Harlingen

Plaats
Stad en gemeente
Harlingen
Fryslân

gemeente_harlingen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Harlingen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Harlingen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

harlingen_collage.jpg

Harlingen, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Harlingen, collage van stadsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Harlingen.JPG

Op de hoek van de Scheerstraat in Harlingen

Op de hoek van de Scheerstraat in Harlingen

Harlingen (2).JPG

Op de Leeuwenbrug in Harlingen

Op de Leeuwenbrug in Harlingen

Harlingen (5).JPG

Grote Kerk in Harlingen

Grote Kerk in Harlingen

Harlingen (6).JPG

Hoek Rozengracht, bij het brandspuithuisje

Hoek Rozengracht, bij het brandspuithuisje

Harlingen (3).JPG

Stadsgezicht Harlingen

Stadsgezicht Harlingen

Harlingen (8).JPG

De hele Rozengracht in Harlingen in beeld

De hele Rozengracht in Harlingen in beeld

Harlingen (4).JPG

Stadsgezicht Harlingen

Stadsgezicht Harlingen

Harlingen (7).JPG

De RK kerk, aan de haven in Harlingen

De RK kerk, aan de haven in Harlingen

Harlingen (9).JPG

Op weg naar het station, nog even omkijken naar het mooie Harlingen

Op weg naar het station, nog even omkijken naar het mooie Harlingen

Harlingen

Terug naar boven

Status

- Harlingen is een stad en gemeente in de provincie Fryslân. Het is een van de Friese 11 steden.

- De gemeente Harlingen omvat - nadat zij per 1-7-1971 is vergroot met het dorp Midlum en in 1984 met een deel van de opgeheven gemeente Barradeel - naast de gelijknamige stad verder nog de dorpen Midlum en Wijnaldum, en de buurtschappen De Blijnse, Foarryp, Kiesterzijl (deels) en Roptazijl (deels). Bij elkaar zijn dit 1 stad, 2 dorpen en 4 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Harlingen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Harlingen.

- De gemeenteraad van Harlingen heeft in juli 2013 tegen een fusie met de gemeenten Het Bildt, Menameradiel en Franekeradeel gestemd. Tien raadsleden kozen ervoor door te gaan als gemeente, vier leden voelden meer voor een herindeling. De andere genoemde gemeenten fuseren in 2018 tot de nieuwe gemeente Waadhoeke.

- Onder de stad Harlingen valt ook een klein deel van de buurtschap Kiesterzijl (2 panden).

Terug naar boven

Naam

In het Fries
Harns.

Oudere vermeldingen
1232-1233 Herlinge, 1323 Harlinge, 1374 Harns, 1426 Herlenze, 1456 Harnze.

Naamsverklaring
Betekent 'bij de lieden van de persoon Harilo'. De 17e-eeuwse Friese kroniekschrijver Winsemius meende dat Harns en Harlingen twee verschillende plaatsen waren. Een tijdgenoot van hem, Schotanus, herkende dezelfde klankontwikkeling bij de naam van de stad Groningen, die de Friezen Grins noemen. De geleidelijke ontwikkeling van Harlingen tot Harns is af te lezen aan de oude vormen. Hieruit blijkt overigens ook dat de huidige Nederlandse naam feitelijk een oude Friese vorm is van voor de klankverandering.(1)

Terug naar boven

Ligging

Harlingen ligt W van Franeker en grenst in het W aan de Waddenzee. Z en ZW van de gemeente ligt de Afsluitdijk (de A7).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Harlingen 1.861 huizen met 8.364 inwoners, verdeeld in 1.838/8.248 (= huizen/inwoners) voor de stad en 23/116 voor de buurtschap Buitenbuurt. Tegenwoordig heeft de gemeente Harlingen ca. 6.500 huizen met ca. 16.000 inwoners, waarvan ca. 6.000 huizen met ca. 15.000 inwoners in de stad en ca. 450 huizen met ca. 1.100 inwoners in de 2 dorpen Midlum en Wijnaldum gezamenlijk.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze stad en gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties:

- Vereniging Oud Harlingen.

- Het Hannemahuis huisvest het gemeentemuseum en het gemeentearchief van Harlingen.

- S. Elsinga inventariseert en beschrijft op zijn website Kleine Kerkstraat al sinds 2001 alle mogelijke aspecten van de geschiedenis van Harlingen. Zeer uitvoerige site met o.a. vele overzichten uit archieven, waaronder de overgang van wijkletters naar straatnamen in 1905, overzichten van huiseigenaren, adresboeken, huisnamen, gevelstenen, ansichtkaarten, plattegronden, prenten etc. etc.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De N31 is de directe verbinding tussen Amsterdam en Leeuwarden, via de Afsluitdijk en Harlingen. Deze weg wordt bij Harlingen opnieuw aangelegd om de bereikbaarheid van Fryslân te verbeteren. De nieuwe weg is bovendien veiliger en zorgt voor een betere doorstroming van het verkeer in en om de stad. De nieuwe N31 wordt een autoweg met twee keer twee rijbanen en komt grotendeels verdiept te liggen. In de huidige situatie zorgt de N31 voor een tweedeling van de stad. Met de verdiepte ligging van de nieuwe weg tussen het Van Harinxmakanaal en de Kimswerderweg verdwijnt die ‘visuele tweedeling’: je kijkt niet meer tegen de weg aan maar er overheen. Harlingen wordt weer één geheel. De weg kruist in de nieuwe situatie het Van Harinxmakanaal in de vorm van een aquaduct. Wachttijden bij de Koningsbrug voor het autoverkeer zijn hiermee verleden tijd. De spoorlijn wordt ‘ongelijkvloers gekruist’, waarbij het spoor over de N31 heen loopt. De weg wordt naar verwachting eind 2017 in gebruik genomen.

De vrijkomende grond in de directe omgeving van de N31 wordt ingericht als groene omgeving met onder andere bomen, heggen, struiken, waterpartijen en volkstuintjes. Het gaat in totaal om ca. 15 hectare. Doelstellingen zijn: een continue bloemrijke grasweide waar vooral bijen en vlinders op af komen; waterpartijen die parallel lopen met de N31 of met de straten en bebouwing van de stad; bomen, struiken en hagen die aansluiten op de inrichting van de stad. Deze drie elementen hebben allemaal als doel het open gebied aan te laten sluiten op de stad, waardoor de ruimtelijke tweedeling van de oude N31 wordt opgeheven.

Bij het opstellen van het inrichtingsplan zijn omwonenden en andere geïnteresseerden gevraagd mee te denken. Uit deze meedenksessies is veel waardevolle input gekomen. Zo zijn er in het inrichtingsplan volkstuintjes ingetekend aan de Kimswerderweg. Ook is er gekozen voor continue bloemrijke grasweides zodat het Elfstedenbijenlint langs de N31 kan worden gerealiseerd. Daarnaast wordt het archeologisch monument (terp) langs de Oude Trekweg extra herkenbaar gemaakt door deze te omzomen met een wandelpad. Tot slot wordt een aanzet gemaakt om het in de toekomst mogelijk te maken een rondje Midlum te maken. Hiervoor wordt nabij Midlum een aantal wandelpaden aangelegd. De routes van de reeds geplande fietspaden worden ingericht. Voor nadere informatie over dit project zie de speciale projectwebsite N31 Harlingen.

- Verer is de Nieuwe Willemshaven in ontwikkeling.

- In 2010 is het Inrichtingsplan voor het gebiedsontwikkelingsproject Franekeradeel en Harlingen gereed gekomen. Het is opgesteld omdat in het gebied ten noorden en westen van Franeker de bodem daalt door de zout- en gaswinning. De kern van het plan is wateroverlast voorkomen door de afvoercapaciteit te vergroten. Dit gebeurt door 70 kilometer sloten te verbreden en gemalen te vernieuwen. Daarnaast wordt ruimte gezocht voor tijdelijke waterberging op ongeveer 170 hectare landbouwgrond, wordt er (extra) drainage aangelegd en vindt er verziltingbestrijding plaats. Verder levert herverkaveling en het vergroten van het bouwblok van agrarische bedrijven een verbetering op voor de landbouwstructuur.

De natuur profiteert van de aanleg van natuurvriendelijke oevers en vispassages bij gemalen. Er komt onderzoek naar de oprichting van een Skriezekrite en de ontwikkeling van de kwelders. Op het gebied van landschap en cultuurhistorie gaat de aandacht onder andere uit naar laan- en erfbeplanting. De leefbaarheid moet een stimulans krijgen door verbetering van de verkeersveiligheid, aanleg van wandel- en vaarroutes en aanlegsteigers. Tot slot worden de mogelijkheden van verschillende vormen van duurzame energie in het gebied onderzocht, zoals biomassa, wind- en zonne-energie en aardwarmte. Het project is medio 2010 gestart en moet in 2017 gereed zijn. Voor nadere informatie zie de site Gebiedsontwikkeling Franekeradeel-Harlingen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Harlingen heeft 517 rijksmonumenten.

- Harlingen heeft 98 gemeentelijke monumenten.

- De Hein Buisman Stichting heeft als doel het oude stadsschoon van de gemeente zo veel mogelijk zeker te stellen.

- De 4 stenen leeuwen met gemeentewapen op de Leeuwenbrug over de Noorderhaven (zie foto) zijn in 2013 gerestaureerd. De leeuwen zijn minstens 350 jaar oud.

- Gemeentelijke begraafplaats annex Joodse begraafplaats.

- Een Elfstedentocht over het ijs is een steeds grotere zeldzaamheid geworden: de schaatstocht van ca. 200 km over natuurijs is voor het laatst in 1997 gereden. Praktisch als de Friezen zijn, maken ze dan gewoon een nieuwe Elfstedentocht. Je kunt hem tegenwoordig ook wandelen of rijden met een motor, auto, trike, Solex, step of fiets. En sinds 2018 zijn er in het kader van Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa 2018 ook de 11 fonteinen, gemaakt door internationale topkunstenaars uit 11 verschillende landen. Bij de VVV's en TIP's kun je voor 2 euro een routekaartje ervan kopen. In Harlingen staat fontein 'De Walvis' van kunstenaars Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla uit Puerto Rico.

- Gevelstenen in Harlingen.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- De HT Sloepenrace of HT Roeirace (Hemelvaartsdag) is een van de grootste sloepenraces van Nederland en wordt in de roeiwereld dan ook wel de Koninginnetocht genoemd. Tijdens de race roeien ca. 130 teams, zowel mannen als vrouwen, door weer en wind over de Waddenzee van Harlingen naar Terschelling. Iedere sloep heeft een eigen volgschip, met als gevolg dat de Waddenzee tijdens het evenement behoorlijk druk is met sloepen, zeilschepen, motorboten, rondvaartboten, reddingboten, schepen van Rijkswaterstaat en de Politie. Veerboten worden door schepen van de Politie begeleid door het deelnemersveld.

- Enkele onderdelen van de Harlinger Stadsfeesten (gedurende een week eind mei of begin juni) zijn het Lanenkaatsen, en het Straatfestival (op zaterdag).

- Tijdens de Harlinger Visserijdagen (gedurende 4 dagen eind augustus) kun je genieten van ca. 70 eventementen op het gebied van muziek, zang, dans, kunst, gastronomie, cultuur en sport. Het is qua aantal bezoekers (meer dan 150.000) het grootste evenement in de provincie.

- 2 km Zeezwemtocht (op een zaterdag begin september).

- Harlingen Ongeschut (op een zaterdag in september) heet zo omdat de vloeddeuren die dag gesloten blijven en daardoor een prachtig rondje door de pittoreske stad gevaren kan worden zonder dat er geschut hoeft te worden. Honderden bootjes nemen eraan deel. Varend zie je de stad op een geheel andere manier dan wanneer je langs de grachten loopt. Overigens is het ook als toeschouwer natuurlijk leuk om mee te maken. De vaartocht wordt opgeluisterd door diverse live bands. - Voor een impressie zie de videoreportage Harlingen Ongeschut 2014.

- Zoutsloter Kerstmarkt (op een zaterdag in december).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurgebied Hegewiersterfjild.

- Het Harlinger strand bestaat pas sinds 1997 en is gemaakt met zand afkomstig uit het - toen verdiepte - kanaal naar de zoutindustrie. Het strand is geschikt voor zwemmen, (kite)surfen en kanoën. Er is ook een vrij te gebruiken trailerhelling aanwezig.

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van Harlingen.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Harlingen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Harlingen.

- Nieuws: - De in 1849 opgerichte Harlinger Courant bestaat ondanks alle digitale revoluties nog altijd, is ook van plan om het nog wel even vol te houden, en gaat daarom, zonder experimenten omdat daar nu eenmaal geen budget voor is bij een kleine krant, wel met de tijd mee.

- Muziek: - Harmonie Stedelijke Muziekvereniging Harlingen. - Muziekvereniging Hosanna. - Zeemanskoor De Skúmkoppen.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Harlingen en - idem RK.

Reacties

(2)

Jullie hebben Koningsbuurt in Harlingen niet opgenomen als buurtschap, terwijl deze ter plekke met aparte borden wordt aangeduid. Is dit met een reden gedaan?

Inderdaad hebben wij dit met redenen gedaan, en wel de volgende:
- Het feit dat ergens plaatsnaamborden staan, wil niet per se zeggen dat het dan dús ook een 'plaats' is (in de zin van stad, dorp of buurtschap: de drie soorten plaatsen die we kennen); een wit bord met een topografische naam erop kan ook een wijk of bedrijventerrein aanduiden. Zoals in Harlingen ook de wijken Bynia state en Oosterpark met dezelfde witte borden worden aangeduid. Kijkend naar de bebouwing ter plekke is er bij Koningsbuurt in feite sprake van een wijk én bedrijventerrein.
- Koningsbuurt was vanouds een buurtschap van het dorp Midlum. Na de annexatie in 1971 van beide kernen door de gemeente Harlingen, is het Koningsbuurt-gebied geleidelijk volgebouwd met vooral bedrijven. Niet alleen ligt het gebied nu binnen de bebouwde kom van de stad Harlingen (terwijl buurtschappen in ons land doorgaans buiten de bebouwde kom liggen in het landelijk gebied, enkele uitzonderingen daargelaten), het is nu ook zodanig groot én bebouwd met grootschalige bedrijvigheid (althans grote, industrieel overkomende 'blokkendozen'), met daarin ingesloten nog een paar handenvol huizen, dat je het zowel geografisch als maatschappelijk redelijkerwijs niet meer als buurtschap - waar toch sprake moet zijn van een zekere 'landelijkheid' - kunt beschouwen.
- Wij hebben op het hele internet geen persoon, vereniging of andere instelling gevonden die stelt te wonen dan wel gevestigd te zijn in buurtschap Koningsbuurt. Kennelijk 'leeft' het dus ook niet meer als zodanig.
Al met al voor ons genoeg redenen om Koningsbuurt niet meer als buurtschap te kwalificeren.
Voor de duidelijkheid heb ik daarom zojuist het volgende toegevoegd aan de pagina van het dorp Midlum:
"- Onder het dorp Midlum valt ook buurtschap De Blijnse. Vroeger viel ook de Koningsbuurt als buurtschap onder dit dorp. Na de hierboven vemelde grenscorrectie in 1971 is dit gebied geleidelijk getransformeerd tot een wijk en bedrijventerrein, en komen te vallen onder de stad - en gelegen binnen de bebouwde kom van - Harlingen."
M.vr.gr, Frank van den Hoven, hoofdredacteur Plaatsengids.nl

Reactie toevoegen