Reijmerstok

Status
Reijmerstok is een dorp in de provincie Limburg, in de streek Heuvelland, gemeente Gulpen-Wittem. T/m 1998 gemeente Gulpen.

Naam
Lokale schrijfwijze en uitspraak
Rimmesjtók. Ook Rimmersjtók, Remmesjtók, Remmersjtók. De oorspronkelijke uitspraak is Rimmesjtók. Deze wordt gebruikt door de oudste autochtone inwoners. Ook werd deze consequent gebruikt door een 90-jarige en 89-jarige ongetrouwde broer en zus met wie ik in 1982 gesprekken op band heb opgenomen. Thans blijkt dat er tijdens de laatste decennia kleine verschuivingen in de uitspraak hebben plaatsgevonden. Hierdoor komen er vier verschillende manieren van uitspraak voor met daarbij nauwelijks hoorbare tussenvormen. De harde i klank wordt vaak minder hard uitgesproken en neigt zelfs hier en daar naar de harde è. De r voor de sj wordt soms niet uitgesproken, maar komt via een nauwelijks hoorbare r bij de een naar een duidelijke r bij de ander ook veel voor. Zo zien we nu dat de originele uitspraak Rimmesjtók zijn grootste variant kent in Remmersjtók. (3021) stelt nog in dit kader: “Tenslotte moet hier het verschijnsel van de zogenaamde r-schuw worden genoemd. Na een klinker ‘valt de r weg’ als er een s, een t of de combinatie st volgt. Voorbeelden: paeëd, paoët, zjwat, ieësjte, kieësj, beusjtel. De westgrens van dit verschijnsel loopt enkele kilometers ten westen van de Benrather linie, ongeveer door het dorp Klimmen.” Reijmerstok ligt nog net binnen die grens. In Banholt en Margraten spreekt men de r wel uit. Het is daarom vanzelfsprekend dat de r hier probeert te infiltreren, maar dat is dan toch niet de Reijmerstokse vorm.
Oudere schrijfwijzen
Rijmerstok, 1312 Reijmerstoc, 1600 Rimmerstok, 1840 Rijmerstock, 1900 Reymerstock.
Naamsverklaring
Reijmerstok dankt zijn naam aan een middeleeuwse ridder Reijmer. Een naam die is afgeleid van het Germaanse Reinmar, met ongeveer de betekenis "beroemde raadgever". Het tweede lid stock of stok is een oud woord voor stam of tak van een geslacht. De volledige betekenis luidt dus: stamhuis van Reijmer.
Op het plein bij de kerk staat een beeld genaamd De Reijmer en stelt een zittend raadgever voor. De familie had ook bezittingen buiten Reijmerstok, onder meer in de Voerstreek waar de plaats Reimersdaal ligt, en bij Nuth bij kasteel Reijmersbeek.
Bij- en spotnamen
Paoëttekiekers was in het verleden de bijnaam voor de Reijmerstokkenaren. Dit had te maken met de vele poorten die het dorp telde, waar de nieuwsgierige bewoners achter stonden om de vreemdeling na te kijken.
Vergelijk hiermee Gulpen, waar Gaarekiekers woonden. Daar had men geen poorten en moest men zich met de gaar, het tuinhekje, behelpen.

Ligging
Reijmerstok ligt 5 km ZW van Gulpen, langs de Provincialeweg De Hut-De Planck en 2 km vanaf de N278 Maastricht Vaals. Bij de kruising met café A gen Ing gaat de weg links naar het centrum van het dorp, rechts is richting Banholt en Mheer. De afstand tot de Belgische grens is ongeveer 6 km. Vóór de herindeling van 1999 liep de gemeentegrens midden door de aangrenzende buurtschap Terlinden, waardoor de helft van deze plaats ook onderdeel van Reijmerstok was. Nu hoort ze bij Margraten. Reijmerstok heeft altijd bij Gulpen gehoord.

Statistische gegevens
- In 1677 had Reijmerstok 33 huizen met 156 inwoners.
- In 1840 57 huizen met 324 inwoners.
- Tegenwoordig heeft Reijmerstok ca. 200 huizen met ca. 600 inwoners.

Geschiedenis
Reijmerstok was van oudsher een deel van Gulpen en behoorde dus tot het land van ’s Hertogenrode. De grote verbindingsweg van Luik naar Aken over Visé en Gulpen liep er rakelings voorbij. Die was als hoofdverkeersweg in gebruik tot halverwege de 18e eeuw. Thans is het een veldweg met de naam Oude Luikerweg. Ernaast loopt sinds kort een rijwielpad van de Plateauroute.

Meer naar het oosten, boven het Klingenderbos, zijn in de prehistorie waarschijnlijk nederzettingen geweest. Dit maakt men op uit de grote hoeveelheid vuurstenen werktuigen die daar gevonden zijn en die dateren uit verschillende periodes.

De naam Reijmerstok wordt voor het eerst genoemd in 1312 als Christiaan, zoon van Heer Johan van Reijmerstock, van de hertog van Brabant elf hectare grond kan pachten. De Heren van Reijmerstok woonden op een versterkte hoeve op de plaats waar nu De Puthof staat en die via de Haagstraat verbonden was met de oude weg Aken-Luik. Reijmerstok wordt dan genoemd “ein alt stoc en riddermatig Leen”.

Het is niet bekend wanneer de eerste bewoning is geweest. Wel zijn bij De Puthof enkele potscherven uit de Karolingische tijd (9e eeuw) gevonden. Dit zou een aanwijzing kunnen zijn dat  reeds in de vroege Middeleeuwen op deze plaats mensen woonden.

Voor de drinkwatervoorziening was men aangewezen op een heel grote poel, ‘de Wieërt’, die ten zuiden van de hoeve lag. Na de Tweede Wereldoorlog is deze poel gedempt.

Leden van de familie Van Reijmerstok hebben belangrijke posities bekleed bij het stadsbestuur van Maastricht en van Aken. De belangrijkste is wel Gielis van Reijmerstok die vanaf 1483 schepen was van Maastricht en vanaf 1501 eerste gezworene en daarna burgemeester. Van 1503 tot 1515 was hij Brabants hoogschout te Maastricht.

Reijmerstok ontwikkelde zich na de Middeleeuwen slechts langzaam. Het dorp groeide uit in de richting van Gulpen langs het droogdal dat noordwaarts loopt. Pas halverwege de 19e eeuw heeft men het pad langs de bosrand van het viaduct naar camping Osebos verhard en raakte de Oude Luikerweg minder in gebruik. In 1838 kreeg het dorp een eigen kerk en in 1846 een eigen school. Nieuwbouw was er in het verleden vooral langs de Dorpsstraat. Thans zijn er twee nieuwe buurten; het Putveld en De Reijmer.

Bezienswaardigheden
- St. Franciscuskerk.
- Voormalige St. Franciscuskerk.
- Hoeve De Puthof.
- Tramviaduct.
- Vakwerkhuizen.

Jaarlijkse evenementen
- Het Winterconcert (op een zondag in maart) omvat optredens van de lokale zang- en muziekverenigingen.
- Fanfare Sint Franciscus organiseert op de even jaren De Poorten van Reijmerstok. Dit is een kunstexpositie door het hele dorp op tweede pinksterdag. Meer dan 25 poorten van boerderijen of voormalige boerderijen zijn dan opengesteld. Achter de poorten en op de binnenplaatsen vindt u de expositieruimtes. Zo’n zestig tot zeventig beeldende kunstenaars stellen die dag hun werk tentoon. Twee huifkarren rijden de hele dag over het parcours en geven de bezoekers gratis een lift.
- De Reimeifeesten is sinds dertig jaar een plaatselijk evenement met een regionaal karakter. Op de laatste zaterdag van mei en de eerste zaterdag van juni trekken duizenden jongeren hiervoor naar Reijmerstok. De naam is ontleend aan een traditionele reidans, de cramignon, waarmee het feest gedurende de eerste tien jaar geopend werd. Site Reimeifeesten.
- Zomerkermis (in het weekend van de tweede zondag van juli).

Natuur en recreatie
- Oostelijk van Reijmerstok ligt een langgerekt natuurgebied met onder meer het Klingenderbos en de Bosjes van Hamelsberg. Vanaf de Oude Luikerweg heeft u een weids uitzicht naar de overkant van het Gulpdal. Dichter-schrijver Leo Herberghs, die jarenlang wekelijks door Zuid-Limburg trok en daarvan verslag uitbracht in Dagblad De Limburger, schreef hierover: “Het mooiste landschap dat ik ken, is dat achter het kerkhof van Reijmerstok: zuiver, helder en binnen de perken van mijn landschapsgevoel. Alles rolt hier als het ware op fluwelen raderen naar de horizon toe zonder dat ergens het vloeiende verstoord wordt.” De verschillende wandelroutes die door dit gebied lopen, zijn aangegeven op een bord aan het plein bij de kerk. Een wandelgids is verkrijgbaar bij de VVV in Gulpen.

Overnachten
- Vakantiehuizen in Reijmerstok en omgeving (online te boeken).

Links
- Jonkheid Reijmerstok met o.a. activiteitenagenda.
- Fanfare St. Franciscus Reijmerstok.
- Jongerenkoor Joko.
- Jongerenclub Remmerkuul.
- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Reijmerstok.

De informatie over Reijmerstok is grotendeels samengesteld door en © Jac. Croonen uit Reijmerstok.