel is een kleine, maar gezellige sportvereniging. Er is gym voor de kinderen, sport voor dames en heren en er is callanetics.

- Overige verenigingen: - De Hexelse Motortourclub rijdt van april t/m september iedere 1e zaterdag van de maand een toertocht.

Reactie toevoegen