Banholt

Status
- Banholt is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. T/m 1981 gemeente Mheer. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.
- Onder het dorp Banholt valt ook de buurtschap Terhorst.

Naam
In het Limburgs
Tebannet.
Oudere vermeldingen
Banneth, te Bannet, 1603 Bannet, 1805-1806 Banhot, 1835 Bannet, 1840 (1) Banholt, 1846 en 1854 Banholt.
Naamsverklaring
Mogelijk een samenstelling met holt 'hout, bos met hoogopgaand geboomte'. De betekenis van het eerste lid is niet eenduidig te bepalen. Over het algemeen heeft ban betrekking op een 'plechtige afkondiging van een gebod of verbod onder strafbedreiging', in ruimere zin kan het ook een 'rechtsgebied' aanduiden. De naam betekent mogelijk 'bos waar het niet geoorloofd was zonder toestemming te jagen of te kappen', vergelijk banwoud ‘bos waar alleen de koning het recht tot jagen heeft’.(2)

Ligging
Banholt ligt ZZW van Margraten, NO van Mheer.

Statistische gegevens
- In 1840 had Banholt 86 huizen met 471 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Banholt ca. 400 huizen met ca. 1.000 inwoners.

Geschiedenis
Banholt ligt in het gebied van de voormalige heerlijkheid Breust.

De geschiedenis van Banholt is de geschiedenis van Mheer, waartoe het met Terhorst behoorde. Er is tussen Banholt/Terhorst en Mheer echter lange, hevige strijd gevoerd: Banholt/Terhorst wilde een nieuwe kerk tussen Banholt en Mheer in, deze kwam echter in Mheer. Uit protest bouwde Banholt een eigen kerk, die in 1875 gereed kwam. Pas in 1881 werd het diep in de gemeenschappen van Banholt en Mheer ingrijpende conflict (een kerkstrijd die de naam kreeg van ‘Banholter schisma’) bijgelegd. Toen werd Banholt een zelfstandig rectoraat onder parochie Mheer. In 1937 tenslotte werd Banholt een zelfstandige parochie.

Bezienswaardigheden
- Banholt heeft 8 rijksmonumenten.
- St. Gerlachuskerk.
- Windmolen van Banholt.
- In Banholt zijn diverse voor het Heuvelland kenmerkende vakwerkwoningen bewaard, gerestaureerd en ook nieuw gebouwd.

Jaarlijkse evenementen
- Op de eerste zondag van de Vasten is hier de traditie van het Burckbrêane. Zie voor nadere toelichting bij Epen.
- Solistenconcours (op een zaterdag in maart) in Harmoniezaal Amicitia, Bredeweg 25.
- Voorjaarsconcert (op een zondag in maart) in Harmoniezaal Amicitia. Gratis entree.
- Hei-op-Feesten (weekend eind april of begin mei in de feestloods aan de Molenweg 14) met livebands en diverse demonstraties en shows.
- Den-planten en Pinksterkermis. Het startsein wordt ‘s zaterdags voor Pinksteren gegeven. De Banholtse Jonkheid haalt dan de Gerlachusden uit het Bovenste Bos in Epen naar Banholt. De den wordt met de hand op de dennenwagen geladen en de tocht voert terug via Slenaken, Noorbeek en Mheer. De getrouwde mannen van Banholt en Terhorst zetten de den kaarsrecht naast de kerk. Daarna kan de kermis losbarsten (het fenomeen van de Jonkheid met de bijbehorende tradities geldt overigens voor veel Limburgse dorpen). De kermisdagen worden muzikaal omlijst door harmonie en klaroenkorps Amicitia.
- Het Zomercarnaval (op een zondag begin juni) is een grote carnavalsoptocht met optredens van carnavalsartiesten.

Overnachten
- Vakantiehuizen in de omgeving van Banholt (online te boeken).

Links
- Site van en over Banholt.
- Jonkheid Banholt.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Banholt.

1. 1. Alphabetisch register van alle bewoonde oorden des rijks (met o.a. Volkstelling 1840, red.),
   De erven Doorman
   , p.448, (1850)
   
2. 2. Nederlandse plaatsnamen. Herkomst en historie.,
   Berkel, G. van; K. Samplonius
   , (2006)