Sint Geertruid

Status
- Sint Geertruid is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente van 1828 t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.
- Wapen van de voormalige gemeente Sint Geertruid.
- Onder het dorp Sint Geertruid vallen ook de buurtschappen Bruisterbosch, Herkenrade, Libeek en Moerslag en het gebied de Mescherhei (rond de Heiweg) dat bij de gemeentelijke herindelingen van 1982, als NO uitloper van Mesch, van de gemeente Eijsden naar de gemeente Margraten (en daarmee het dorp Sint Geertruid, of eigenlijk nog daarbinnen: de buurtschap Moerslag) is overgegaan.

Naam
In het Limburgs
Se-Gietere.
Oudere vermeldingen
1178 in monte (op de berg), 1222 Sancta Gertrudis de Sarto (Sint Geertruid in de ontginning), 1266 Sancta Gertrudis, 13e/14e eeuw Sancta Gertrudis in Monte (Sint Geertruid op de berg), 1485 Sintgertruden, 1840 Sint Geertruide. Ook Breust op den Berg.
Naamsverklaring
Sint Geertruid is genoemd naar de Heilige Gertrudis van Nijvel die vooral in de Middeleeuwen bijzonder werd vereerd. Gertrudis werd geboren in het jaar 626 als dochter van Pepijn van Landen, de stamvader van de Karolingers, en Itta van Aquitanië. Na een kort maar zeer godsvruchtig leven, waarin vasten en hulp aan behoeftigen centraal stond, overleed zij op 33-jarige leeftijd.

Ligging
Sint Geertruid ligt ZW van Margraten, ZO van Maastricht.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Sint Geertruid 166 huizen met 961 inwoners, verdeeld in dorp Sint Geertruid 45/271 (= huizen/inwoners), dorp Ekkelrade (ged.) 22/121 en de buurtschappen Bruisterbosch 28/170, Herkenrade 41/215, Libeek 16/96 en Moerslag 14/88.
- Per 1 januari 1982 is de gemeente Sint Geertruid opgeheven en opgegaan in de gemeente Margraten met 910 hectare en 1.497 inwoners (onder de link vindt u een kaart van de gemeente Sint Geertruid op een actuele plattegrond. © van de bewerkte plattegrond: Andreas Bartelink).
- Tegenwoordig heeft Sint Geertruid ca. 600 huizen met ca. 1.500 inwoners.

Geschiedenis en beschrijving
Sint Geertruid is gesticht in de 10e/11e eeuw vanuit de heerlijkheid Breust bij Eijsden. Het dorp werd daarom tot in de 19e eeuw ook wel Breust op den Berg genoemd. Vanaf de 11e tot en met de 13e eeuw, de periode van de grote ontginningen, werden veel dorpen op de Limburgse plateaus gesticht: naast Sint Geertruid vanuit Breust waren dat met name Herkenrade vanuit Eijsden, Margraten vanuit Gulpen, Vilt vanuit Houthem, Sibbe vanuit Valkenburg, Eckelrade vanuit Gronsveld, Mheer en Noorbeek vanuit ’s Gravenvoeren.

Tot 1222 waren de inwoners van Sint Geertruid voor hun kerkelijke sacramenten aangewezen op de moederkerk in Breust. Gezien de grote afstand tussen beide kernen, verzochten de inwoners van Sint Geertruid de bisschop van Luik, Hugo de Pierrepont, hun dorp tot parochie te verheffen en los te koppelen van Breust.  In 1222 werd die toestemming verkregen en sindsdien staan parochie en kerk onder de bescherming van de Heilige Gertrudis van Nijvel.

Sint Geertruid en haar buurtschappen bleven tot 1828 deel uitmaken van de heerlijkheden Breust en Eijsden. In dat jaar werden ‘de gehuchten op den berg’ afgesplitst; zij gingen op in de nieuwe gemeente Sint Geertruid, die in 1828 853 inwoners telde.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Sint Geertruid, kunt u terecht bij Heemkundevereniging Sint Geertruid.

Recente ontwikkelingen
Neanderthaler werktuigen gevonden
Een archeologisch onderzoeksteam heeft in oktober 2011 in het gebied dat bekend staat als 'De Kaap van Sint Geertruid' werktuigen gevonden uit het Midden Paleoliticum van vermoedelijk tussen de 70.000 en 100.000 jaar oud en mogelijk nog ouder. Slechts van één andere plek in Nederland is een dergelijke intacte vindplaats bekend. De vondst bestaat uit twee werktuigen, een vuurstenen kern en afslagen die door de Neanderthalers werden gebruikt om gereedschap van te maken.

Bezienswaardigheden
- Sint Geertruid heeft 18 rijksmonumenten.
- St. Gertrudiskerk.
- Stenen Huis.

Jaarlijkse evenementen
- Wandeltocht (op een zondag in april) vanaf café Het Trefpunt. De mogelijke afstanden zijn 8, 15, 22 en 30 km.
- De Margratentocht (Hemelvaartsdag) zijn wandeltochten van 7 tot 30 km.
- Ouderwets Kermisbal (op een zondag in juni) in Fanfarezaal Sint Geertruid, Dorpstraat 29. Nadere informatie op tel. 043-4094708.
- Kermis (4e zondag na Pinksteren)
- Ieder jaar doen duizenden mensen mee aan de Mergelheuvelland Tweedaagse (sportieve fietstocht, derde weekend in september), georganiseerd door WTC Sint Geertruid Vooruit. Het is een race-/toer- en ATB-tocht over diverse afstanden, variërend van respectievelijk 70-160 tot 30-70 kilometer. De tochten voeren u door een groot gedeelte van het Heuvelland en een deel van het aangrenzende België. Site Mergelheuvelland Tweedaagse.

Landschap, natuur en recreatie
- In Sint Geertruid hebt u een mooi uitzicht op de Sint Pietersberg en het Belgische achterland.
- Sint Geertruid is met Rijckholt sinds de jaren tachtig van de 19e eeuw bekend geworden in de wereld van de archeologen door de ontdekking van prehistorische vuursteenmijnen in het Savelsbos.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Sint Geertruid en omgeving (online te boeken).
- Hotels in Sint Geertruid en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Sint Geertruid (online te bestellen).

Links
- Jonkheid Sint Geertruid.

De informatie over Sint Geertruid met bijbehorende buurtschappen is ten dele samengesteld en ten dele geredigeerd door en © Heemkundevereniging Sint Geertruid.