Hoge Hexel

Plaats
Dorp
Wierden
Twente
Overijssel

De Kolonie Hoge Hexel toegangspalen landgoed [640x480].jpg

Hoge Hexel, buurtschap Piksen, boerderij De Kolonie aan de Kolonieweg (die in de atlas als buurtschap De Kolonie wordt vermeld), met een wat ongelukkige spelling op de palen bij de ingang: Deko-lonie.

Hoge Hexel, buurtschap Piksen, boerderij De Kolonie aan de Kolonieweg (die in de atlas als buurtschap De Kolonie wordt vermeld), met een wat ongelukkige spelling op de palen bij de ingang: Deko-lonie.

Hoge Hexel

Terug naar boven

Status

- Hoge Hexel is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Twente, gemeente Wierden.

- Onder het dorp Hoge Hexel vallen - volgens het dorp zelf, aldus hun Dorpsplan - ook de buurtschappen Bekkenhaar (die niet in de Topografische atlas Overijssel (1) als zodanig vermeld staat, wel als veldnaam) en Piksen (die ook deels onder de aangrenzende gemeente Hellendoorn, en daarbinnen onder de dorpen Daarle en Hellendoorn valt). Verder staat in de atlas nog een buurtschap De Kolonie, die het dorp zelf (in hun Dorpsplan) niet als zodanig beschouwt. De enkele boerderijen aan de Kolonieweg, waarop gedoeld wordt, beschouwt men in de praktijk als onderdeel van de buurtschap Piksen.

- In het Dorpsplan stelt men dat de buurtschappen Bekkenhaar, Piksen en Hoge Hexel samen het huidige dorp vormen. Historisch gezien klopt dat wel. Geografisch gezien echter is de laatstgenoemde sinds 1950 tot een dorp uitgegroeid met een kerk en een, zij het kleine, kern. Daarom is dit geografisch gezien een dorp, met daarbij behorend de buurtschappen Bekkenhaar en Piksen.

- Je woont niet 'in' maar 'op (het) Hoge Hexel'.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
Hooge Heksel, 1381-1383 Heghelsclo, Hegselo, 1420 Hexsele, 1443 Hegselo, 1458 Hegzel, 1507 Hexlo. Volgens (2) ´Heksel, Hexel, Haksel of Hagsel, ook wel Hooge-Hexel geheten´. In (3) wordt de plaats vermeld als Het Hexel.

Naamsverklaring
Het tweede lid is lo ´bos´, het eerste lid is onduidelijk, misschien de persoonsnaam Hagilo. Vergelijk Hexel. (4)

Terug naar boven

Ligging

Hoge Hexel ligt NW van Almelo en Wierden (aan de weg Wierden-Den Ham) en grenst in het O aan Vriezenveen. De natuurlijke grens tussen het dorp en Vriezenveen wordt gevormd door het water Veeneleiding, die hier tevens als gemeentegrens met Twenterand fungeert. De west- en noordgrenzen worden gevormd door agrarische gronden, die gescheiden worden door de gemeentegrens met Hellendoorn.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In de Volkstelling van 1840 wordt Hoge Hexel niet apart vermeld. Daar zijn de aantallen begrepen in de aantallen bij de kern Wierden. Volgens (5) had deze plaats rond 1840 24 huizen met 150 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

De ontstaansgeschiedenis van dit dorp is terug te voeren tot de laatste IJstijd. In deze periode is er een hoger gelegen rug ontstaan in het landschap als gevolg van opstuwend landijs. De hoger gelegen gronden werden als eerste in gebruik genomen als landbouwgrond. Dit zijn de zogenaamde essen. Vroeger maakten de buurtschappen De Piksen, De Bekkenhaar en Hoge Hexel deel uit van de zogenoemde Rijssense kwartieren (een soort wijken van de stad Rijssen) onder het gericht Kedingen. Een gebied waar ook Huurne, Rectum, ‘t Loo, Ypelo, Notter, Zuna, Enter en Enterbroek deel van uit maakten als kwartier.

Lange tijd was Hoge Hexel een zelfstandige marke, een aaneengesloten oppervlakte niet gecultiveerde grond, die door de eigenaars of pachters van de diverse erven gemeenschappelijk werd beheerd. Zo werd het landschap kleinschalig ontgonnen en werd het bruikbaar voor landbouw. De marke lag op de doorgaande route tussen de Hanzesteden Deventer en Hamburg.

In 1654 is de marke Hoge Hexel samengegaan met de marke Wierden. Als zodanig werden zij een dubbele marke. Het erfmarkerichterschap van de marke werd verkocht en kwam in handen van de familie Van Rechteren Limpurg. Het berustte op de Hof te Hexel, het zogenaamde erve Mensink. Het zeer oude markeboek met oorkonden uit de 15e eeuw is uit elkaar gescheurd en verdeeld over het huisarchief van Huis Almelo (dat zich in het Historisch Centrum Overijssel bevindt). Tot aan de opheffing van de marke maakten voornamelijk landheren de dienst uit, daarna werden de gemeenschappelijke gronden verdeeld onder de rechthebbende boeren. Tot ongeveer 1935 vonden grootschalige ontginningen en verbetering van de waterhuishouding plaats. Ook latere ontwikkelingen, zoals de komst van kunstmest en ruilverkaveling hebben bijgedragen aan de vorming van het huidige dorp. (bron: Dorpsplan Hoge Hexel)

Hoge halsgerecht
In de buurschap Hoge Hexel bevond zich op de grens tussen Salland en Twente het hoge halsgerecht van Twente. Op de Middelhaar liep de bisschopsdijk van Ommen en Daarle naar Twente. Over het zogenaamde olde zwarte dijkje kwam men via de Galgenhaar Twente binnen. Op de daar gelegen Galgenbelt zijn nog restanten te zien van waar eertijds de galg heeft gestaan. Oorkonden en getuigenverklaringen uit de 15e eeuw in het Huisarchief Almelo spreken over het oude hoge halsgerecht van het landgericht Twente op de grens tussen Hoge Hexel en Daarle, waarbij de boeren van de marke Hekzeloe verplicht werden gesteld het Gerecht en de Sweepsgalge te onderhouden. (6)

Molukkers in Hoge Hexel
Waar nu manege De Vossenbos is (Bruine Hoopweg 2) was in de jaren vijftig en zestig het woonoord Vossenbosch, voor Molukse ex-KNIL'ers die in 1951 naar Nederland waren gekomen. Voor nadere informatie zie geschiedenis van de Molukkers in Nederland en de documentaire 'Verdrietig is verleden tijd' (Humanistisch Verbond, 2005) over de lotgevallen van de familie Ririhena in o.a. barakkenkamp Vossenbosch. Vanaf 1966 kregen de Molukkers woningen toegewezen aan de Jan Jansweg te Wierden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het in 2010 verschenen Dorpsplan Hoge Hexel schetst de gewenste ontwikkelingen voor het dorp voor de komende jaren.

- In 2012 is in het dorp een nieuw wijkje met ca. 20 woningen verrezen: Kleen Esch (d.w.z. in eerste instantie worden het er 12, en afhankelijk van gebleken behoefte wordt er al dan niet verder gebouwd).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- PKN kerk (voorheen hervormd) aan de Piksenweg 2. Sinds 1947 worden hier kerkdiensten gehouden, aanvankelijk in het voormalige gebouw van Christelijke Belangen. Dat werd al snel te klein. Daarom is in 1950 de huidige kerk gebouwd. In 2005 heeft de kerk een klokkentoren gekregen. Orgel uit 1970, gebouwd door de firma B. Koch & Zn. te Apeldoorn.

Hoge Hexel heeft de volgende rijksmonumenten:

- Landgoed met landhuis Het Hexel uit 1923 (Haarboersweg 3).

- Hexelseweg 74 (houten schuur met stro en pannen gedekt, gedeeeltelijk met aankubbingen).

- Oude Zwolseweg 6 (boerderij van het hallehuistype, opgetrokken in bruine baksteen, onder deels rieten en deels met muldenpannen gedekt zadeldak met nokvorst, wolfeinden en uilenborden).

- 6 terreinen met grafheuvels.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Motorsportevenement Hexel on Wheels (paasweekend).

- Oranjefeest / Koningsdag, met o.a. de Oranjeloop.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De onbemande VVV-post, de Schaapskooi, in het Twents de Skoap'nskot, is in de zomer alle dagen geopend.

- Tijdens de wandelroute Ommetje Hoge Hexel (5 km) geniet je van glooiende akkers, groene weilanden, ruwe natuurterreinen en authentieke boerenerven. Ervaar hoe 'machtig mooi' Hoge Hexel is! Bewegwijzerde route (palen met schaapskooibordjes). Waterdicht en stevig schoeisel aanbevolen. Honden toegestaan mits aangelijnd.

- Fietsroute Rondje Daarle (ca. 30 km) is goed bewegwijzerd, zodat je volop kunt genieten van het mooie essenlandschap om je heen. Je fietst vanaf Hoge Hexel door het Marlese Veld en buurtschap Piksen richting Daarle. Bij Daarle gaat de route in westelijke richting naar Marle en vervolgens langs het Overijssels Kanaal naar de noordelijke 'es' van Daarle. Van hieruit ga je over de Haar weer terug naar het beginpunt.

- Vlakbij het dorp ligt recreatiepark het Lageveld. Dit is een plas van 6,5 ha groot, omgeven door zandstranden en ligweiden.

- Het Z van Hoge Hexel gelegen landgoed De Barkel is uitgeroepen tot Bos van het Jaar 2011.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Hoge Hexel.

- Nieuws: - Oude nummers van de driemaandelijks verschijnende dorpskrant Het Hexelaartje zijn via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Plaatselijk Belang Hoge Hexel.

- Dorpshuis: - Sinds 2009 heeft het dorp de beschikking over het Kulturhus Hoge Hexel, dat met veel vrijwilligerswerk tot stand is gekomen.

- Onderwijs: - School met de Bijbel De Driesprong telt bijna 100 leerlingen. De katholieke school moest in 1976 sluiten wegens te weinig leerlingen. De meeste katholieke kinderen gaan nu naar de Mariaschool in Wierden.

- Sport: - Sporting Hoge Hexel is een kleine, maar gezellige sportvereniging. Er is gym voor de kinderen, sport voor dames en heren en er is callanetics.

- Overige verenigingen: - De Hexelse Motortourclub rijdt van april t/m september iedere 1e zaterdag van de maand een toertocht.

Reactie toevoegen