Mheer

Mheer

Onderdelen

Bezienswaardigheid (4)

lokatie

samenvatting:

Status
- Mheer is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Eijsden-Margraten. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1981. In 1982 over naar gemeente Margraten, in 2011 over naar gemeente Eijsden-Margraten.
- Wapen van de voormalige gemeente Mheer.
- Onder de gemeente Mheer vielen naast het dorp Mheer ook het dorp Banholt en de buurtschap Terhorst.

Naam
In het Limburgs
Maer.
Oudere schrijfwijzen
Ca. 1170-1180 de Mer(e), 1176 kopie 18e eeuw in Meer, eind 12e eeuw Mere, 1883 Meer.
Naamsverklaring
De naam stamt van het Oudnederlandse mere ‘meer’, ook ‘afgesneden rivierbocht’. (1)

Ligging
Mheer ligt ZO van Margraten, grenzend aan België, tegenover ‘s-Gravenvoeren.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Mheer 160 huizen met 920 inwoners, verdeeld in dorp Mheer 59/405 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Banholt 86/471 en Terhorst 15/44.
- Per 1 januari 1982 is de gemeente Mheer opgeheven en opgegaan in de gemeente Margraten met 889 hectare, ca. 600 huizen en 1.840 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Mheer ca. 350 huizen met ca. 950 inwoners.

Geschiedenis
Mheer wordt voor het eerst vermeld in de 11e eeuw, maar al ruim voor het begin van onze jaartelling was hier al bewoning. De parochie Mheer is ontstaan uit het moederdorp 's-Gravenvoeren. In 1658 wordt aan de Sint Lambertuskerk van Mheer het recht van "het eerste en laatste sacrament" (doop en begrafenis) toegekend, wat in de praktijk neerkomt op erkenning van Mheer als zelfstandige parochie.

Boven-Mheer en onder-Mheer
Mheer bestaat uit twee gedeelten. Het hogergelegen zogenoemde boven-Mheer, en het lagere onder-Mheer. Het kasteel fungeert als een soort schakel tussen boven en beneden en houdt het dorp bijeen. Het kasteel is van hoge cultuurhistorische waarde. Vooral omdat het veel over de geschiedenis van het dorp vertelt. Een voorbeeld: Aan het einde van de 19e eeuw waren Banholt en Mheer nog één parochie. Toen de kerk op instorten stond, wilden de Banholtenaren dat de nieuwe kerk ergens tussen beide plaatsen in zou worden gebouwd. Maar Otto de Loë, die toen in het kasteel woonde, stak daar een stokje voor. Hij heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat Mheer een eigen kerk kreeg. De familie De Loë woont er nog steeds. De voornaamste punten die Mheer in cultuurhistorisch opzicht een rijk dorp maken, zijn het landschap, de infrastructuur, het kasteel, de bebouwing en de materialen die zijn gebruikt om de woningen te bouwen.

Beschermd dorpsgezicht
De intentie is om de historische kern van Mheer tot beschermd dorpsgezicht te laten benoemen. Bijzonder is bijvoorbeeld de Rondelenstraat, waar de huizen direct aan de weg zijn gebouwd. Voortuintjes zijn bijna nergens te zien. De huizen in de historische kern zijn op landschappelijk logische plaatsen gebouwd. Ze staan laag en niet op een verhoging, zodat de woningen goed bereikbaar zijn. Een ander belangrijk kenmerk is dat de huizen van streekeigen materialen zoals vuursteen en hout zijn vervaardigd. De bakstenen, de dakpannen: alles komt uit de regio. Kasteel Mheer vormt samen met de kerk het historische hart van het dorp.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Mheer, kunt u terecht bij de volgende instanties en sites:
- Stichting Heemkunde Mheer, Dorpsstraat 25, 6261 NH Mheer. Tel. 043-4571213.
- Uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van Mheer op de site Mheer.com.

Bezienswaardigheden
- Mheer heeft 42 rijksmonumenten.
- Mheer biedt verrassende doorkijkjes. De Kastanjelaan met haar majestueuze bomen geeft aan de plaats allure. De voor het Heuvelland zo typische holle weggetjes, een kapelletje, bos en de grensovergang op de stadshaag oefenen een onweerstaanbare aantrekkingskracht uit.
- Sint Lambertuskerk.
- Kasteel Mheer.
- Mariakapel.
- RAF-monument.
- Het voormalige gemeentehuis (adres?) is in 1950 gebouwd naar een ontwerp van architect L. Fiddelers.
- In Mheer kunt u nog opvallend veel vakwerkhuizen en -boerderijen bewonderen. Enkele voorbeelden van monumentale panden:
Stallestraat 14: Huize De Mheerel is een boerderij met schuur die geheel als woonhuis wordt gebruikt. Een deel links van de binnenplaats is van vakwerk.
Stallestraat 18-20. Dit vakwerkhuis met schuur vormde tot 1830 één geheel met nummer 18. De woning van de hoeve was voorheen dan ook georiënteerd op de cour. In de balk boven de oorspronkelijke toegangsdeur is, zij het vrijwel weggewit door de verschillende kalklagen, een inscriptie met jaartal te zien: P.S. AN IHS MDCCLVIIII DEN VII MEY.
Stallestraat 32 is een hoevecomplex gebouwd in een U-vorm met een poortgevel aan de staart die de binnenplaats omsluit. Het woonhuis stamt uit de 18e eeuw.
Burg. Beckersweg 75.

Jaarlijkse evenementen
- Nieuwjaarsconcert (op een zondag begin januari) en Lenteconcert (op een zaterdag eind april) o.l.v. harmonie Sint Cecilia Mheer, in Harmoniezaal Mheer. Konklijke Harmonie Sint Cecilia is opgericht in 1821 en is daarmee de oudste harmonie van Nederland.
- Op de 1e zondag van de Vasten is er in Mheer Voonk-voonk-fakkele (door de jongens) en Ronne-ronne-ringelkes (door de meisjes). Na de hoogmis komt de schooljeugd bijeen om het traditionele Voonk-voonk-fakkele te vieren. De jeugd trekt dan al zingend langs de deuren om milde gaven in ontvangst te nemen; jongens en meisjes gescheiden, de meisjes zingen dan hun Ronne-ronne-ringelkes. Bestaan deze gaven tegenwoordig vooral uit geld, in vroeger tijden bestonden ze uit zijden spek, hammen, worsten en eieren. Deze verandering is toe te schrijven aan het verdwijnen van de huisslacht. De voonk-voonk-fakkele-liedjes behoren tot de zogenoemde bedel- of eisliedjes. Ze werden op talloze plaatsen in Limburg gezongen; men noemde deze zondag zelfs fakkelzóndig. Het ritueel bestaat nog steeds, naast Mheer onder andere in Noorbeek, Sint Geertruid en Epen. Bedelliedjes zijn heel oud, het oudste dateert uit de zesde eeuw vóór Christus. (bron: Mheerder Almanak) Zie ook bij het verwante evenement Burckbrêane in Epen.
- Mei-den planten (1e zaterdag in mei). Op de site van Jonkheid Mheer vindt u nadere informatie over de traditie van het plaatsen van de mei-den.
- Kermis (1e zondag na Pinksteren).