Het Bildt

Gemeente
Het Bildt
Het Bildt
Fryslân

FR gemeente Het Bildt in ca. 1870 kaart B. Behrns [1024x768].gif

gemeente Het Bildt in ca. 1870 kaart B. Behrns

gemeente Het Bildt in ca. 1870 kaart B. Behrns

Het Bildt

Terug naar boven

Status

- Het Bildt is een streek en gemeente in de provincie Fryslân. De hoofdplaats is Sint Annaparochie.

- De gemeente Het Bildt omvat de dorpen Alde Leie (deels), Minnertsga, Nij Altoenae, Oudebildtzijl, Sint Annaparochie, Sint Jacobiparochie en Vrouwenparochie en de buurtschappen Mooie Paal, Nieuwebildtzijl, Oosthoek en Westhoek, Stad Niks, Vrouwbuurtstermolen (grotendeels) en Zwarte Haan.

- Wapen van de gemeente Het Bildt.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Het Bildt.

- De gemeente Het Bildt gaat in 2018 fuseren met de gemeenten Franekeradeel, Menameradiel en een deel van de gemeente Littenseradiel tot de nieuwe gemeente Waadhoeke.

Terug naar boven

Streektaal

- Het Bildt is een drietalige gemeente. Naast het Nederlands en Fries, wordt er ook Bildts gesproken, geschreven en sinds 1980 ook onderwezen in het basisonderwijs. Volgens de Streektaalatlas van de provincie Fryslân (2014) gebruikt 60% van de inwoners het Bildts regelmatig tot vaak in het dagelijks leven. Daarnaast blijkt ongeveer 90% van de Bildtssprekende ouders het Bildts door te geven aan hun kinderen. Het Bildts kent een rijke geschiedenis, terug te voeren tot de komst van Hollanders die in het begin van de 16e eeuw het gebied kwamen inpolderen.

De gemeente zet zich in voor bescherming en steun van het Bildts. In 2016 heeft de gemeente een aanvraag ingediend voor erkenning op Europees niveau van het Bildts als officiële minderheidstaal, mede in verband met de herindeling in 2018 tot de nieuwe gemeente Waadhoeke, waar de Bilkerts dan een relatief kleine minderheid vormen. Minister Plasterk heeft in dit kader de Taalunie om advies gevraagd. Die erkent dat het Bildts een bijzondere positie in het Nederlandse talenlandschap inneemt, maar ziet het Bildts echter niet als zelfstandige regionale taal, maar als een variëteit van zowel het Nederlands als het Fries. Dat eerste is wel een criterium om te kunnen worden toegevoegd aan de lijst van beschermde talen onder hoofdstuk II van het 'Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden'. Daar komt het Bildts dus niet voor in aanmerking.

De Taalunie stelt verder dat lokale en provinciale afspraken meer opleveren dan een officiële Europese erkenning. Zij toont zich dan ook bereid hierin samen met diverse partijen, waaronder het Instituut voor de Nederlandse Taal en de Fryske Akademy, te kijken hoe gemengde variëteiten van het Nederlands en het Fries in de toekomst nog beter kunnen worden ondersteund. Ook de provincie Fryslân ondersteunt het Bildts al enkele decennia in het kader van het streektalenbeleid en wil dat graag voortzetten. De FNP-raadsfracties in de gemeenten Franekeradeel en Menaldumadeel hebben eind 2016 een cursus Bildts gevolgd. De fracties geven daarmee aan dat ze net als het Fries ook het Bildts willen behoeden voor teloorgang. Ze beogen vanaf 2017 met de Bildtkers in hun eigen taal te kunnen communiceren.

Stichting Bildts Aigene heeft in februari 2017 middels een petitie bij de Tweede Kamer aandacht gevraagd voor een erkenning van het Bildts als streektaal. De stichting vindt het onterecht dat minister Ronald Plasterk van Binnenlandse Zaken - weliswaar conform het advies van de Taalunie - de status van het Bildts als officiële taal heeft afgewezen. Volgens de initiatiefnemers is het Bildts wel degelijk een volwaardige taal met een eigen idioom en woordenschat. De status van officieel erkende taal is volgens de stichting nodig om de Bildstse taal te beschermen.

Terug naar boven

Naam

Benaming inwoners
Een inwoner van deze gemeente is een Bilkert, hoewel wij ook ergens Bildtker hebben gelezen maar dat is kennelijk niet goed.

Naamsverklaring
De naam komt van opgebild, wat opgeslibd betekent. Je woont dan ook niet in maar op Het Bildt.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Het Bildt ligt NW van Leeuwarden en grenst in het W aan de Waddenzee.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Het Bildt 858 huizen met 6.729 inwoners, verdeeld in de dorpen St. Anna-Parochie 290/2.421 (= huizen/inwoners), St. Jacobi-Parochie 308/2.416 en Vrouwen-Parochie 165/1.202 en de buurtschappen Oude Bildtzijl 80/604 en Nieuwe Bildtzijl (deels) 15/86. Tegenwoordig heeft de gemeente Het Bildt ca. 4.500 huizen met ca. 10.700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Op 22 februari 1505 werd de ‘bedikingsovereenkomst’ ondertekend door de hertog van Saksen enerzijds en de Hollandse edelen Thomas Beuckelaer en zijn compagnons, de gebroeders Jacob, Floris en Dirk van Wijngaarden anderzijds. De Hollanders waren de aannemers die in opdracht van de hertog de dijkaanleg op zich namen waardoor de kwelder ‘het bil’ veranderde in vruchtbaar landbouwgebied. De 800 slikwerkers die zij vervolgens lieten aanrukken uit Holland, Zeeland en Brabant, namen hun eigen taal mee en waren zo verantwoordelijk voor het ontstaan van het Bildts als streekgebonden ‘mengtaal’. De 14 kilometer lange (oude) Bildtdijk die ze aanlegden, was de eerste dijk die volgens een geschreven bestek gebouwd werd, en ze was meteen 1,5 meter hoger dan de dijken van nu.

De lokale historicus Aldert Cuperus bepaalde de feestgangers bij de viering van 500 jaar Het Bildt op 22-2-2005 te Mooie Paal bij de grote economische waarde van het zeekleigebied dat vijf eeuwen geleden ontgonnen werd: het betrof "de groatste see-inpoldering fan de sestynde eeuw (goed 5400 morgen). De eerste rechthoekige, geometrise ferkaveling fan Fryslând is op ’t Bildt toepast worde. De boerebedriven hier op ’t Bildt waren groater in opperflakte dan de Frise boerebedriven. ’t Bildt is de graanskuur fan Fryslând worde, omdat ’t hier bar fruchtber waar en is."

Behalve een landbouwgebied was Het Bildt ook jachtgebied. Dat is de bestemming waaraan de op 22-2-2005 onthulde ‘mooie paal’ herinnert. In 1650 gunden de Staten van Fryslân de jachtrechten van Het Bildt aan de Friese erfstadhouders; deze familie Van Nassau behield tot 1795 het alleenrecht om op Het Bildt te jagen. Gedurende bijna anderhalve eeuw werd het gebied daarom afgebakend met 11 landpalen. Cuperus: "Die palen stonnen der wer’t ’n karrespoor over de ouwe seedyk ’t Bildt ingong, soadat elkeneen die’t fan ’t Oud-lând ôf ’t Bildt op gong wist dat hij na ‘t passeren fan de paal niet jage mocht. Hoe ’t die palen d’r krekt útsien hewwe is niet te achterhalen. Wel wete wij dat ’t wapen fan de prevînsy d’r op anbrocht waar en de tekts ‘Des Erfstadhouders vrije jacht’."

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van deze gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Stichting Ons Bildt.

- Landschapsgeschiedenis van Het Bildt (door Gerben de Vries).

- Bezoekerscentrum de Aerden Plaats te Oudebildtzijl.

- Het Bildts Dokumintasysintrum, gevestigd in de bibliotheken van St.-Annaparochie en Minnertsga.

- Geschiedenis van Het Bildt op de site van voormalig burgemeester (1989-2002) Klaas Dankert.

- Beschrijving van de kernen in de gemeente Het Bildt anno ca. 1840-1850 in ().

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het gebied Oude en Nieuwe Bildtdijken* in de gemeente Het Bildt is in 2015 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. De cultuurhistorische waarden van dit unieke polderlandschap zijn landelijk zo bijzonder dat het Rijk tot deze bescherming is overgegaan. Verkrotting en verkeersonveiligheid zijn wel een bedreiging voor de karakteristieke Bildtdijken. De status van rijksbeschermd gezicht legt extra gewicht in de schaal bij fondsen en regelingen om het gebied op te knappen. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de provincie Fryslân werken mee om het tij te keren. In de Bildtdijken is een impuls nodig om het gebied op te knappen en levend te houden.
* Met het aangrenzende en tussenliggende akkerland.

Bij agrariërs in het gebied leeft de zorg dat ze door de aanwijzing in hun bedrijfsvoering worden beperkt. Minister Schultz van Infrastructuur en Milieu stelt echter dat de aanwijzing tot beschermd gezicht als zodanig geen extra beperkingen oplegt. De bestaande bestemmingsplannen bieden namelijk al voldoende bescherming en die zijn leidend. Een status als beschermd gezicht betekent niet dat veranderingen niet meer mogelijk zijn. Het gaat er wel om dat veranderingen zorgvuldig worden ingepast, zodat deze aansluiten bij het karakter van het gebied. Dit wordt mogelijk gemaakt door in het bestemmingsplan nadrukkelijk rekening te houden met de bijzondere waarden van het gebied. En dat was en is al het geval. De aanwijzing tot beschermd dorpsgezicht verandert daar niets aan, aldus Schultz. Ook de uitspraak van de Rechtbank Noord-Nederland van 9 februari 2016 bevestigt dat de bezwaren vanwege een vermeend slot op het gebied ongegrond zijn. - De minister heeft de status van de Bildtdijken dan ook gehandhaafd. De Nederlandse Akkerbouw Vakbond (NAV), Het Friesch Grondbezit en LTO Noord zijn hiertegen in beroep gegaan. De Raad van State heeft vervolgens op 1-2-2017 de uitspraak van Rechtbank Noord-Nederland gegrond verklaard.

- Het Bestemmingsplan Bildtdijken is in 2014 vastgesteld.

- Rapport 'Leefbaarheid in Het Bildt' (2015).

Terug naar boven

Beeld

- Oude ansichtkaarten van plaatsen in Het Bildt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Het Bildt (online te bestellen).

- In 2013 is een nieuwe editie van het Biltsk wurdboek verschenen.

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Het Bildt.- Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Nieuws: - Actualiten over Het Bildt en omgeving op de site van de hiervoor genoemde hr. Dankert.

- Lokale links: - Links over Het Bildt op de site van voormalig burgemeester (1989-2002) Klaas Dankert. - Startpagina met links naar vele instanties in Het Bildt.

- Bildtse taal en cultuur: - "In 2015 is Stichting Bildts Aigene opricht, werin at fier organisasys op ‘t gebied fan de Bildtse taal en kultuur samenwerke, te weten: Stichting Ons Bildt, Stichting Aerden Plaats, ’t Bildts Dokumintasysintrum en de Kemmissy Meertalighyd. De ambisy fan Stichting Bildts Aigene is Bilkerts en niet-Bilkerts, jong en ouder, wer’t se ook weune, ferbine met ’t Bildts Aigene om op deuze menier ‘n bijdrage te leveren an de kulturele diversiteit in Europa. De websait is bedoeld om de toeganklikhyd en bekindhyd te beforderen fan de ferskillende partijen die’t metnander staan foor wat Bildts waar, is en blive mot en soa ’t Bildts Aigene forme. De kalinder geeft an wat d’r de kommende tiid op ’t Bildt te beleven is. Maar is d’r ok foor mînsen die ’t wat organisere wille. Sij kinne tot ’n jaar foorút op de kalinder angeve wat se doen gaan of kike oft d’r al wat deen wort op ‘n bepaalde datum. De frijwilligersbank het as doel om fraag en anbod fan frijwilligers op ‘t Bildt bijnander te bringen. Meskien wille jou niet in ’n bestuur maar likent ’t jou leuk om soa nou en dan ’s met te werken an ’n evenemint en hewwe jou ok nag ’n foorkeur wat je doen wille. Dat kin allegaar angeven worre. Organisasys kinne de frijwillersbank brúkke om metwerkers te finen foor ’n evenemint of ‘n bepaalde funksy." Aldus de site van de stichting.

Reactie toevoegen