Gronsveld

Status
- Gronsveld is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Eijsden, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.
- De gemeente Gronsveld is in 1943 vergroot met de gemeente Rijckholt (welk dorp geen eigen postcode en postale plaatsnaam heeft en daarom voor de postadressen 'in' Gronsveld ligt).
- Wapen van de voormalige gemeente Gronsveld.

Naam
In het Limburgs
Groêselt
Oudere vermeldingen
Grondsveld, Gronsele, Groesselt, Grunfelt, 1063 Grueles, 1111 Grule, 673-690 vals 1024-1031 kopie 12e eeuw Groslas, ca. 1089 de Gruosles.
Naamsverklaring
Identificatie van de oudste vorm is twijfelachtig. De naam wordt opgevat als een afleiding van groes, groos, ‘niet omheind grasland, hooiweide’ met een l suffix. In de 14e eeuw wordt de uitgang -elt vervangen door -veld. De oude Waalse vormen 1103 Grules, 1063 Grueles vertonen het wegvallen van s voor l, te dateren in de 11e eeuw en te vergelijken met de door de Normandiërs beïnvloede uitspraak van het Engelse isle.(1362)

Ligging
Gronsveld ligt ZO van Maastricht, N van Eijsden.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Gronsveld 328 huizen met 1.593 inwoners, verdeeld in dorp Gronsveld 127/607 (= huizen/inwoners), dorp Heugem 116/556, dorp Eckelrade (het N deel) 57/303 en buurtschap Honthem 28/127.
- In 1920 is Heugem door een grenscorrectie naar de gemeente Maastricht overgegaan.
- Per 1 januari 1943 is de gemeente Gronsveld vergroot met de gemeente Rijckholt (122 hectare met ca. 100 huizen en 419 inwoners).
- Per 1 januari 1982 is de gemeente Gronsveld opgeheven en als volgt verdeeld:
naar de gemeente Eijsden: 413 hectare met ca. 1.000 huizen en 3.055 inwoners (= de dorpen Gronsveld en Rijckholt);
naar de gemeente Margraten: 664 hectare met ca. 150 huizen en 471 inwoners (= de buurtschap Honthem en het Gronsveldse deel van het dorp Eckelrade).
(onder de link vindt u kaarten van de gebieden die naar de respectevelijke gemeenten zijn overgegaan. © van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink)
- Tegenwoordig heeft Gronsveld ca. 1.000 huizen met ca. 2.500 inwoners (excl. het dorp Rijckholt, dat voor de postcode onder Gronsveld valt en daarom ook in statistieken vaak ten onrechte tot Gronsveld wordt gerekend).

Geschiedenis
Sinds de 11e eeuw ontstaat er een heerlijkheid rond Gronsveld. Door het huwelijk van Catharina van Gronsveld met Dirk van Bronkhorst komt de heerlijkheid Gronsveld in het bezit van het adellijke Gelderse geslacht Bronkhorst-Batenburg. Na de dood van Dirk van Bronkhorst in 1451 werden zijn bezittingen onder zijn vier zoons verdeeld, waarbij Gronsveld aan Hendrik (overleden 1496) valt. Onder zijn zoon Dirk wordt Gronsveld in 1498 door keizer Maximiliaan tot baronie verheven. Omstreeks 1588 wordr de baronie tot Rijksgraafschap verheven met stem en zetel in de Rijksdag en op de Nederrijns-Westfaalse Kreisdag. Hiermee heeft Gronsveld dezelfde juridische status als bijvoorbeeld het hertogdom Brabant of het graafschap Holland. Met de komst van de Franse troepen in 1795 worden alle vorsten van de linker Rijnoever verdreven en komt er een einde aan het rijksgraafschap van Gronsveld.

Kerkelijk vormden Gronsveld en Rijckholt tot 1965 één parochie.

Gronsveld was vanouds een belangrijk centrum van fruitteelt, met 2 fruitveilingen van regionale betekenins. Deze veilingen zijn verdwenen, evenals de fruitboomgaarden NW van het dorp, die grotendeels hebben moeten plaatsmaken voor de Maastrichtse wijk De Heeg (jaren zeventig).

Schutterij 's Aartsbroederschap Sint Sebastianus is in 1619 opgericht. De schutterij is een bindend element van het dorpsleven, zij bevordert de saamhorigheid. Er wordt niet afgeweken van eeuwenoude tradities die van generatie op generatie zijn doorgegeven. Bij hoge uitzondering treedt de schutterij buiten de parochiegrenzen op, bijvoorbeeld ter begeleiding van koninklijk bezoek. Ook de in 1835 opgerichte Koninklijke Harmonie van Gronsveld is een belangrijk element in het verenigingsleven.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Gronsveld, kunt u terecht bij heemkundekring Stichting Grueles.

Bezienswaardigheden
- Gronsveld heeft 29 rijksmonumenten.
- St. Martinuskerk.
- De Torenmolen van Gronsveld behoort tot de Top 100 der Nederlandse UNESCO-monumenten.
- Kasteel Gronsveld.
- Station Gronsveld is in 1950 gesloten. Het stationsgebouw is bewaard gebleven en is recentelijk gerestaureerd.

Musea
- Streekmuseum Gronsveld.

Jaarlijkse evenementen
- Het jaarlijkse grote feest van Gronsveld, de Bronk, op de tweede zaterdag na Pinksteren, heeft als hoogtepunt de processie. Eenmaal in de vier jaar wordt de Grote Bronk gevierd, een feest waar iedereen zich volledig voor inzet. De organisatie is in handen van de schutterij. De Bronkprocessie verwijst naar de tijd dat de schutters de (katholieke) Spanjaarden ondersteunden tegen de (protestantse) Willem van Oranje.

Landschap, natuur en recreatie
- In Gronsveld en Rijckholt worden nog een aantal hoogstamboomgaarden gekoesterd.
- O van Gronsveld ligt het Savelsbos met o.a. prehistorische vuursteenmijnen.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Gronsveld (online te boeken).

Literatuur
- De Groéselder Diksjenèr, oftewel het woordenboek van het Gronsvelds, is via de link online te raadplegen. In dit boek vindt u 11.000 Nederlandse trefwoorden met het overeenkomstige Gronsveldse dialectwoord, en andersom natuurlijk. In het boek vindt u ook ca. 1.000 spreekwoorden, zegswijzen en weerspreuken en veel liedjes, gedichten, versjes en slaapliedjes uit (over)grootmoederstijd.
- Rijmwoordenboek van het Gronsvelds.

Links
- Site over Gronsveld met o.a. geschiedenis en lokale links.

1. 1. Citekey not found