Valkenswaard

Plaats
Dorp en gemeente
Valkenswaard
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

valkenswaard_plaatsnaambord_kopie.jpg

Valkenswaard is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

Valkenswaard is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

valkenswaard_striepersgat_plaatsnaambord_kopie.jpg

Tijdens carnaval heet Valkenswaard Striepersgat. Dat kan niemand ontgaan, want op de plaatsnaamborden wordt dat dan luid en duidelijk kenbaar gemaakt. (© H.W. Fluks)

Tijdens carnaval heet Valkenswaard Striepersgat. Dat kan niemand ontgaan, want op de plaatsnaamborden wordt dat dan luid en duidelijk kenbaar gemaakt. (© H.W. Fluks)

gemeente_valkenswaard_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Valkenswaard anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Valkenswaard anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

805660 Venbergse watermolen, Valkenswaard.jpg

De eeuwenoude, rijksmonumentale Venbergse watermolen direct Z van Valkenswaard is tegenwoordig in gebruik als café-restaurant

De eeuwenoude, rijksmonumentale Venbergse watermolen direct Z van Valkenswaard is tegenwoordig in gebruik als café-restaurant

805661 kano op Dommel,bij Valkenswaard.jpg

Valkenswaard, kano op de Dommel

Valkenswaard, kano op de Dommel

valkenswaard_corso_kopie.jpg

Corso Valkenswaard is een jaarlijkse dahliaparade van 14 prachtige bloemenwagens. Het jaarlijks wisselende thema wordt uitgebeeld in wagens met in totaal 2,5 miljoen dahlia's, in figuratie, in straattheater en in (live) muziek.

Corso Valkenswaard is een jaarlijkse dahliaparade van 14 prachtige bloemenwagens. Het jaarlijks wisselende thema wordt uitgebeeld in wagens met in totaal 2,5 miljoen dahlia's, in figuratie, in straattheater en in (live) muziek.

Valkenswaard

Terug naar boven

Status

- Valkenswaard is een dorp en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

- De gemeente Valkenswaard is per 1-5-1934 vergroot met de gemeenten Dommelen en Borkel en Schaft.

- De gemeente Valkenswaard omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Borkel en Schaft (een tweelingdorp) en Dommelen en de buurtschappen Achterste Brug en Voorste Brug* (een tweelingbuurtschap), Bruggerhuizen** (deels), De Kapel*, Deelshurk**, Heuvel*, Hoek*, Hoeve*, Keersop*** (deels), Klein Borkel*, Opperheide** en Zeelberg**. Dit geeft in totaal 2 dorpen, 1 tweelingdorp, 10 buurtschappen en 1 tweelingbuurtschap.
* Vallen onder Borkel en Schaft. ** Vallen onder Valkenswaard. *** Valt onder Dommelen.

- Voor de postadressen vallen ook de dorpen 'Borkel en Schaft' en Dommelen met de bijbehorende, hierboven vermelde buurtschappen onder het dorp Valkenswaard.

- Wapen van de gemeente Valkenswaard.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Valkenswaard.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Valkesweerd.

Oudere vermeldingen
1e kwart 13e eeuw Wederde, Wederze, 1242-1269 kopie 16e eeuw Wederde, 1310 kopie 17e eeuw Waerde, 1326 Wedert, 1426 Wedert, 1446 Weerd, 1603 Verckensweerde, 1702 Valkenswaardt, 1740 Valkensweerd of Verkensweerd, 1773 Valkensweert, 1883 Valkensweerd.

Naamsverklaring
De oudste vermeldingen wijzen op een afleiding met het verzamelsuffix -de (-iþi*) van het Oudnederlandse weder '(gesneden) ram' met als betekenis '(nederzetting) bij de kudde rammen', vergelijk Wierden, dat na wegval van intervocalische -d- qua vorm is samengevallen met weerd 'land aan water'. De verklaring die uitgaat van een samenstelling van wedeme 'parochie' en aarde 'bouwland' berust op fantasie. De toevoeging varkens zou een verwijzing kunnen zijn naar de varkensmarkt die hier vroeger werd gehouden. De huidige vorm Valkens- is een reïnterpretatie onder invloed van het valkeniersbedrijf, dat Valkenswaard in de 17e en 18e eeuw internationaal vermaard maakte. De heidegebieden van de Kempen leenden zich uitstekend tot het vangen van slechtvalken. In de periode rond 1700 was meer dan 15 procent van de plaatselijke beroepsbevolking rechtstreeks betrokken bij de valkerij. Een Franse kaart uit 1752 vermeldt dan ook als plaatsnaam Werkem Weert ou le Village des Fauconniers. De laatste valkenvangst vond hier plaats in 1928.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Striepersgat.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Valkenswaard grenst in het W aan Bergeijk, Westerhoven en Riethoven, in het N aan Waalre en Aalst, in het NO aan de A2 en Heeze, in het O aan Leende en in het Z aan België en de Belgische plaatsen Achel en Neerpelt, en ligt NO van de Belgische plaats Lommel, O van Luyksgestel en Eersel, Z van Veldhoven en Eindhoven, ZW van Geldrop, Mierlo en Helmond, WZW van Someren, W van Maarheeze, Soerendonk en Budel en NW van Weert. De gelijknamige hoofdplaats ligt N in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Valkenswaard 196 huizen met 1.230 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 62/386 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Geenhoven 48/247, Zeelberg 42/276 en Delishurkt 44/321. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 12.000 huizen met ca. 30.500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Valkenswaard, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Het Valkerij en Sigarenmakerij Museum bestaat uit twee collecties. Het Valkerij Museum geeft een beeld van de valkerij in de periode 1650 tot en met 1850, een periode waarin koningen en hoge adel hun gasten vermaakten met het "vederspel". Het Sigarenmakerij Museum geeft een beeld van de ontwikkeling van de sigarenmakerij in Valkenswaard vanaf 1865 tot de neergang. De schakel tussen Valkerij en Sigarenmakerij is de rijke Engelse valkenier Richard Hamond, een tijd lang in het dorp woonachtig. Bij zijn overlijden in 1845 laat hij een kapitaal van 24.000 gulden na aan Jan van Best, die het in 1865 gebruikt om er een sigarenfabriek mee te starten. Valkenswaard groeit uit tot een van de belangrijkste sigarenplaatsen van Nederland. Bedrijven als Willem II en Hofnar zijn de meest bekende. In het museum is veel te zien over het ambachtelijk sigaren maken. Ook worden er demonstraties gegeven.

In Valkenswaard worden rond 1500 al valken afgericht. De bloeitijd van de valkerij ligt tussen 1700 en 1790. In die tijd zijn de Valkenswaardse valkeniers wereldberoemd. Zij zijn verbonden aan vrijwel alle adellijke hoven van Europa, en begeleiden de edelen en vorsten bij de valkerij. Vooral in Duitsland, Frankrijk en Portugal zijn de Valkenswaarders actief. Deze gouden tijd is erg belangrijk voor de welstand van het dorp. De valkeniers verdienen veel geld, dat ze goed beleggen, en ook krijgen ze allerlei hoge functies. Na de Franse Revolutie is alles afgelopen; een groot deel van de adel verdwijnt en het geld voor de valkerij is op. Ook deze video geeft je een goede indruk van het Valkerij en Sigarenmakereij Museum.

- "De in 1952 opgerichte Heemkundekring Weerderheem heeft als doel: het in brede kring belangstelling wekken voor plaats en streek; het onderzoeken en bestuderen van de verschillende aspecten die tot het begrip heemkunde behoren, zoals onder meer de plaatselijke geschiedenis, volksleven, landschap en milieu, en die onderzoeken en studies vast te leggen; het verlenen van medewerking aan en het veilig stellen van heemkundig belangrijke terreinen (archeologie, dialect, genealogie, kadaster e.d.), onroerende en roerende goederen, zaken en/of voorwerpen, alles in de meest uitgebreide zin.

Qua activiteiten zijn er op de eerste plaats de steeds terugkerende 'ledenactiviteiten'. Daaronder vallen o.a. lezingen, openstelling Heemkamer en de heemreis. De vereniging timmert aan de weg middels publicatie-activiteiten. Zo verschijnt maandelijks een infobulletin, de Heeminfo. Er ligt elk kwartaal een thema-uitgave, 't Periodiekske genaamd, gereed. Er wordt telkens opnieuw aan een boekuitgave gewerkt. In het Valkenswaards Weekblad verschijnt wekelijks een foto in de rubriek Valkenswaardevol. Regelmatig zijn in deze krant ook uitgebreidere artikelen van de heemkundekring te vinden. Als er maatschappelijk relevante zaken zijn m.b.t. de cultuurhistorie, wordt daar actueel input aan gegeven (bijv. gebouwen of dorpsgezichten die door het lokaal bestuur worden overgeleverd ter 'wijziging bestemming').

De Heemkamer van Weerderheem is vrij toegankelijk voor leden en niet-leden op dinsdagavond (m.u.v. de 3e dinsdag en officiële feestdagen) van 20.00-22.00 uur. De maanden juni, juli en augustus zijn we niet geopend, tenzij in uitzonderingsgevallen op telefonische afspraak. In de Heemkamer kun je desgewenst de collecties en het boekenbestand kosteloos raadplegen. Omdat het vaak om uniek of moeilijk te verkrijgen materiaal gaat, kan niets worden uitgeleend om het thuis te bestuderen. Wel is het mogelijk om van de meeste archiefstukken tegen betaling een kopie te laten maken. In de Heemkamer vind je vele historische collecties documentatie van uiteenlopende aard. Een specificatie daarvan vind je onder de link."

- "De in 2005 opgerichte Stichting Historisch Genootschap Valkenswaard heeft ten doel: in brede kring belangstelling te wekken voor cultuur en geschiedenis van de gemeente en haar directe omgeving, evenals deze te onderzoeken of te doen onderzoeken; bevindingen van het onderzoek te publiceren of te doen publiceren; medewerking te verlenen aan het veilig stellen van historisch belangrijke onroerende en roerende zaken, dit alles in de meest uitgebreide zin. Het genootschap tracht dit doel te bereiken door: mee te werken bij de publicatie van onderzoeksresultaten en deze zo mogelijk financieel te ondersteunen c.q. te bemiddelen bij de sponsoring; op aanvraag te bemiddelen bij het zoeken van adequate hulp bij scholing, of bij het verwerven van vaardigheden passend bij het doel van het genootschap; het uitgeven van mededelingen over het genootschap en zijn activiteiten, hetzij via de schrijvende pers dan wel via het internet; het verlenen van medewerking aan, of het samenwerken met andere verenigingen en stichtingen, die een identiek doel nastreven.

Onze activiteiten richten zich met name op het transcriberen van (moeilijk toegankelijke) bronnen en het verrichten van onderzoek op het gebied van lokale geschiedenis, genealogie, heemkunde, gildewezen, monumentenzorg en volkskunde. In de wereld van historici staat 'oral history' op dit moment volop in de belangstelling. In dat kader worden door het genootschap bekende mensen uit Valkenswaard geïnterviewd. Hun levensverhaal wordt aan het papier toevertrouwd en te zijner tijd gepubliceerd. Inmiddels zijn drie zogeheten Valkenswaardse Cahiers verschenen."

- Verhalen over de geschiedenis van Valkenswaard op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Valkenswaard heeft 14 rijksmonumenten.

- Valkenswaard heeft 34 gemeentelijke monumenten.

- De RK Sint-Nicolaaskerk (Markt 53) heeft meerdere voorgangers gehad. Zo stond er een 16e-eeuwse kerk aan de Kerkhofstraat ten noordwesten van de huidige Markt, die in 1859 is gesloopt. Op de plaats van de huidige kerk kwam een door Carl Weber ontworpen kerk, die door de snelle bevolkingsgroei in de jaren twintig van de 20e eeuw te klein werd en in 1927 is gesloopt. De opvolger wordt ontworpen door Jan Stuyt. De kerk heeft kenmerken van het baksteenexpressionisme. Het is een kruiskerk in pseudobasilicale vorm. De traveeën van het schip hebben topgevels. De toren, voorzien van een torenspits met flankerende torentjes, is het meest opvallende deel van deze kerk. Hij omvat nog de neogotische toren van Weber. De toren wordt geflankeerd door een ronde traptoren. Naast de toren bevindt zich aan beide zijden een kapel. De vensters zijn voorzien van glas-in-loodramen, uit 1936, met heiligen, Bijbelse voorstellingen en dergelijke. De kapel ten zuiden van de toren bevat scènes met betrekking tot Onze-Lieve-Vrouwe van Handel, nog altijd het doel van de bedevaart die jaarlijks vanuit deze kerk daarheen gaat. Ook de naastgelegen pastorie (huisnr. 55) is een rijksmonument. De RK Nicolaaskerk en de RK Mariakerk maken sinds 2014 deel uit van de Parochie H. Willibrord, die alle dorpen van de gemeenten Valkenswaard en Waalre omvat.

- De voormalige RK Mariakerk (Warande 10) dateert uit 1953 en is sinds 2013 een gemeentelijk monument. Het is een belangrijke wederopbouwkerk zonder toren. Per 1-9-2015 is de kerk aan de eredienst onttrokken. De kerk blijft voorlopig nog wel beschikbaar voor begrafenisplechtigheden en voor niet-kerkelijke activiteiten zoals concerten, tentoonstellingen en theaterstukken.

- Mariakapel OL.Vrouw van de drie bruggen.

- Het Weerderhuys (Markt 2) was van 1890-1966 een Hervormde kerk, als opvolger van de kerk uit 1809 op dezelde plek. Het neogotische gebouw is ontworpen door Pierre Cuypers en is een van de weinige protestantse kerken die door hem zijn gebouwd. Nadat de hervormden in 1966 de Rehobothkerk in gebruik namen, is de kerk in 1969 overgedragen aan de gemeente Valkenswaard en sindsdien in gebruik als trouwlocatie. Het gebouw kreeg toen de naam Weerderhuys, naar de grenskerk die in 1656 op het grondgebied van Achel in gebruik werd genomen, en die de oorsprong vormde van de latere Achelse Kluis. Het betreft een bakstenen kruiskerkje dat met leien is gedekt. Horizontale sierbanden van gele bakstenen geven de gevels een levendig aanzien. Een hoog en spits vieringtorentje siert het gebouw.

- De Gereformeerde (PKN) Ontmoetingskerk (Julianastraat 12) dateert uit 1962. Het orgel is in 1965 gebouwd door de firma Ernst Leeflang (Apeldoorn) voor de gereformeerde Petrakerk te Leiden. In 1992 is het overgeplaatst naar Valkenswaard. - Beschrijving orgel Ontmoetingskerk.

- De Venbergse Watermolen (Molenstraat 211) ligt ten zuiden van Valkenswaard op de Dommel. De watermolen wordt voor het eerst vermeld in een document uit 1227, waarin Hertog Hendrik I van Brabant een derde deel van de molen schenkt aan het zusterklooster in Postel. In 1895 is een nieuw molenhuis gebouwd. Na een reeks van opvolgende eigenaren in de loop der eeuwen (waarover je hier meer kunt lezen) werd de molen sinds 1918 bemalen door de familie Rietra. Begin jaren zeventig van de 20e eeuw dreigde de molen te verzakken. Aangezien er geen subsidie voor restauratie ter beschikking kwam, hebben vader en zoon Jac Rietra - die tegenwoordig de eigenaar is - de molen van 1973-1977 gerestaureerd, om de situatie zoals die bestond aan het eind van de 19e eeuw zo goed mogelijk te benaderen. De watermolen is niet meer in functie. Tegenwoordig is het molenhuis in gebruik als café-restaurant. Het is een populair startpunt voor een wandeling over het nabijgelegen natuurgebied de Malpie.

- De brandweertoren (Maastrichterweg 51a) dateert uit 1954 en is in 2013 tot gemeentelijk monument benoemd. Zo'n toren, inmiddels een schaars object in ons land, werd gebruikt om brandweerslangen te drogen te hangen. Inmiddels is dat niet meer nodig omdat de huidige slangen van kunststof zijn. In 2017 is de buitenkant van de toren opgeknapt. De klimop, die weelderig tegen de gevel klom, is verwijderd, de stalen kozijnen zijn opgelapt evenals de dakrand en de versleten toegangsdeur. Het metselwerk is hersteld en gereinigd en de regenafvoer is vervangen. De renovatie heeft 56.000 euro gekost. In 2018 wordt bekendgemaakt dat de lokale brandweer er een museumpje gaat inrichten.

- In het Nederlands Steendrukmuseum maak je kennis met alle denkbare facetten van het in 1798 door Alois Senefelder uitgevonden vlakdrukprocedé ofwel de steendruk of lithografie. De uitvinding ontketende de tweede grote revolutie na de uitvinding van de boekdrukkunst. Het leerde de mensheid beelden te zien en nam spoedig een ongekend grote vlucht. Vanaf 1800 ook in onze Lage Landen. De geëxposeerde collectie beeldmateriaal en techniek is in soort en omvang uniek in de wereld. Daarbij komen zowel de historische, technische als artistieke kanten van het steendrukken ruim aan bod.

De collectie bevat ook een verscheidenheid aan historische steendrukpersen. Zo is er de drie meter hoge replica van de allereerste houten steendrukpers gemaakt door de uitvinder Alois Senefelder. En daarnaast imposante, 6 ton wegende ‘snelpersen’ uit de 19e en 20e eeuw. Dat alles in werkende staat. Je kunt ook zélf actief bezig zijn: door een ‘proeve van bekwaamheid’ af te leggen in het mengen van kleuren, of bij groepsrondleidingen een steen te drogen en zelfs een steendrukhandpers te bedienen.

- Gevelstenen in Valkenswaard.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het carnaval in Valkenswaard is in goede handen bij Stichting Carnavalsviering Striepersgat. - De Striepersgatse Jeugdkapel zorgt er sinds 1984 voor dat de Jeugdprins en zijn gevolg overal met een vrolijke noot onthaald wordt. - De Strieper is het carnavalsblad van Striepersgat. - Tijdens Carnaval staat de Fisttent Striepersgat op de kleine markt tegenover de ING bank. Een carnavalstent met een programma waarin ze voor alle leeftijden wat te doen hebben. - De Kroegentocht Striepersgat op Carnavalsmaandag wordt elk jaar groots bezocht door enthousiaste carnavalvierders. Er doen maar liefst ca. 15 kroegen aan mee. De stempelkaart kun je bij elke kroeg halen dus het maakt niet uit waar je begint. Lukt het jou om de stempelkaart helemaal vol te krijgen? Bij elke kroeg krijg je ook nog eens een gratis carnavalsgadget bij het scoren van een drankje. Je volle stempelkaart kun je inleveren bij een van de deelnemende kroegen. Vergeet niet je naam in te vullen, want dat is belangrijk om kans te maken op een gratis carnaval in het volgende jaar.

- Op 1e pinksterdag is er AmeeZing Valkenswaard (in 2020 voor de 9e keer), met de onderdelen - AmeeZing Kidz (15.00 uur) i.s.m. CMD & LaToja. Een interactief meezingprogramma voor de kinderen van 0 tot 12 jaar. De muziek op het podium wordt verzorgd door de Ameezing Kidz Band samen met het Ameezing Kidz Kinderkoor i.s.m. met het CMD. - Ameezing High School (17.00 uur) i.s.m. SG Were Di. Een energiek en (a)meezingbaar muziekprogramma voor de jeugd vanaf 12 jaar, verzorgd door de schoolband van Scholengemeenschap Were Di. Eigentijdse en herkenbare muziek in een modern jasje. - Ameezing Valkenswaard (19.30 uur). In een prachtige ambiance zing je uit volle borst mee met nationale en internationale hits. De muziek wordt verzorgd door de Ameezing KonZert Band. Tijdens de gehele dag worden de songteksten gepresenteerd via een groot beeldscherm in het park. Ook zijn de songteksten tijdens het evenement te downloaden vanaf de website.

De zaterdag ervóór is er 'als perfecte warming up voor AmeeZing Valkenswaard' het Concert in het Park.

- Zomerkermis (6 dagen in juli).

- Zomeravondfeesten (weekend in augustus).

- Corso Valkenswaard (2e zondag van september, in 2019 voor de 66e keer) is een jaarlijkse dahliaparade van 14 prachtige bloemenwagens (12 meter lang, 4,5 meter breed en 6 meter hoog), die tezamen met diverse harmonieën en fanfares een prachtig kijk- en luisterevenement vormen. Het evenement trekt jaarlijks ca. 30.000 bezoekers. Het Corso is een groot feest, ter herdenking van de bevrijding en ter viering van onze vrijheid. Het Corso kent jaarlijks een centraal thema. Dat thema wordt uitgebeeld in wagens met in totaal 2,5 miljoen dahlia's, in figuratie, in straattheater en in (live) muziek.

Door het jaar heen zijn 14 corsobuurtschappen in de gemeente doende met ontwerp en bouw van de wagens, waaronder Dommeldal, Graafschap, Hazestraat, Kerkakkers, Kompas, Leenderweg, Oruva, Oud Dommelen, Reisvenne Oranje, Stadsebergen en Wilhelmina.

- Oktoberfest (weekend begin oktober).

- Vogelverschrikkerfestival (gedurende een week in oktober). "Eens in de 2 jaar, in de oneven jaren, bouwen we een warm nest rond 100 kunstzinnige vogelverschrikkers in het park. Een warm nest dat verrast, dat blij maakt, dat welkom voelt. Een warm nest waarin mag worden gedanst, gemijmerd, gekletst en vooral mag worden gebouwd. Een nest dat inspireert, dat kan verbazen en vooral zorgt voor warmte in de lange winter na de herfstvakantie." Aldus de site van het festival. "Muzikale verrassingen. Bokbiertje onder de bomen van het Van Bestpark. Avondje theater in de kerk. Gonzende Torteltuin. Noeste, creatieve arbeid van 100 fanatiekelingen die evenzoveel vogelverschrikkers creëren", zo lezen wij elders over wat er op dit festival zoal te doen is.

- Wandeltocht en Valkenloop (weekend begin november). De Valkenloop is naar eigen zeggen 'de groenste loop van Nederland'. De Wandeltocht voor wandelaars en Nordic Walkers voert over prachtige wandelpaden in het groen rondom het dorp. De afstanden waaruit je kunt kiezen zijn 10, 15, 20 en 30 km. Bij de Valkenloop (hardlopen) kun je kiezen uit de afstanden 7,1 / 12,5 / 21,1 km.

- Op een vrijdag begin december is er al sinds 1976 jaarlijks het Groot Striepersgats Liedjesfestival, het 'carnavalsliedjes-songfestival' van Valkenswaard.

- Van begin december tot begin januari is er jaarlijks de kunstijsbaan van Valkenswaard On Ice, met vele evenementen en activiteiten. Om daar een indruk van te krijgen, kun je hier zien wat er in de winter van 2016 te doen was.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Hofnar is een bruisend theater in Valkenswaard. Laat je bij hen amuseren, verwonderen, verbazen, ontroeren of confronteren, maar vooral gastvrij ontvangen. De Hofnar organiseert voorstellingen van professionele en amateurgezelschappen, verhuurt vergaderruimtes en exploiteert het theatercafé.

- IVN afdeling Valkenswaard-Waalre organiseert allerlei activiteiten voor jong en ouder op het gebied van natuur- en milieueducatie. Het werkgebied beslaat de genoemde gemeenten plus het dorp Riethoven.

- Natuurgebied De Malpie, ZW van Valkenswaard, is een uitgestrekt heidegebied met verschillende vennen. Eén van die vennen is het Groot Malpieven. Het is een bijzonder ven, dat veel aangedaan wordt door wandelaars en fietsers. Echter, omdat het ven verzuurd en te voedselrijk is, zijn veel van de oorspronkelijke dier -en plantensoorten verdwenen. Er liggen diverse oorzaken aan de verzuring ten grondslag, zoals het stopzetten van de aanvoer van gebufferd kalkrijker water uit de Dommel. Daarnaast zorgen kokmeeuwen voor vermesting. Omdat spontaan herstel niet optreedt, waren herstelmaatregelen noodzakelijk.

Om de waterkwaliteit van het ven te herstellen, is in 2010 een deel van het bos uit het brongebied gerooid, geplagd en bekalkt. Met het verwijderen van het bos op de venrand vermindert het verdrogingeffect en wordt het mogelijk de gewenste oeverbeplanting en het leefgebied te herstellen. Daarnaast zijn pijpenstrootje- en zeggenpollen in het ven verwijderd om te voorkomen dat zich hier opnieuw meeuwen vestigen. Ook is het ven gebaggerd. Er wordt ingezet op een zo natuurlijk mogelijk, duurzaam watersysteem met goede kansen voor een zo groot mogelijke biodiversiteit. In 2015 is nabij het Groot Malpieven vergraste heide diep gemaaid om nieuwe hei de kans te geven te ontkiemen. Aan de zuidkant van het Brugven aan de Brugseheide zijn berken verwijderd en is het maaisel uit De Malpie uitgestrooid om heideontwikkeling te stimuleren.

Van oktober 2017 tot januari 2018 is wederom een herstelproject uitgevoerd m.b.t. het Groot Malpieven. Het gebied rondom het ven is helemaal opengemaakt. Er zijn bomen gekapt en de bovenste laag bosgrond is verwijderd om de originele zaadbank bloot te leggen, waardoor de heidevegetatie weer kan ontkiemen. Het oostelijk stuk van het Groot Malpieven is drooggelegd om een laag slib, variërend van 10 tot 60 centimeter, uit het ven te verwijderen. Naar verwachting is het water in het ven pas in de winter van 2018-2019 weer op peil. Het definitieve herstel van het gebied vergt daarna nog zeker 5 tot 7 jaar. De Natura 2000-gebieden De Malpie en het Brugven zijn onderdeel van het Transnationaal Landschap de Groote Heide.

- Waterschap De Dommel gaat vanaf 2021 het beekdal van de Tongelreep herinrichten. Het gaat om het traject tussen de Achelse Kluis (aan de Belgische grens, O van Borkel en Schaft) langs de hele grens van de gemeente Valkenswaard, en vervolgens in het N tot voorbij de Valkenswaardse visvijvers (O van het dorp). Om verdroging tegen te gaan, kwetsbare natuur te versterken en beter voorbereid te zijn op klimaatveranderingen, zijn maatregelen nodig. Dit gebeurt in samenwerking met Provincie Noord-Brabant, Brabants Landschap, Staatsbosbeheer, gemeenten Valkenswaard en Eindhoven en andere partners. Het project is onderdeel van een groter plan om verdroging tegen te gaan van het natuurgebied Leenderbos en Groote Heide.

In februari 2019 hebben de betrokken partijen een intentieverklaring getekend om het beeklandschap van de Tongelreep toekomstbestendig te maken. Het gaat daarbij om landschappelijke aanpassingen voor klimaat en natuur, maar ook om de sociaal-economische ontwikkeling van het grensoverschrijdende beeklandschap. Het bronnengebied van de beek bevindt zich bij Peer in België en wordt daar de Warmbeek genoemd. Deze verandert van naam op de landsgrens in de Tongelreep en mondt N van Valkenswaard bij Eindhoven in Genneper Parken uit in de Dommel. De beek verbindt hierdoor het landelijke en het stedelijke gebied en passeert onderweg zowel natuurgebieden, agrarische gebieden als bebouwde kernen. Het is een prachtig beeklandschap met hoge landschappelijke, ecologische en cultuurhistorische waarden. Maar zeker ook economische waarden. Van oudsher zijn er agrarische bedrijven in het stroomgebied gevestigd. En het gebied is aantrekkelijk voor bezoekers en van belang voor (horeca)ondernemers in de toeristisch-recreatieve branche.

Voor klimaatadaptatie is het gebied Warmbeek/Tongelreep als pilot opgenomen in de reisgids ‘Op weg naar klimaatrobuuste beeklandschappen’ van de provincie en waterschappen. Hieraan wordt nu uitwerking gegeven. De bestaande visies, wensen en kansen worden nu omgezet in concrete projecten. Er is al heel wat gerealiseerd op het gebied van beekherstel/ruimte voor de beek. Aanvullende maatregelen volgen uit de klimaatstresstesten die gemeenten uitvoeren. Deze zullen zijn gericht op het opvangen van extreme droogte en neerslag. Bijvoorbeeld vergroening bebouwd gebied, bodemverbetering, groenaanplant met dikker bladerdek om water langer vast te houden.

De natuur in het beeklandschap Warmbeek/Tongelreep is zo bijzonder (Natura 2000) dat de biodiversiteit hier wordt beschermd en verbeterd. In dit beekdal wordt het gehele hydrologische systeem hersteld. Een meer natuurlijke loop van de beek, verbeterde grondwaterstanden en herstel en uitbreiding van natuurgebieden. Om de (be)leefbaarheid van het gebied te vergroten, zetten de samenwerkende partijen ook in op sociale en economische vernieuwing. Daar draagt de verbinding stad-ommeland aan bij via een aaneengesloten recreatieve corridor van fiets- en wandelpaden tussen Genneper Parken (in Eindhoven) langs de beek tot het brongebied (in Peer). De samenwerkingspartners trekken eerst tijd uit voor nader onderzoek (2019-2020), waarna de uitvoering van de maatregelen volgt (2020-2027). De intentieverklaring is een eerste stap in dit proces. (bron: Provincie Noord-Brabant, februari 2019)

Terug naar boven

Beeld

- Actuele en oude foto's, ansichtkaarten e.d. van de kernen van de gemeente Valkenswaard op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Valkenswaard (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Valkenswaard. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Algemeen: - Met de Facebookpagina 'Je bent een echte Valkenswaardenaar als' beoogt de initiatiefnemer tegelijkertijd 'het oude postkantoor' te zijn, 'de buurtsuper om de hoek' en 'de slager'. Plekken waar Valkenswaardenaren elkaar troffen, 'n praatje maakten. "Maakten", inderdaad, want veel van die plekken zijn inmiddels verdwenen. Dus is er nu de digitale 'Valkenswirdse' ontmoetingsplek waar mensen elkaar terug vinden, in discussie kunnen met elkaar en gewoon kunnen uitroepen "witte da nog, war schôn hè"! Heb je nou zelf nog foto's uit vervlogen tijden; van evenementen, van verdwenen horeca, winkels of andere middenstand, stuur het naar de beheerder op via de button 'Bericht'.

- Media / nieuws: - Nieuws uit Valkenswaard e.o. op de site van het Eindhovens Dagblad. - De Valkenswaardse Omroep Stichting (VOS) is er sinds 1987. - Valkenswaards Weekblad. - Kwartaalmagazine Rondom Valkenswaard. - Centrum Radio is het muziek- en informatiestation van Centrum Valkenswaard.

- Belangengroepen: - Actiegroep Leefbaar Valkenswaard.

- Muziek: - "Brandweerkapel De Pompiers is opgericht in 1982. In het begin kon er eigenlijk niemand noten lezen, dus dat was maar wat behelpen. Jos Hendriks was de enige die een beetje noten kon lezen en hij heeft geprobeerd om dit aan de rest over te brengen. Het heeft nogal wat voeten in de aarde gehad en al met al een behoorlijk tijdje geduurd. Maar tegenwoordig zijn De Pompiers gekend als een gerenommeerde kapel, zowel in binnen- als buitenland  Met name in Hongarije, waar de kapel twee keer geweest is. Hier werd de kapel uitgeroepen tot de happiest band in town. Dit festival was georganiseerd voor en door brandweermuziekkapellen uit heel Europa. In 1992 bracht de kapel met carnaval haar eerste cd uit. Ook de deelname aan de Elfstedentocht in Sneek was voor de bandleden een heel mooie ervaring. Tijdens de carnavalsoptochten in het dorp is onze kapel uiteraard steevast goed vertegenwoordigd."

- "Blaaskapel Valkenswaard is opgericht in 2010. De kapel bestaat uit ca. 15 muzikanten. Het repertoire bestaat uit Egerländer, marsen en herkenbare amusementsmuziek. De kapel verzorgt optredens op diverse podia zoals: terrasconcerten, Val valdrie, verzorgingstehuizen, voorrondes en finale Brabantse kampioenschappen Tonpraten, KBO etc. Heb je als trombonist, baritonist af saxofonist interesse om eens een kijkje te nemen tijdens onze repetitie dan ben je zeer welkom, neem dan contact op met ons secretariaat via blaaskapelvalkenswaard@hotmail.nl. Wij kunnen nog enkele muzikanten gebruiken. Wil je ons contacten voor een optreden, neem dan contact op met de optredencommissie via blaaskapelvalkenswaard@hotmail.com."

- "Band MG uit Valkenswaard heette vroeger Malpiegalm. De band heeft een switch gemaakt door er een combo en zang bij te betrekken. Tegenwoordig speelt deze band op bruiloften en partijen en doet mee aan allerlei evenementen.
Van Rock 'n Roll tot Nederlandstalig, van Schlagermuziek tot Pop en Blues, niets is te gek voor deze band die bestaat uit ca. 20 personen. De band repeteert iedere donderdag bij in Café-zaal Lugano."

- Sport: - Voetbalvereniging SV Valkenswaard. - Facebookpagina van het Meidenvoetbal van de SV.

- TWC De Kempen (wielrennen).

- Bravo is de volleybalvereniging voor de woonkernen Aalst*, Dommelen*, Valkenswaard, Waalre en Westerhoven*. Zij hebben meer dan 250 leden, vanaf 6 jaar oud, en zijn actief in zowel de competitie van de Nevobo (Nederlandse Volleybal Bond) als de regionale competities voor recreanten. * In deze plaatsen trainen ze in sporthallen.

- Zorg: - Zorgboerderij 't Brugske.

- Veiligheid: - Brandweer Valkenswaard heeft een personeelsvereniging, De Pompiers, opgericht in 1978. En in 1983 is Brandweerkapel De Pompiers opgericht (waarvoor zie verder het kopje Muziek hierboven). De historische Ford brandweerwagen uit 1938 is een belangrijk visitekaartje van de lokale brandweer. Sinds 2018 is deze onder hun beheer. Ze gaan hem inzetten als promotievoertuig. Sinds 2018 is ook de onder Bezienswaardigheden beschreven brandweertoren onder beheer van de lokale brandweer. Ze gaan er een museumpje inrichten.

Reacties

(2)

Frank en Mirjam, wat een geweldige site en pfff wat een werk hebben jullie verricht!!
Ik zal de site zeker aan de bezoekers van de onze plaatselijke VVV aanbevelen. Vr. Gr. Louise
P.s. artikel gelezen in de Telegraaf.

Dank voor je compliment Louise! Dat doet altijd goed om te horen. Na 10 jaar eraan werken om het op te bouwen is de site nu 99 procent klaar, alleen een paar honderd grotere plaatsen zoals deze zijn vaak nog maar een beginnetje en ga ik gedurende de rest van dit jaar uitwerken als laatste puntjes op de i, omdat ik tot heden vooral de kleine, onbekendere kernen heb gedaan, omdat de nieuwswaarde daarvan immers hoger is, juist omdát de plaatsen en hun wetenswaardigheden nog zo onbekend zijn bij een breed publiek (zoals in dit geval Borkel en Schaft en Dommelen bijvoorbeeld). Zie https://www.plaatsengids.nl/over-ons#het-nu-klaarcompleet. Ik heb de pagina nu alvast wat verder uitgewerkt, waardoor de inhoud is verdubbeld (dus kijk hem nog maar een keer door, er ontbraken toch nog wel wat essentiële onderwerpen, dan wel waren die nog mager uitgewerkt), maar het echte afmaken komt later dit jaar, dan verdubbelt het minstens nog wel een keer.
Dank dat je er pr voor wilt maken!, want helaas weten de meeste mensen er nog altijd niet van, ondanks de diverse goede artikelen die er in de loop van het jaar al over zijn verschenen (onderaan deze pagina https://www.plaatsengids.nl/nieuws vind je nog een aantal interviews/reportages/recensies van diverse kranten en omroepen).
P.S. wellicht wilt u een kleine donatie overwegen om het project te steunen, omdat de site voor bezoekers gratis is maar ik er wel veel (niet alleen in uren) in geïnvesteerd heb. Zie https://www.plaatsengids.nl/donatie.
Met vriendelijke groet, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen