Maastricht

Maastricht

Onderdelen

lokatie

samenvatting:

Status
- Maastricht is een stad en gemeente. Het is de hoofdstad van de provincie Limburg.
- Wapen van de gemeente Maastricht.
- De gemeente Maastricht is in 1920 vergroot met de gemeenten Oud-Vroenhoven en Sint Pieter, en per 1-7-1970 met de gemeenten Amby, Borgharen, Heer en Itteren. Daarnaast zijn er in de loop der jaren nog vele grenscorrecties geweest met omliggende gemeenten.
- De stad Maastricht heeft diverse dorpen "opgeslokt" (zoals Amby, Heer, Sint Pieter, Heugem, Limmel, Wolder). De enige 'echte' dorpen van de gemeente Maastricht, in de zin van buiten de stad gelegen, zijn tegenwoordig nog Borgharen en Itteren.
- Overige wijken en buurten van Maastricht.
- Maastricht heeft een stedenband met Rama (Nicaragua).
- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Maastricht.

Naam
In het Limburgs
Mestreech. In 2002 is Marina Kessels gepromoveerd op een onderzoek naar de wederzijdse beïnvloeding van het Maastrichts, Frans en Nederlands zoals dat in de 19e eeuw in de stad werd gesproken. Haar publicatie Maastricht, Maestricht, Mestreech kunt u onder de link deels inzien. Site over ’t Mestreechs en de Mestreechse cultuur.
Oudere vermeldingen
De naam van de stad Maastricht is geëvolueerd uit de Romeinse benaming Traiectum, Trajectum ad Mosam of Mosae Traiectum, voor deze nederzetting bij een doorwaadbare plaats in de rivier de Maas. Als tussenvormen zijn onder meer bekend Trecta, Trectis, Treiiectum, Trega, Treit, Tricht, Triieto, Masetreit.

Ligging
Maastricht ligt in het uiterste ZW van Limburg. W grenzend aan België, Z aan de gemeente Eijsden (Oost-Maarland, Rijckholt, Gronsveld), N aan de gemeente Meerssen (Bunde, Rothem, Weert), O aan de gemeente Margraten (Cadier en Keer). Maastricht is de meest zuidelijk gelegen stad van Nederland. Er zijn diverse grensovergangen naar België. Het meest zuidelijk gelegen dorp is overigens Mesch, de meest zuidelijk gelegen buurtschap is Klein Kuttingen.

Statistische gegevens
- In 1840 had de gemeente Maastricht 2.970 huizen met 22.344 inwoners, verdeeld in Linker-Maasoever 2.574/19.176 en Rechter-Maasoever (Wyck) 396/3.168.
- Er waren grenscorrecties met omliggende gemeenten in 1907, 1920, 1951, 1970 en 1999.
- In 1920 is de gemeente Maastricht vergroot met de gemeenten Oud-Vroenhoven (1.578 hectare met ca. 1.000 huizen en 4.512 inwoners) en Sint Pieter (567 hectare met ca. 550 huizen en 2.225 inwoners).
- Per 1 juli 1970 is de gemeente Maastricht vergroot met de gemeenten Amby (615 hectare met ca. 1.200 huizen en 3.780 inwoners), Borgharen (271 hectare met ca. 550 huizen en 1.664 inwoners), Heer (450 hectare met ca. 4.000 huizen en 11.928 inwoners) en Itteren (383 hectare met ca. 300 huizen en 943 inwoners).
- Tegenwoordig omvat de gemeente Maastricht ca. 60.000 huizen met ca. 120.000 inwoners.

Geschiedenis
Maastricht is de oudste stad van Nederland, ofschoon ook Nijmegen aanspraak maakt op deze titel. Echter alleen in Maastricht is een continue bewoning vanaf de Romeinse tijd ook aantoonbaar middels archeologische vondsten. De eerste sporen van menselijke aanwezigheid in Maastricht zijn ontdekt in de Belvédèregroeve te Caberg. Daar werden restanten van kampementen aangetroffen uit de periode 300.000 tot 50.000 voor Christus. Ofschoon er ook voor de opvolgende perioden (Midden- en Nieuwe Steentijd, Brons- en IJzertijd) sporen in Maastricht en directe omgeving zijn aangetroffen, gaat men ervan uit dat de plek aan de Maas, het latere Maastricht, pas vanaf de Romeinen een doorlopende bewoning heeft gekend.

Rond 50 v. Chr. bereikten de oprukkende Romeinense troepen een doorwaadbare plaats in de Maas. Naast het daar opgerichte versterkte legerkamp ontwikkelde zich in de tweede eeuw ook een nederzetting aan de inmiddels aangelegde heerbaan Tongeren-Keulen-Kanaalkust. Restanten van Romeinse gebouwen van 50 voor Christus tot 300 na Christus zijn ontdekt in de Havenstraat en onder het huidige hotel Derlon aan het Onze Lieve Vrouweplein. De nederzetting kende ook een brug over de Maas, waarvan de restanten nog op de rivierbodem aanwezig zijn. Tijdens de Romeinse periode vond ook het Christendom zijn weg naar deze streken. Aan het einde van de vierde eeuw had Maastricht zijn eerste bisschop, Servatius, die in Maastricht is begraven.

Vanaf de zesde tot de negende eeuw vormde de nederzetting een belangrijke handelsplaats onder de Merovingische en Karolingische vorsten. In de negende eeuw is Maastricht een aantal keren aangevallen en verwoest door de Noormannen. Vanaf de tiende eeuw blijkt de bisschop van Luik de rechten op de stad te doen gelden. Dit bracht hem voortdurend in conflict met de keizer die ook rechten bezat. In 1204 kreeg de hertog van Brabant deze rechten van de keizer in leen. In 1284 werd definitief een einde gemaakt aan de geschillen tussen Luik en Brabant met het opstellen van de zogenaamde ‘Alde Caerte’, een overeenkomst die de basis zou vormen voor bestuur en rechtspraak in de stad tot aan de Franse Tijd (1794).

Vanaf 1284 werd Maastricht door twee heren bestuurd: de prins-bisschop van Luik en de hertog van Brabant. Alle raads- en andere bestuurszetels werden vanaf dat jaar door twee personen bezet: één voor de bisschop en één voor de hertog. Ook kreeg de stad twee rechtbanken, namelijk het Luiks en Brabants hooggerecht. In de 14e eeuw kwam daar een ongedeeld Luiks-Brabants laaggerecht bij dat recht sprak in ‘kleinere’ zaken.

De 13e eeuw was ook de periode waarin Maastricht zich qua uiterlijk als stad ging presenteren: tussen 1229 en ca. 1300 werd de eerste stenen omwalling gebouwd, waarvan nu nog restanten zichtbaar zijn (onder meer Helpoort, Lang Grachtje).
In de Middeleeuwen groeide de stad langzaam uit tot een belangrijke handelsplaats. Met name de ligging aan de Maas en het bezit van een vaste brug zorgden voor deze status. De stad was dan ook gedurende haar hele bestaan een gewild bezit en werd regelmatig belegerd en veroverd. De 16e eeuw kenmerkt zich door de opkomst van volkse bewegingen die zich verzetten tegen de katholieke kerk. In hun ogen was de kerk van Rome en haar bedienaars (met name de paus en de bisschoppen) geheel vervreemd van de oorspronkelijke christelijke leer. Met name de wereldse leefwijze van de (hoge) geestelijkheid, die uit was op macht en rijkdom, deed deze ‘protestanten’ in opstand komen tegen de Roomse moederkerk. In 1566 ontaardde dit verzet in een grootschalige bestorming en verwoesting van kerken, de zogenaamde Beeldenstorm, die ook niet aan Maastricht voorbij ging. Om dergelijke revoltes in de toekomst te voorkomen werd door de Spaanse koning Philips II, in zijn functie als hertog van Brabant mede-heer van Maastricht, in de stad een garnizoen gelegerd.

Een jaar later kwam het Spaanse garnizoen in opstand en een groot aantal Maastrichtse burgers werd afgeslacht. Weer een jaar later verlieten de Spanjaarden Maastricht en werd hun plaats ingenomen door troepen van de Staten-Generaal, die in opstand waren gekomen tegen koning Philips II (Tachtigjarige Oorlog, 1568-1648). In 1579 werd de stad belegerd en ingenomen door Spaanse troepen onder leiding van Alexander Farnese, de hertog van Parma, wiens mannen aan het plunderen sloegen en een waar bloedbad aanrichtten onder de Maastrichtse bevolking. Onder Parma wordt de katholieke godsdienst in ere hersteld.

Tussen 1579 en 1632 vestigden verschillende kloosters zich in Maastricht. Intussen ging de Opstand in de Nederlanden in alle hevigheid verder. In 1632 verscheen een Staats leger onder leiding van Frederik Hendrik voor de stad, die na een langdurige belegering capituleerde. In het toen gesloten vredesverdrag werd bepaald dat het calvinisme evenveel rechten verkreeg als de dominante katholieke godsdienst. Deze ‘godsdienstvrede’ zou tot 1794 stand houden. Na de inname van de stad in 1632 werden de vestingwerken aanzienlijk uitgebreid. Na de Vrede van Munster, die in 1648 een einde maakte aan de Tachtigjarige Oorlog, bleef Maastricht onder tweeherig gezag, waarbij de Staten-Generaal de plaats van de hertog van Brabant innamen.

Uitgezonderd een tweetal Franse intermezzo’s (1673-1678, waarin een aanmerkelijke uitbreiding van de vestingwerken plaatsvond, en 1748) bleef het betrekkelijk rustig rond de vesting Maastricht. Tot 1794. In dat jaar moest de stad capituleren voor de Franse revolutielegers om een jaar later, samen met een groot deel van het omliggende platteland als ‘Departement de la Meuse Inferieure’ (Nedermaas) op te gaan in de Franse Republiek. In 1814 verlaten de Fransen Maastricht en wordt de stad de hoofdstad van de nieuwe provincie Limburg in het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden.

Tijdens de Belgische Opstand (1830-1839), waarbij geheel Limburg de kant van de opstandelingen kiest, blijven Maastricht en Sint Pieter trouw aan Koning Willem I. De burgers van Maastricht waren naar wordt aangenomen voor aansluiting bij Belgie maar baron Dibbets, militair gouverneur van de vesting, heeft zorggedragen voor behoud voor Nederland. Na het sluiten van de vrede en de daaruit voortvloeiende gebiedsdeling (onder meer splitsing in Belgisch en Nederlands Limburg) blijft Maastricht de hoofdstad van de aanmerkelijk verkleinde Nederlandse provincie Limburg. De stad, die economisch flink te lijden had onder de scheiding van België, werd in haar expansie belemmerd door de knellende gordel van vestingwerken die haar omringden. In 1867 wordt de vesting Maastricht door een Koninklijk Besluit opgeheven en begint men met de ontmanteling van de werken. Hierdoor verkreeg de stad ruimte voor het vestigen van industrie, bouwen van woningen en aanleggen van wegen (singels) en spoorlijnen. Die ruimte was echter niet voldoende; de stad moest al vrijwel direct uitbreiden op grondgebied van de gemeente Sint Pieter (het Villapark).

In 1920 vergrootte Maastricht haar territorium door de annexatie van de gemeenten Sint Pieter en Oud-Vroenhoven en delen van Meerssen (Limmel), Heer en Gronsveld (Heugem). De Tweede Wereldoorlog is ook niet ongemerkt aan de stad voorbijgegaan. Het bombardement van 18 augustus 1944, waarbij meer dan honderd doden te betreuren waren, dompelde de inwoners in diepe rouw. De naoorlogse periode wordt gekenmerkt door wederopbouw en de ambitie van de stad blijkt wederom belemmerd door een tekort aan ruimte. Vandaar dat in 1970 een grote gebiedsuitbreiding plaats vond. Ondanks massale protesten van de betrokken inwoners werden de gemeenten Amby, Heer, Borgharen en Itteren door de grote buur opgeslokt. Vanaf de jaren zeventig is er sprake van een enorme bedrijvigheid op het gebied van bouwen. Grote woon- en kantoorwijken omgeven thans de oude stad, die door de vele uitbreidingen weer de grenzen van haar groei heeft bereikt. (3211)

Een uitvoerige beschrijving van de geschiedenis van Maastricht, met veel beeld- en geluidfragmenten, vindt u op de site Zicht op Maastricht.

Recente ontwikkelingen
- De komende jaren gaat de A2 door Maastricht, die nu nog van stoplichten is voorzien, ondertunneld worden. Actuele informatie over dit vele jaren durende megaproject vindt u op de site A2 Maastricht. De aanleg van de A2-tunnel door Maastricht is in november 2011 onherroepelijk geworden.
- Eveneens de komende jaren gaat het gebied tussen Maastricht en Lanaken ontwikkeld worden. Dit wordt de Albertknoop genoemd.

Bezienswaardigheden
- Vooral de binnenstad van Maastricht heeft door de meer dan 1.500 monumenten een enorme monumentale waarde (Maastricht is na Amsterdam de stad met de meeste monumenten in Nederland). Op Plaatsengids.nl kunnen wij slechts een zeer beperkte en dus arbitraire selectie vermelden. Wilt u zich verder verdiepen in de Maastrichtse monumenten, dan kunnen wij de serie Maastrichts Silhouet aanbevelen, uitgegeven door de Stichting Historische Reeks Maastricht.
- Familiegraf Roovers-Vollmer op de R.K.-begraafplaats Oostermaas.
- Kastelen in Maastricht en omgeving.
- Leeuwenmolen.
- Molens van Lombok.
- Mariakapellen.

Musea
- Overzicht van de musea in Maastricht, met beschrijvingen en links naar de sites van de musea.

Jaarlijkse evenementen.
- Op de site Carnaval in Maastricht vindt u honderden links naar lokale carnavalssites.
- De internationale Kunst- en Antiekbeurs Tefaf (in het MECC, gedurende een week in maart) is de grootste kunst- en antiekbeurs van Europa.
- Het Groet Mestreechs Diktee (april) staat onder toezicht van Veldeke, kring Maastricht.
- Sacramentsprocessie en kermis in Heer op pinksterzondag.
- Processiezondag en kermis Amby: eerste zondag van juli.
- Het Preuvenemint (gedurende vier dagen eind augustus) is het grootste eetfestijn van Nederland. Circa veertig restaurateurs laten 100.000 mensen op het Vrijthof vier dagen lang ‘preuven’ van uiteenlopende hapjes, variërend van Limburgse streekspecialiteiten tot delicatessen uit de internationale keuken. Dit alles begeleid door streekbieren en wijnen van goede komaf.
- Het Vrijthof is jaarlijks in augustus gedurende drie dagen ‘een grote grindbak’. Er wordt dan zeven ton grind over het plein uitgespreid en honderden meters houten balken, waarmee honderdzestig jeu de boulesbanen worden ingericht. Het Internationaal Vrijthof Jeu de Boules-toernooi is inmiddels uitgegroeid tot het grootste petanque-markttoernooi in Nederland.
- Najaarskermis Amby: laatste zondag van september.
- Magisch Maastricht: in de maand december staat de gehele stad in het teken van de sfeervolle feestdagen. Adembenemend verlichte straten vormen de verbinding tussen de diverse pleinen waar kerstsfeer en schaatspret hand in hand gaan met hartverwarmende gezelligheid op speciale kerstmarkten en -terrassen. Verder kunt u genieten van prachtige kerstconcerten, winters theater en bijzondere tentoonstellingen in de diverse Maastrichtse musea.