Haren

Plaats
Dorp en gemeente
Haren
Hondsrug
Groningen

haren gr groeten uit tuindorp [640x480.jpg

Haren, groeten uit Tuindorp.

Haren, groeten uit Tuindorp.

GR gemeente Haren in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Haren in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Haren in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Haren

Terug naar boven

Status

- Haren is een dorp en gemeente in de provincie Groningen, in de streek Hondsrug.

- De gemeente Haren omvat naast de gelijknamige hoofdplaats verder nog de dorpen Glimmen, Noordlaren en Onnen, en de buurtschappen Essen, Felland, Harenermolen en Hoornsedijk. De vroegere buurtschappen Dilgt en Hemmen zijn tegenwoordig opgegaan in de bebouwing van de kern Haren en worden daarom niet meer als buurtschap in recente atlassen vermeld.

- De gemeente Haren is per 1-12-1914 een flink deel van haar grondgebied en inwoners kwijtgeraakt aan de gemeente Groningen. Het betrof 12.203 inwoners, waarin onder meer het dorp Helpman was gelegen en delen van de buurtschappen Euvelgunne en Gideon. Verder zijn er in het verleden nog enkele kleine grenscorrecties geweest. Zie daarvoor bij Statistische gegevens.

- Wapen van de gemeente Haren.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Haren.

- Onder het dorp Haren vallen ook de buurtschappen Essen, Felland (deels), Harenermolen (deels) en Hoornsedijk.

Terug naar boven

Naam

In het Gronings
Hoarn.

Oudere vermeldingen
1249 kopie ca. 1789 Haren, 1323 Haren.

Naamsverklaring
Datief meervoud van har 'zandige heuvelrug' met de betekenis '(nederzetting) bij de zandige heuvelrug'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Haren ligt direct ZO van de stad Groningen en grenst in het Z en W aan de provincie Drenthe. De gelijknamige hoofdplaats ligt N in de gemeente.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Haren 457 huizen met 2.647 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 142/709 (= huizen/inwoners), het dorp Noordlaren 65/378 en de - toen nog - buurtschappen Onnen 46/264, Hemmen 22/149, Dilgt 13/39, Hoornschedijk 34/294, Essen 14/94, Helpman 44/220, Euvelgunne (deels) 34/186, Glimmen 34/213, Groningerpunt 1/7 en Harenermolen 8/94. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 8.000 huizen met ca. 20.000 inwoners, het dorp heeft ca. 6.500 huizen met ca. 16.500 inwoners.

Naast de bij Status genoemde grote grenscorrectie in 1914, zijn er nog de volgende kleinere grenscorrecties geweest:
- per 1-5-1884 naar Groningen: 66 inwoners;
- in 1969 naar Groningen: 2 hectare met 291 inwoners;
- in 1969 naar Hoogezand-Sappemeer: 34 hectare met 27 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen in de gemeente) Haren, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Harense Historische Kring Old Go.

- Geschiedenis gemeente Haren.

- Gemeentearchief Haren.

- Sinds 1984 is er de Harener Historische Reeks, een serie boeken waarin telkens een specifiek thema wordt uitgediept. Inmiddels zijn er ca. 20 delen verschenen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2017 beoogt een Fietsroute Plus tussen Groningen en Haren gereed te komen. Een Fietsroute Plus is een fietspad dat breder en comfortabeler is dan een gewoon fietspad. Door de aanleg van deze fietsroutes moet het fietsen prettiger en veiliger worden, waardoor op afstanden tot 15 kilometer meer mensen voor de fiets kiezen in plaats van de auto. Er liggen al Fietsroutes Plus van Groningen naar Zuidhorn en Bedum. Daarnaast komen er nog Fietsroutes Plus van Groningen naar Ten Boer, Winsum, Leek en Assen.

- Er zijn bouwplannen in ontwikkeling en deels al gaande/uitgevoerd voor het gebied Haren Noord (rond Dilgt, Hemmen en Essen). Het (in 2015 opgeheven) (bewoners)Comité Regio Groningen-Haren heeft in 2008 een Groen-Blauw Structuurplan Haren Noord (Word-document) opgesteld, met adviezen om deze plannen zo goed mogelijk in het landschap in te passen. Kennelijk is dat niet ter harte genomen, want in het Dagblad van het Noorden d.d. 20-12-2017 vinden we de volgende ingezonden brief: "Het Comité Regio Groningen-Haren heeft zich tussen 1998 en 2015 ingezet voor een leefbaar en open gebied tussen deze twee kernen. Om deze reden is verzet gepleegd tegen de komst van een mogelijke Zuidtangent en is ook bezwaar aangetekend tegen de beoogde omvang van woningbouw in Haren Noord.

Voor de goede orde: het Comité was niet tegen woningbouw. Het presenteerde een heldere visie over hoe woningbouw zou kunnen samengaan met behoud en versterking van de landschappelijke kwaliteiten van het ‘tussengebied’. Wel had het Comité bezwaar tegen de Vinex-achtige manier waarop de gemeente grote aantallen woningen wilde laten verrijzen. Het aanvankelijk gepredikte Harens bouwen (‘glas-in-lood’, waarbij het glas de open ruimte zou zijn en het lood de omgevende houtwallen) werd verlaten om in beduidend hogere dichtheden te bouwen en zo voldoende geld in het gemeentelijke laatje te krijgen. Het feit dat de gemeente Haren haar eigen beloftes niet nakwam en niets wilde doen met de inbreng van omwonenden, was uiteindelijk reden om ten aanzien van het bestemmingsplan voor de gebieden oostelijk van de Oosterweg naar de Raad van State te gaan. Die droeg de gemeente op het bestemmingsplan aan te passen door een heldere fasering aan te brengen in de uitvoering van de woningbouw en pas na evaluatie van fase 1 te beginnen aan fase 2.

Daarbij is door de gemeente toegezegd de meest zuidelijke, bosrijke percelen van Haren Noord vooralsnog niet te bebouwen en dit pas te doen na opnieuw de gemeenteraad te hebben geraadpleegd. Drie jaar na de Raad van State-procedure is de werkelijkheid geheel anders. Van een fasering heeft de gemeente zich niets aangetrokken. De woongebieden zijn in sneltreinvaart als geheel bebouwd dan wel bouwrijp gemaakt. Dit geldt ook voor de meest zuidelijke percelen, waarbij nooit meer om toestemming aan de gemeenteraad is gevraagd. Wat resteert zijn enkele dichtbebouwde wijken, op veel plekken geheel verdwenen of veel te ver teruggesnoeide en beschadigde houtwallen en bouwrijp gemaakte percelen waar dat nog niet zou gebeuren. Zie hier de werkelijkheid van de gemeente Haren. Voor geldelijk gewin op de korte termijn zijn in Noord de typische kwaliteiten van het ‘tussengebied’ te grabbel gegooid. Haren, ooit het groenste dorp van Nederland, heeft in Noord een randstad-achtig woon- en leefklimaat gecreëerd. En nu maar hopen dat gemeentelijk herindelen een bestuur oplevert dat wat betreft natuur en landschap verder wil kijken dan de financiële neus lang is. En een bestuur dat oprechter omgaat met inspraak van zijn burgers en zich aan zijn afspraken houdt. Klaas Halbesma, Freerk Hoving, Reint Klok en Uko Vegter, voormalig bestuur Comité Regio Groningen-Haren."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Haren heeft 68 rijksmonumenten.

- Haren heeft 40 gemeentelijke monumenten.

- Molen De Helper ligt in buurtschap Hoornsedijk en wordt daarom aldaar beschreven.

- Koren- en oliemolen De Hoop in de dorpskom van Haren is een ronde stenen bovenkruier met stelling uit 1839. Sinds 2004 is De Hoop ondergebracht in een stichting, die dit rijksmonument voor het nageslacht wil behouden. In 2006 verwerft de stichting het eigendom van de molen, waarna de broodnodige restauratie een aanvang kan nemen. Met de afronding van deze zeer ingrijpende en kostbare restauratie in 2010 is het gelukt om De Hoop draaiende te houden. Molen De Hoop draait elke zaterdagmiddag en ook op Nationale Molendag, het Groninger Molenweekend, tijdens de jaarlijkse Braderie, de jaarlijkse opening van het culturele jaar Haren, Open Monumentendag, en verder op nationale feestdagen als Koningsdag en Bevrijdingsdag. Op die dagen is De Hoop ook open voor het publiek.

- Gevelstenen in Haren.

Terug naar boven

Evenementen

- De gemeente Haren heeft het 850-jarig 'bestaan' van het dorp Noordlaren in 2010 aangegrepen om in de hele gemeente een jaar lang feestelijke activiteiten te ontplooien. Zie verder de site Haren 850. Wetenswaard voor filatelisten is dat door het jaar heen 10 verschillende postzegels zijn uitgegeven (telkens in een velletje van 10 stuks), met verschillende objecten in de gemeente Haren. Eind 2010 is daarnaast een velletje verschenen waarin al deze 10 zegels zijn opgenomen. Zie verder de pagina postzegels Haren 850. Tevens is er t.g.v. dit jubileum een speciale betaal- en gedenkpenning uitgegeven, de Stater, die in 2010 een geldig betaalmiddel was in de gemeente Haren.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Hortus Haren is een van de oudste botanische tuinen van Nederland. De Hortus heeft 20 hectare aan tuinen. Op het terrein bevinden zich een groot aantal heel verschillende tuinen. Zo is er een wilde plantentuin (Laarmantuin), een Keltische tuin en een Chinese tuin.

- Het Groninger Landschap heeft in 2009 de Harener Wildernis (soms ook Harense Wildernis genoemd) hersteld; een natuurgebied O van Haren, rond de Waterhuizerweg (N860). Het gebied bestond oorspronkelijk uit afwisselend moerasbos, rietruigtes en natte graslanden en was in de loop van de tijd door vermesting en verdroging sterk achteruit gegaan. Het Groninger Landschap heeft voedselrijke grond verwijderd, petgaten gegraven en maatregelen genomen om het water in het gebied beter vast te houden. De Harener Wildernis herbergt een aantal bijzondere diersoorten waaronder de heikikker en de poelkikker. Maar de afgelopen decennia is het land gebruikt voor het houden van vee en is de grond sterk verdroogd. Daardoor was het leefgebied van veel bijzondere dier- en plantensoorten vrijwel verdwenen.

Het Groninger Landschap beoogt de verloren natuurwaarden te herstellen en de geïsoleerde leefgebieden van de overgebleven dieren- en plantenpopulaties met elkaar te verbinden. De bedoeling is dat er over enkele jaren, net als vroeger, een afwisselend laagveenlandschap ontstaat van open water, riet en ruigte en natte moerashooilanden. Precies wat veel kenmerkende laagveensoorten nodig hebben. - Reportage met Alex Vissering over de Harener Wildernis, waarin hij over verleden, heden en beoogde toekomst van het gebied vertelt.

In 2017 is Het Groninger Landschap gestart met het herstel van 5 tot 6 ha laagveenmoeras in dit gebied. Het gaat om het creëren van omstandigheden die veengroei mogelijk maken. Dit soort veenvormende moerassen waren typisch voor Nederland voordat met molens en gemalen het land droog is gepompt. Ze zijn buitengewoon rijk aan soorten, zowel qua planten als dieren. De diversiteit van dit soort ‘wetlands’ is volgens Het Gronings Landschap zelfs vergelijkbaar met die van het tropisch regenwoud.

- Het Paterswoldsemeer ligt grotendeels in de provincie Groningen, en valt grotendeels onder de kern en gemeente Haren, en voor twee kleine westelijke stukjes onder de Drentse gemeente Tynaarlo (t/m 1997 gemeente Eelde). De spelling Paterswoldsemeer wordt veruit het meest gebruikt. Maar ook de spelling Paterswoldermeer komt voor. Het Paterswoldsemeer heeft een oppervlakte van 900 hectare, waarvan 300 hectare water (inclusief het noordelijke deel het Hoornsemeer, dat in 1982 aan het Paterswoldsemeer is gekoppeld). Op de 15 eilandjes in het Paterswoldsemeer zijn in 2010 borden met daarop de namen van de eilandjes geplaatst, opdat - na een noodlottig ongeval in 2010 - de locatie in het geval van calamiteiten nauwkeuriger kan worden aangegeven. Verder hebben de steigers een nummer gekregen, zodat ook de locatie op een eiland makkelijk aan de hulpdiensten kan worden doorgegeven.

De eilandengroepjes De Grote Drie (3 stuks) en De Zweerden (2 stuks), resp. NW en W van molen De Helper, zijn bij de aanleg van het Hoornsemeer bewust gespaard gebleven voor de beoogde aanleg van een groot viaduct over het meer ten behoeve van de zogenaamde zuidtangent, die zou worden aangelegd om de bestaande rondweg te ontlasten. Gelukkig (voor het landschap) is dit niet doorgegaan. In het Meerschap Paterswolde werken de gemeenten Haren, Groningen en Tynaarlo samen aan het beheer van het Paterswoldsemeer, het Hoornsemeer, de Hoornseplas en de omliggende recreatie- en natuurgebieden. Het Meerschap behartigt de belangen met betrekking tot recreatie, natuurbescherming en landschapsverzorging.

- In de gemeente Haren zijn veel hagen en houtwallen aanwezig. Deze kleine landschapselementen zijn erg kenmerkend voor het buitengebied. In 2006 is door Landschapsbeheer Groningen een inventarisatie naar hagen en houtwallen uitgevoerd. Uit deze inventarisatie blijkt dat van de circa 70 kilometer aan houtwal die hier rond 1850 voorkwam, in 2006 nog maar 1/3 aanwezig was. Om het landschap te behouden en te versterken, is het project 'Herstel kleine landschapselementen' in het leven geroepen. In dit project is het mogelijk voor particulieren om kosteloos een haag of houtwal te herstellen of aan te leggen.

Doelstelling van het project is het herstellen van 1300 meter bestaande en 2000 meter nieuw aan te leggen houtwal. Ook moet er 300 meter meidoornhaag worden hersteld en 1000 meter opnieuw aangelegd. Naast de 'groene' landschapselementen zijn ook de 'natte' elementen kenmerkend in het landschap, zoals poelen, dobben en petgaten. Deze elementen hebben een belangrijke cultuurhistorische en natuurwaarde. Ze zijn een belangrijk leefgebied voor verschillende planten en dieren. Met het project 'Herstel van natte landschapselementen' wil de gemeente de poelen, dobben en petgaten op particuliere terreinen in het buitengebied herstellen en ook aanleggen.

- In 1999 is het Landinrichtingsplan Haren vastgesteld. De belangrijkste doelen van het plan zijn verbetering van de landbouw en de aanleg van natuurgebieden. Om dit mogelijk te maken was het nodig dat zowel boeren als particulieren hun grond ruilden. Het herinrichtingsgebied beslaat het gehele ca. 3.800 hectare grote buitengebied van de gemeente Haren. Door gronden te ruilen is het aantal percelen tot bijna de helft teruggebracht: van 3517 naar 1855. Bijna 28% van de totale grond is van eigenaar verwisseld. Dankzij de grondruil hebben de agrariërs hun land nu dichter bij de boerderij. Hierdoor kunnen zij efficiënter werken. Ook is grond vrijgekomen voor de aanleg van natuurgebieden. De bereikbaarheid en waterhuishouding in het gebied zijn verbeterd. Voor recreanten zijn fiets- en wandelpaden aangelegd. (bron: DLG, 23-11-2012)

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Haren (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Haren.

- Algemeen: - Ca. 150 columns over actualiteiten in Haren van de afgelopen jaren, door weblogger en Harenaar Holly Moors.

- Jeugd en jongeren: - De 4 Scoutinggroepen in Haren hebben hun thuisbasis in buurtschap Hoornsedijk en worden daarom aldaar beschreven.

- Muziek: - Nova Zembla is een koor van mensen die allemaal met kanker te maken hebben. Als patiënt, familielid of nabestaande. Nova Zembla is geen muziektherapie en ook geen praatgroep. Hun doel is gewoon lekker samen zingen. Maar in Nova Zembla kijkt niemand je vreemd aan als je kaal bent door een chemokuur, als je je uitgeput voelt of als je een keer in tranen bent. Zij vinden het geweldig om samen te zingen. Daarnaast vinden ze het ook leuk om af en toe op te treden. De optredens vinden plaats bij gelegenheden die met ziekte te maken hebben. Bijvoorbeeld patiëntenmarkten, studiedagen, sponsoracties, open dagen van zorginstellingen etc.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Haren Eshof deel 1, - idem Eshof deel 2, - idem Harenerhof en - idem Kerkstraat.

Reactie toevoegen