Zuidlaren

Plaats
Dorp
Tynaarlo
Drenthe

gemeente_zuidlaren_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Zuidlaren anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Zuidlaren anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Zuidlaren

Terug naar boven

Status

- Zuidlaren is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Tynaarlo. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1997.

- Wapen van de voormalige gemeente Zuidlaren.

- Onder het dorp Zuidlaren valt ook de buurtschap Schuilingsoord, voor de postadressen ook het dorp Westlaren, en ook het omvangrijke zorgcomplex dat voorheen bekend stond als Dennenoord hebben wij als buurtschap onder een eigen pagina beschreven.

Terug naar boven

Naam

In het Drents
Zuudlaoren.

Oudere vermeldingen
1232-1233 Lare, 1262 Suethlare, 1285 GN: de Suthlare, 1360 Suthlaren, 1368 Zuytlaren, 1395-1396 Zuutlaer, 1634 Zuydtlaren, 1773 Zuidlaren, 1781 Suidlaren.

Naamsverklaring
Betekent 'Het zuidelijk gelegen Laren' (= Z van Noordlaren en Midlaren, datief meervoud (met plaatsaanduidende functie) van laar 'intensief benut bos, bosweide'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Zuidlaren ligt NO van Assen, ZW van Hoogezand, ZO van Haren en Eelde.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Zuidlaren 237 huizen met 1.363 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 163/960 (= huizen/inwoners) en de - dan nog - buurtschappen Midlaren 12/73, Zuidlaarderveen 43/231 en De Groeve 19/99. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 4.000 huizen met ruim 10.000 inwoners (dit is inclusief de aantallen voor het dorp Westlaren, met ca. 750 huizen en ca. 1.900 inwoners).

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van) deze voormalige gemeente, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- De doelstelling van Historische Vereniging Gemeente Zuidlaren is het bevorderen van de belangstelling voor de geschiedenis van de dorpen in deze voormalige gemeente, door: het organiseren van lezingen; het uitgeven van het tijdschrift 'De zeven brinken'; het uitgeven van publicaties; en het verzamelen en beschikbaar stellen van historisch materiaal in een archief voor onderzoek. De vereniging zet zich ook in voor het behoud van historisch waardevolle zaken, die door dorpsontwikkelingen in gevaar dreigen te raken.

- Forum op de site Oud-Zuidlaren met veel historische informatie over de kernen van deze voormalige gemeente.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Zuidlaren heeft 29 rijksmonumenten.

- In 1955 heeft Zuidlaren ongeveer 5 katholieke gezinnen, die onder de parochie Haren vallen. De kleine gemeenschap viert de H. Mis in het Katholiek Militair Tehuis, dat zijn ontstaan dankte aan de aanwezigheid van de kazerne. Vanaf 1963 wordt, vanwege de groei van het aantal gelovigen, gekerkt in de bioscoop van Welte. In 1969 wordt de RK kerk Maria ten Hemel Opgenomen gebouwd. Het is een kleine en hechte geloofsgemeenschap. Er is veel aandacht voor de gemeenschap waarin zij leven. Ze zetten zich maandelijks in voor de Voedselbank en werken actief mee in de plaatselijke oecumenische beweging. De geloofsgemeenschap valt sinds 2015 onder de Parochie H. Franciscus van Assisi (die naast dit dorp nog de kernen Assen en Roden omvat).

- De synagoge van Zuidlaren (Zuidestraat 1) is gebouwd in 1884. Tot 1925 is het gebouw gebruikt als synagoge, toen waren zoveel joodse mensen uit het dorp vertrokken dat de overgeblevenen niet meer in staat waren het gebouw te onderhouden. Nadien is het achtereenvolgens o.a. een pakhuis geweest, een motorenwerkplaats, een clubhuis van de padvinderij, een peuterspeelzaal en een kringloopwinkel voor kleding. In 1998 is Comité Joods Erfgoed opgericht met als doelstelling de herinnering aan de joodse inwoners te bewaren en de joodse begraafplaats in Westlaren te herstellen. Voor de herinnering aan de joodse slachtoffers is een plaquette ontworpen waarop de vijftien namen staan van de joodse Zuidlaarders die omkwamen in de Shoa, de Grote Moord. De plaquette is in 2000 aangebracht aan de zuidelijke muur van de synagoge.

In 2003 is het comité omgevormd tot Vereniging Behoud Synagoge Zuidlaren met als doel het voormalige sjoeltje te verwerven, te laten restaureren en een bestemming te geven die overeen komt met het doel waarvoor het ooit gebouwd was. De restauratie is in 2007 gereed gekomen. De Joodse Gemeente viert er om de drie weken haar sabbatsdiensten, de joodse feestdagen worden gevierd, joodse kinderen doen bar- of bat-mitswa, er worden joodse huwelijken ingezegend en lern-bijeenkomsten belegd. Er worden cursussen Hebreeuws gegeven, er worden groepen ontvangen en geïnformeerd over het gebouw en zijn verleden en heden. Regelmatig worden er exposities georganiseerd en door het jaar heen vinden er zondagmiddagconcerten plaats, en worden er lezingen gehouden over uiteenlopende onderwerpen.

- Koren- en Oliemolen De Wachter in Zuidlaren is gebouwd in 1851. De korenmolen bevat twee koppels maalstenen, de olieslagerij slaat olie uit oliehoudende zaden, zoals kool- en lijnzaad. De molen is een museumcomplex waar je naast de windkorenmolen o.a. een olieslagerij vindt, aangedreven door de wieken en een vernuftig overbrengingswerk van houten raderen, een korenmaalderij, 4 prachtig gerestaureerde stoommachines met eigen stroomopwekking en kolengestookte stoomketel, een specerijen-maalderij, een smederij, een molenmakerswerkplaats, ambachtelijke bakkerij en kruidenierswinkeltje uit de jaren twintig van de vorige eeuw. Ook is er een klompenmakerij, een stelmakerij (houtbewerking) en een grote tentoonstelling (400 m2) van oude gebruiksvoorwerpen, gewichten en weegwerktuigen, en gereedschappen in ondergebracht. In het water voor de molen ligt raderstoomboot De Jonge Wachter, waarmee op bepaalde dagen gevaren kan worden.

- Voor de rijksmonumentale objecten Noordersanatorium, watertoren en hoofdgebouw van (voorheen) Dennenoord, zie de pagina Dennenoord.

- Een zekere Erik (zijn achternaam staat er niet bij) uit Zuidlaren heeft op zijn zolder vele markante panden in dat dorp in Lego op zijn zolder nagebouwd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een woensdag in april is er in Zuidlaren de Voorjaarsmarkt. De paardenmarkt* is op de Brink tussen de Markstraat en de Brink Z.Z. De warenmarkt is op de Brink in het centrum van het dorp. De Voorjaarsmarkt is de eerste paardenmarkt van het jaar in Noord-Nederland. De markt begint om 6.00 uur en is rond 12.00 uur afgelopen. Er worden ca. 170 dieren aangevoerd. Ook vanuit het buitenland is er veel belangstelling voor deze markt. Veel dieren worden dan ook geëxporteerd naar o.a. Duitsland. Op de Brink is de warenmarkt met ruim 50 kramen opgesteld. De warenmarkt begint om 8.00 uur en speelt in op de voorjaarswerkzaamheden in de tuin. Op de markt staan naast de 'reguliere' marktkramen ook kramen met planten, heesters en struiken. Kinderen kunnen van 13:30-16:30 uur klimmen op de klimwand. De klimwand staat aan de Brink Z.Z. Deze activiteit gaat alleen door bij droog weer.
* Hier vind je de bevindingen van de Dierenbescherming m.b.t. de paardenmarkt.

- Koningsdag.

- Op de woensdagen van eind juli tot eind augustus zijn er Zomermarkten in Zuidlaren met o.a. de onderdelen hobby, creatief, brocante, oude ambachten, kofferbakmarkten, boeken en curiosa. Zie hier een video-impressie van de Zomermarkten 2016.

- Kinderdorp Zuidlaren (gedurende een week in augustus, in 2018 voor de 9e keer) is ieder jaar weer een groots feest. Kinderen kunnen er een hut bouwen, knutselen en buiten spelen.

- Hunzeloop (september). Er zijn afstanden voor beginners en gevorderden (5 tot 40 km) en speciale routes voor deelnemers met een rollator, rolstoel of scootmobiel. Het inschrijfgeld wordt gebruikt om de Hunzevallei mooi te houden zodat wij en de bever, das en otter nog lang kunnen blijven genieten van dit bijzondere gebied.

- Zuidlaren is o.a. bekend vanwege de Zuidlaardermarkt (3e dinsdag in oktober), van oorsprong vooral een paardenmarkt, tegenwoordig ook een dieren- en warenmarkt in bredere zin. De markt trekt ca. 150.000 bezoekers. De warenmarkt heeft een lengte van ca. 4 km aan kramen. Maar de paarden spelen nog altijd een belangrijke rol op deze markt; er zijn ca. 2000 paarden, en bezoekers komen uit heel Europa om ze te kopen. Sommige instanties ijveren voor afschaffing van paardenmarkten, dus ook deze. 'Paardenman' Jan Dolfing vertelt in dit interview wat hij daarvan vindt (in De nieuwe Vriezer Post, 28-9-2016).

- Sinterklaasintocht.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Voor de theaters Mozaiek en De Kimme, zie de pagina Dennenoord.

- Geitenkampje aan de Havezathelaan.

- Het Zuidlaardermeer ligt deels in de gemeente Hoogezand-Sappemeer (het NO deel), deels in de gemeente Tynaarlo (t/m 1997 gemeente Zuidlaren) (het Z deel) en deels in de gemeente Haren (het W deel). In 2012 is de aanwezigheid van dassen in het Zuidlaardermeergebied ontdekt. Daarmee zijn de drie grootste in het wild levende en beschermde zoogdieren - bever, otter en das - nu in dit gebied present.

De rietvelden van het Zuidlaardermeer zijn nu grotendeels te droog voor moerasvogels. Dit komt onder andere door peilverlagingen en verzuring van de bodem. Het Groninger Landschap voert daarom in 2016 en 2017 een project uit om het leefgebied van de roerdomp op het Zuidlaardermeer te verbeteren. Delen van de omliggende rietvelden worden verlaagd en er worden enkele grote waterpartijen aangelegd. Met het materiaal wat vrijkomt worden nog extra rietvelden gecreëerd. Niet alleen de roerdomp profiteert van deze opknapbeurt, ook andere moerasvogels als baardman, grote karekiet en snor profiteren hiervan, evenals de otter.

In 2017 heeft Het Groninger Landschap er 105 ha in het Zuidlaardermeergebied in eigendom bij verkregen. Het gaat om percelen die nog door de provincie Groningen moesten worden overgedragen op basis van afspraken, gemaakt bij de afronding van de Herinrichting Haren. De voorafgaande jaren had Het Groninger Landschap de percelen omwille van een efficiënter natuurbeheer al in gebruik. Door deze afronding is het grootste deel van het Zuidlaardermeergebied nu aaneengesloten eigendom van Het Groninger Landschap. Het bezit van Het Groninger Landschap is hier nu circa 1900 hectare groot.

- Het gebied Tusschenwater, gelegen in het Hunzedal, O van Zuidlaren, Z van De Groeve en W van Zuidlaarderveen, is in 2016 ingericht als natuurontwikkelings- en waterbergingsgebied. De functie van drinkwatervoorziening blijft behouden. Het gebied is mede ingericht voor natuurvriendelijke recreatie. De natuurontwikkeling is onderdeel van het Natuurnetwerk Nederland in het gebied van de Hunze. Het gebied wordt globaal begrensd in het noorden door de Hunzeweg (N386) en pompstation De Groeve en ten zuiden door de weg De Knijpe. Ook de polders Groeveveld, Tusschenwater, Burgvoort en Knijpstukken / Weelings maken er deel van uit.

- In Attractiepark Sprookjeshof in Zuidlaren vind je o.a. de volgende attracties: In het Sprookjesbos komen bekende sprookjesfiguren tot leven: Hans en Grietje, Sneeuwwitje en de zeven Dwergen, Doornroosje, de Smurfen, Roodkapje en nog vele anderen. Bezoekers kunnen met een druk op de knop 25 verschillende sprookjes tot leven brengen. De grote speeltuin is een speelparadijs met schommels, draaimolens, trampolines, klimtoestellen, en een shooterbaan. Kinderen kunnen hier hun energie kwijt maar ook volwassenen krijgen de mogelijkheid om weer even kind te zijn. Ook binnen kan volop gespeeld worden in het Kabouter Klauter Kasteel. Je vindt er o.a. een reuze familieglijbaan, rollerbaan, hoge klimberg, fietsbaan, trampolines, een spannende shooterarena en nog veel meer. De airhockey en pooltafels zijn leuk voor alle leeftijden. Op de kinderboerderij word je ontvangen door Old MacDonald met zijn dieren. Hier lopen veel lieve dieren, zoals herten, geitjes, alpaca's en eenden. De geitjes worden graag geknuffeld en kinderen die graag eens op een echte tractor willen zitten, hebben hier de kans.

- Subtropisch Zwembad Aqualaren in Zuidlaren heeft o.a. het volgende te bieden: Een wedstrijdbad van 14 bij 25 meter, met deels beweegbare bodem. Een recreatiebad met: een glijbaan van 30 meter, een stroomversnelling met yetstreams, een waterparaplu, waterspuiters uit de muur, een bruiser vanuit de bodem van het bad in het ondiepe gedeelte, en een kinderglijbaan. Een peuterbadje voor de allerkleinsten. Een hotwhirlpool tuin, met zes hotwhirlpools. De kosten hiervoor zijn naast de entreeprijs € 1,00 per keer (15 minuten). Een afgesloten buitenterrein tegen de bosrand met een ruime zonneweide en zonneterras. Op de zonneweide zijn drie beachvolleybalvelden aanwezig, twee handbal/voetbal doelen, een tafeltennistafel en het schitterende peuterbad met glijbaan en fonteinen, een klim- en klautertoestel met glijbaan en trapauto's. Restaurette met buitenterras.

- Het IVN is een organisatie die mensen op een leuke en boeiende manier wil betrekken bij natuur en milieu. IVN afdeling Zuidlaren is heel actief, en heeft een reeks werkgroepen die specifieke thema's onder hun hoede nemen (vogels, flora, vlindertuin, landschapshistorie, bomen, ROM, vlinders en libellen). Het IVN laat zien dat deze omgeving veel aan natuurschoon heeft te bieden en dat het de moeite waard is om dit in stand te houden. Uniek rondom is de grote variatie in landschappen. De beekdalen op de lagere gronden en de heidevelden en bossen op de hogere zorgen voor een afwisselende flora en fauna.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.d. van de kernen van de voormalige gemeente Zuidlaren op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Zuidlaren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over (de toeristische mogelijkheden van) Zuidlaren.

- Belangenvereniging: - Vrienden van Zuidlaren is een onafhankelijk platform voor en door Zuidlaarders. Wil jij op jouw manier bijdragen aan activiteiten en gezelligheid in je eigen dorp? Word dan Vriend door je in te schrijven op de site. Hier kun je aangeven voor welke ideeën of activiteit(en) je medestanders zoekt en aan welke ideeën en activiteiten jij wilt meewerken. Het lidmaatschap is gratis. Iedereen die het dorp een warm hart toedraagt is welkom.

Een van de onderdelen van de Vrienden is 'Dorpsbelangen'. Dit platform biedt alle Zuidlaarders de mogelijkheid iets te vinden van de ontwikkelingen in Zuidlaren. Dorpsbelangen neemt geen standpunt in over een onderwerp, maar laat zien wat de inwoners vinden van bestaande situaties en de ontwikkelingen binnen het dorp. Onderwerpen als de inrichting van het centrum, invulling van het PBH terrein, winkels en woningbouw en de verkeersveiligheid houden vele Zuidlaarders bezig. Dorpsbelangen is, naast de bestaande politieke vertegenwoordiging, ook een spreekbuis naar de gemeente en andere partijen. Ze werken hierin samen met de Klankbordgroep, VOZ en diverse politieke partijen.

- Lezen en leren: - Bibliotheek Zuidlaren.

- Spelen: - Bij Speel-o-theek Het Boemeltje kun je speelgoed lenen. Je mag per kind 2 stuks speelgoed en een puzzel lenen voor maximaal 4 weken.

- Muziek: - Sotto Voce is een projectkoor dat 2 keer per jaar een programma instudeert; tijdens ongeveer 14 repetities werken ze toe naar 2 optredens in (de omgeving van) Zuidlaren. Het voorjaarsproject loopt van half januari tot eind april. Het najaarsproject loopt van half september tot half december.

- Sport: - Voetbalvereniging FC Zuidlaren.

- Langlaufclub Zuidlaren is opgericht in 1984 en heeft ca. 130 leden. Het doel van de langlaufclub is om in clubverband de langlaufsport te leren en te oefenen. Dit wordt gedaan door het organiseren van dagtochten naar de Harz wanneer daar sneeuw ligt. Ook worden door skileraren skifittrainingen gegeven in buurdorp Zeegse. 1 keer per winterseizoen wordt er ook een weekendreis naar de Harz georganiseerd.

- Bridgeclub BC Zuidlaren is opgericht in 1956 en heeft ca. 120 leden.

- Overige verenigingen: - Vrouwen van Nu afd. Zuidlaren organiseert door het jaar heen allerlei activiteiten. Voorbeelden zijn fietsen, wandelen, samen eten, schilderen, zingen en diverse creatieve activiteiten.

- Zorg: - Voor de zorginstellingen Lentis, Mozaiek en voorheen Dennenoord, zie de pagina Dennenoord.

- Duurzaamheid: - Wethouder Henk Lammers heeft in juli 2018 op de Kleine Brink in Zuidlaren het eerste watertappunt van de provincie Drenthe geopend. Dorstige mensen kunnen er gratis drinkwater tappen. Het biedt daarmee een gezond alternatief voor frisdrank. Bovendien moedigt het tappunt aan om een plastic flesje niet meteen weg te gooien, maar vaker te gebruiken. Het punt is een geschenk van Waterleidingmaatschappij Drenthe (WMD), ter gelegenheid van haar 80- bestaan. Alle gemeenten in het gebied van de WMD krijgen een tappunt. Wethouder Lammers is om meerdere redenen enthousiast over het watertappunt: “Leidingwater is inderdaad gezond, het is beter voor de lijn dan frisdrank, en het tappunt voorkomt dat we als maar nieuwe plastic flesjes moeten kopen. Maar daarnaast is het een mooie voorziening voor toeristen. Misschien niet spectaculair, maar wel een sympathiek onderdeel van ons toeristisch aanbod. En het biedt ons allemaal iets dat puur en zuiver is. Ook dat is mooi.”

Het tappunt is gemakkelijk te bereiken. Het ligt midden in het dorp en er komen drukke fiets- en wandelroutes samen, vanuit de richtingen De Groeve, Annen en Vries. (bron: gemeente Tynaarlo) Waterbedrijven als WMD zijn al langer bezig om hun drinkwater te promoten. Ze zien verbaasd toe hoe consumenten voor relatief veel geld mineraalwater in de supermarkt kopen, terwijl hun kraanwater net zo zuiver en gezond is. De waterbedrijven hebben steun van milieubeschermers, die zich vooral druk maken over het transport van de in hun ogen overbodige flessen mineraalwater. (bron en voor nadere informatie zie DvhN, 12-7-2018)

- Veiligheid: - Buurtpreventie Zuidlaren zet zich in voor de veiligheid en leefbaarheid in het dorp.

- Bedrijfsleven / ondernemen: - Verenigd Ondernemend Zuidlaren (VOZ) behartigt de gezamenlijke belangen van haar leden op lokaal en regionaal niveau.

- Weer: - Weerstation Zuidlaren.

- Begraven: - In 1912 besluiten enkele Zuidlaarders om in hun gemeente een begrafenisvereniging op te richten. Zij stoorden zich aan de toestanden die destijds bij een begrafenis voorkwamen. Daarin wilden zij verbetering aanbrengen. Het doel van Uitvaartvereniging Zuidlaren is om op basis van: vrijwilligheid, onderlinge solidariteit en nabuurschap en/of geïnspireerd vanuit een christelijke visie, onderlinge hulp te verlenen op het gebied van uitvaart, en een overledene op de meest waardige wijze, overeenkomstig zijn/haar wensen, naar zijn/haar laatste rustplaats te brengen, mede om te voorkomen dat de verzorging van een stoffelijk overschot van de mens een voorwerp van winstbejag wordt. De vereniging heeft primair een lokaal karakter en heeft geen winstoogmerk.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Dennenoord Zuidlaren.

Terug naar boven

Trivia

- Naast de Zuidlaardermarkt is het dorp o.a. bekend van het liedje over Berend Botje, die naar Zuidlaren voer en nooit meer terugkwam. Er doen diverse theorieën de ronde over wie die Berend Botje kan zijn geweest (zie de link). In 2014 heeft Piet Bennink van de Historische Vereniging uitgezocht hoe het zijns inziens werkelijk zit: Berend Botje woonde rond 1600 met zijn ouders in Noordpolderzijl in Noord-Groningen. Zijn vader was botvisser (en koos daarom de achternaam Botje). Op een dag in de late herfst voer Berend via Reitdiep, Schuitendiep, Hunze en Zuidlaardermeer richting Zuidlaren. In Spijkerboor of Annerveen ruilde hij zijn vis voor een lading turf voor de winter. Terug op het Zuidlaardermeer regende het, de turf zoog het water op waardoor het bootje steeds zwaarder werd en uiteindelijk zonk waardoor Berend is verdronken. (bron: Dagblad van het Noorden, 30-12-2014)

Reacties

(2)

Hallo Frank,

Het vm gesticht Dennenoord heeft een kerk en watertoren, en is sinds 2017 een beschermd dorpsgezicht, rijksmonument. Kan je hier iets mee? als vm dorp o.i.d.?

Dank voor de tip Hans! Ik had me tot heden nog niet echt in dat Dennenoord verdiept, maar het blijkt inderdaad een omvangrijk en cultuurhistorisch belangwekkend complex, waar zowel historisch als maatschappelijk veel over te vertellen valt, en ook met diverse rijksmonumenten, naast het beschermde complex als zodanig. Dat hoort toch wel in samenhang te worden beschreven en niet als losse elementen op te gaan in de massa van de Zuidlaren-pagina hierboven.

Ik ben er daarom een avondje voor gaan zitten en heb er heel veel over gevonden, en uitgewerkt op de pagina https://www.plaatsengids.nl/dennenoord. En de elementen hierboven die op het complex Dennenoord betrekking hadden, verwijderd en daarheen verplaatst (en daar hierboven naar verwezen). Veel lees- en kijkplezier gewenst :-) P.S. we zijn onlangs nog een weekendje in een huisje in buurdorp Schipborg geweest, dat ligt er nota bene direct naast, en zijn ook in de kern Zuidlaren geweest, maar was me hier dus niet van bewust. Nou ja dat komt nog wel een keer, om het 'in het echt' te gaan bekijken.

Reactie toevoegen