Mesch

Status
- Mesch is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1942. In 1943 over naar gemeente Eijsden, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.
- Het dorp Mesch heeft geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek, voor de postadressen ligt Mesch 'in' Eijsden.

Naam
In het Limburgs
Misj.
Oudere schrijfwijzen
1178 Messau, 1253 Meske, 1291 Meschau. In het Waals Mexhawe en Mehawe.
Naamsverklaring
- Men gaat uit van Meskawe*, waarin ahwjô-* ‘land aan water’, maar een duiding van het eerste lid ontbreekt.(1)
* Gereconstrueerde vorm.
- Een andere verklaring luidt dat, volgens de overleveringen, Karel de Grote in Mesch, voor zijn vele reizen tussen Aken, Luik, Tongeren en Nijmegen, een rustpunt bouwde in de vorm van een villa, Manderveld of Meschawa geheten. Vermoedelijk op de plaats waar nu de Meschermolen staat. (3112)

Ligging
- Mesch ligt aan de Voer, O van Eijsden, Z en O grenzend aan België.
- Mesch is het meest zuidelijk gelegen dorp van Nederland. Op een steenworp afstand (enkele honderden meters noordelijker gelegen, streekbreed gezien) volgen Noorbeek, Slenaken en Vaals. De meest zuidelijk gelegen buurtschap is overigens (Klein) Kuttingen (Z van Epen), de meest zuidelijk gelegen stad is Maastricht.
- Bij de herindeling van 1982 is een noordoostelijke uitloper van Mesch (de Mescherhei, rond de Heiweg) overgegaan van de gemeente Eijsden naar de gemeente Margraten.
- Bijzonder is dat, gezien de ligging van Mesch tegen de grens met (deels Franstalig) België, de kinderen er op de lagere school al les krijgen in de Franse taal.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Mesch 30 huizen met 222 inwoners, verdeeld in dorp Mesch 27/191 en de buurtschappen Mescherheide (Mesjerhei) 2/17 en de Meschermolen (Mesjemeule) 1/14.
- Per 1 januari 1943 is de gemeente Mesch opgeheven en opgegaan in de gemeente Eijsden met 266 hectare, 47 huizen en 348 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Mesch ca. 150 huizen met ca. 370 inwoners.

Geschiedenis
Mesch wordt reeds genoemd in 882. In dat jaar bevestigt koning Arnulf Mesch als gift aan het Mariënstift in Aken. De nederzetting is echter al veel ouder. Op de Steenberg, aan de rand van Mesch, is een Romeinse begraafplaats aangetroffen. En bij opgravingen in 1979 en 1986 zijn in de omgeving van de Steenbergweg zelfs vuurstenen voorwerpen uit de prehistorie gevonden. Het materiaal wordt op een ouderdom van 12.000 jaar geschat. Men vermoedt dat rendierjagers hier een uitkijkpost annex werkplaats hebben gehad.

Tot 1794 blijft Mesch een vrije rijksheerlijkheid onder supervisie van de proost van het stift in Aken. Na de Franse Revolutie wordt Mesch een zelfstandige gemeente, tot zij in 1943 bij de gemeente Eijsden wordt gevoegd.

Mesch was aan het eind van de Tweede Weeldoorlog het eerstbevrijde dorp van Nederland (12 september 1944). Ooggetuigenverslag I van de bevrijding van Mesch. Ooggetuigenverslag II van de bevrijding van Mesch.

Met name bij het boerderijtje op de Stenenberg (bij de Steenbergweg) zijn veel opnamen gemaakt voor de televisieserie ‘Dagboek van een herdershond’.

Bezienswaardigheden
- Mesch heeft 11 rijksmonumenten.
- Sint Pancratiuskerk.
- Oorlogsmonument.
- Meschermolen.
- Laathof.
- Diverse wegkruisen.

Jaarlijkse evenementen
- De Bronkprocessie trekt uit op de 3e zondag na Pinksteren. De Cramignon wordt op zondag en maandag gedanst.
- De kermis is op de voorlaatste zondag van augustus. Die dag is ook de Meschergaank, de jaarlijkse bedevaart naar Sint Pancratius.
- Op de eerste zondag van september is er een Open Dag bij Wijngaard Sjtejneberg. Met wijnproeven, bezichtigen van de wijnkelder en excursie naar de wijngaard.
- Op een zondag begin september is in Mesch de Limburgs Land Markt. Met onder meer Luikse Markt, natuurzuivere streekproducten, oude ambachten, huifkartochten, boerderijdieren en livemuziek.
- Jaarlijks in december organiseert de atlethiekvereniging de Mescherbergloop. Deze loop is 15 km lang en gaat over 6 hellingen en een trappenpad van 155 treden. De loopafstanden voor liefhebbers liggen tussen 5 en 12 km. Verslag en foto's van de Mescherbergloop 2008.
- De Culifair is een ‘mini-preuvenemint’ in feesthoeve De Laathof (op een zondag eind november).
- Jaarlijks in de eerste helft van december verandert Mesch een weekend lang in een heus kerstdorp. Op een viertal locaties presenteren tal van professionals en hobbyisten hun producten en kunsten, alle in het teken van de kerst.

Natuur en recreatie
Mescher Plukbos
Ten noordwesten van Mesch is in 2003 een nieuw bos met een grote variatie aan bomen en struiken aangelegd: het Mescher Plukbos. Dit bos (ca. 7 ha groot) is het tastbare resultaat van een samenwerkingsverband tussen onder meer de gemeente Eijsden en Het Limburgs Landschap, waarbij het enkele jaren geleden door de provincie Limburg ingezette beleid om meer bos in de provincie te krijgen mede wordt uitgevoerd. De naam is afgeleid van het naburige dorpje Mesch en de functie die het bos zou kunnen vervullen. Bezoekers kunnen namelijk de aanwezige bosvruchten in het oogstseizoen plukken. Karakteristieke soorten van het bos zijn onder meer beuk, haagbeuk, zomereik en walnoot.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Mesch en omgeving (online te boeken).

Literatuur
- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Mesch (online te bestellen).

Links
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Mesch.

1. 1. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)