Groningen (gemeente)

Plaats
Stad en gemeente
Groningen
Hondsrug Duurswold Westerkwartier
Groningen

gemeente_groningen_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Groningen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

Gemeente Groningen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie www.atlasenkaart.nl)

gemeente_groningen_stad_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Stad Groningen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie atlasenkaart.nl)

Stad Groningen anno ca. 1870, kaart J. Kuijper (collectie atlasenkaart.nl)

groningen groeten uit 1897 [640x480].jpg

Groningen, Groeten uit,1897

Groningen, Groeten uit, 1897

groningen_6.jpg

Groningen, Groeten uit, 2014

Groningen, Groeten uit, 2014

groningen1.jpg

Bij het Sint Geertruidgasthuis in Groningen

Bij het Sint Geertruidgasthuis in Groningen

groningen_2.jpg

Op de bloemenmarkt op het Akerkhof in Groningen

Op de bloemenmarkt op het Akerkhof in Groningen

groningen_4.jpg

Op stap in de Folkingestraat in Groningen

Op stap in de Folkingestraat in Groningen

groningen.jpg

Wandelen lang de schepen op de Hooge der A in Groningen. Althans op de straatnaambordjes heet deze straat zo. In het postcodeboek, en daarmee ook de gemeentelijke adresbestanden (BAG), is dit foutief terechtgekomen als Hoge der A.

Wandelen lang de schepen op de Hooge der A in Groningen. Althans op de straatnaambordjes heet deze straat zo. In het postcodeboek, en daarmee ook de gemeentelijke adresbestanden (BAG), is dit foutief terechtgekomen als Hoge der A.

groningen_3.jpg

Het is rustig in de Peperstraat in Groningen

Het is rustig in de Peperstraat in Groningen

Groningen (gemeente)

Terug naar boven

Status

- Groningen is een stad en gemeente, met delen ervan in de streken DuurswoldHondsrug en Westerkwartier. Het is de hoofdstad van de gelijknamige provincie en de stad is de hoofdplaats van de gemeente.

- De gemeente Groningen is in 1969 vergroot met de gemeenten Hoogkerk en Noorddijk.

- In 2017 heeft een grenscorrectie plaatsgevonden met de gemeente Slochteren, waardoor het grootste deel van het Meerstadgebied nu onder de gemeente Groningen is komen te vallen. Alleen de dorpskernen van Harkstede en Lageland zijn toen onder de gemeente Slochteren gebleven. De gebieden die in 2017 zijn overgegaan betreffen het - recentelijk, ook voor de postadressen formeel gecreëerde - dorp Meerstad en de W buitengebieden van de dorpen Harkstede en Lageland. Voor nadere details over deze grenscorrecties zie bij Meerstad (waar ook het Meerstadgebied in bredere zin beschreven wordt).

- In 2019 is de gemeente Groningen vergroot met de gemeenten Haren en Ten Boer. - De Vaste Commissie voor Binnenlandse Zaken van de Tweede Kamer organiseerde op 19 januari 2018 een hoorzitting over de samenvoeging van de gemeenten Groningen, Haren en Ten Boer. Onder de link kun je deze hoorzitting integraal terugzien.

- Onder de gemeente Groningen vallen naast de gelijknamige stad en hoofdplaats verder nog de dorpen Dorkwerd, Engelbert, Garmerwolde, Glimmen, Harkstede (deels), Haren, Hoogkerk, Lageland (deels), Leegkerk, Lellens, Meerstad, Middelbert, Noorddijk, Noordlaren, OnnenRuischerbrug, Noorderhoogebrug, Sint Annen, Ten Boer, Ten Post, Thesinge, Winneweer, Wittewierum en Woltersum, de voormalige dorpen Beijum en Helpman, de buurtschappen Achter-Thesinge, BovenrijgeDe Poffert (deels), Essen, Euvelgunne, Felland, Gaaikemadijk (deels), Harenermolen, Heidenschap, Hemert, Hoornsedijk, Klein Harkstede, Kröddeburen, Lageweg, Lutjewolde (deels), Matsloot (deels), Nieuwklap (deels), Oude Roodehaan, Paddepoel (deels), Roodehaan, Selwerd, Slaperstil, Vierverlaten, Waterhuizen (deels) en Zevenhuisjes en de voormalige buurtschap Gideon. Dat zijn in totaal 1 stad, 24 dorpen, 2 voormalige dorpen, 25 buurtschappen en 1 voormalige buurtschap.

- Wapen van de gemeente Groningen.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Groningen. Langs de grenzen van de gemeente van voor de herindeling van 2019 staan op diverse plekken witte bordjes met de gemeentenaam. Incidenteel staat er ook een grenssteen met de gemeentenaam. Voor beide varianten: zie de foto's onder de link. Of deze objecten verwijderd zullen worden na de herindeling (omdat daarmee de gemeentegrens immers gewijzigd is), of dat ze blijven staan (wellicht uit cultuurhistorisch oogpunt, om de gemeentegrenzen van voor de herindeling aan te geven), is ons vooralsnog niet bekend.

- Onder de stad Groningen vallen, ook voor de postadressen, de buurtschappen Gideon (het gebied ervan, want de buurtschap is voormalig), Oude Roodehaan, Paddepoel (deels) en Selwerd (maar mogelijk enkel voor de postadressen, en dus in de praktijk niet: zie hierna).

Voor de postadressen vallen de dorpen Dorkwerd (met een deel van de buurtschap Nieuwklap en een deel van de buurtschap Gaaikemadijk), Engelbert (met kleine delen van de buurtschappen Klein Harkstede en Waterhuizen), Hoogkerk (met de buurtschap Vierverlaten, een deel van buurtschap De Poffert en een klein deel van de buurtschap Matsloot), Leegkerk (met de buurtschap Slaperstil), Middelbert (met de buurtschap Euvelgunne), Noorddijk, Noorderhoogebrug en Ruischerbrug onder de stad Groningen. Dit geldt ook voor de buurtschap Selwerd (die in de praktijk mogelijk onder het dorp Noorderhoogebrug valt, wegens het zich bevinden van beide plaatsen aan dezelfde kant van het Van Starkenborghkanaal. Zo niet, dan valt deze buurtschap zowel voor de postadressen als in de praktijk onder de stad Groningen).

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Grünnen. In het Fries: Grins.

Bijnaam
In de regio spreekt men ook wel van 'Stad'. Een inwoner van Groningen is een 'Stadjer'. De stad wordt ook de Metropool van het Noorden genoemd. Stadjers noemen haar ook wel liefkozend Groot Loug = Groot Dorp. Een andere bijnaam van de stad is Martinistad, verwijzend naar de Martinitoren. Een bijnaam van de inwoners is mollebonen. Voor een verklaring daarvan zie de link.

Oudere vermeldingen
1027-1054 (munt) Groniggea, 1040 kopie 2e helft 11e eeuw Groninga, 10e-11e eeuw Groningi, ca. 1074-1085 kopie ca. 1200 Groningon, midden 12e eeuw Grvoningen. In de Franse tijd (rond 1800) werd de naam geschreven als Groningue.

Naamsverklaring
Men heeft hierin de persoonsnaam Grôn of Groni gezien, met als betekenis 'bij de lieden van Groni'. De naam is tevens verklaard als een afleiding van Grôn-* 'groen' en zou dan 'plaats met weelderig groen' betekenen. Een zijstroom van de Hunze wordt in 1262 kopie 1529 vermeld als Gronesbeke, de vorm met s is wellicht beïnvloed door de waternaam Prumesleke in hetzelfde stuk. Hierin schuilt mogelijk een waternaam Grôn 'groen' en Groningen betekent dan 'aanwoners van de Grôn'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Naam komt ook elders voor
In Duitsland (ZW van Magdeburg) komt de plaatsnaam Gröningen voor.

Terug naar boven

Ligging

De gemeente Groningen grenst in het W aan de dorpen Oostwold en Den Horn, in het NW aan het dorp Aduard, in het N aan de dorpen Adorp, Zuidwolde en Bedum, in het NO aan de dorpen Stedum, Loppersum, Garrelsweer en Overschild en aan het Eemskanaal, in het O aan de dorpen Lageland, Harkstede en Westerbroek, in het ZO aan het dorp Kropswolde en het O deel van het Zuidlaardermeer, in het Z aan de provincie Drenthe, het Z deel van het Zuidlaardermeer, het dorp Midlaren, de rivier de Drentse Aa, het tweelingdorp Yde-De Punt, de luchthaven Groningen Airport Eelde en het tweelingdorp Eelde-Paterswolde en in het ZW ook aan de provincie Drenthe, de dorpen Eelderwolde en Peizermade en de formele woonplaats Matsloot (zijnde het Drentse gedeelte van deze woonplaats en buurtschap), en ligt NO van de dorpen Peize, Roden en Leek, O van het dorp Zuidhorn, Z van de dorpen Winsum, Noordwolde, Westerwijtwerd en Middelstum, ZW van de steden Appingedam en Delfzijl, W van de dorpen Schildwolde, Slochteren, Scharmer, Kolham, Hoogezand en Sappemeer, NW van de dorpen Kiel-Windeweer en De Groeve en N van de dorpen Zuidlaren, Tynaarlo en Vries en de stad Assen. Door het Z van de gemeente lopen de A7 en de A28; deze laatste en het W verlengde van de A7, de N7, komen bij elkaar bij het Knooppunt Julianaplein (A28/N7); het Knooppunt Euvelgunne (N7/N46) ligt in het O, het Knooppunt Reitdiep (N370/N355) in het W en het Knooppunt Boterdiep (N46/N370) in het N van de gemeente. De gelijknamige hoofdplaats ligt centraal-W in de gemeente en centraal tot W in de gelijknamige provincie. Ook de stad Groningen grenst in het ZW aan de provincie Drenthe.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Groningen 5.553 huizen met 31.899 inwoners, verdeeld in de stad met ‘voorsteden’ 5.534/31.782 (= huizen/inwoners) en buurtschap Hoornschedijk 19/117. In 2018 heeft de gemeente Groningen ca. 90.000 huizen met ca. 203.000 inwoners. Tegenwoordig, na de onder Status beschreven herindeling van 2019, heeft de gemeente Groningen ca. 100.000 huizen met ca. 230.000 inwoners, waarvan ca. 85.000 huizen met ca. 187.000 inwoners in de gelijknamige stad.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van de stad en/of gemeente Groningen, kun je terecht bij de volgende instanties, sites en artikelen:

- Vereniging Stad en Lande is opgericht in 1924 en is er voor iedereen met interesse voor de geschiedenis van stad en provincie Groningen. Jaarlijks is de vereniging verantwoordelijk voor meerdere publicaties, excursies en restauraties van monumenten. Ook participeert de vereniging in verschillende samenwerkingsverbanden met andere instellingen zoals bij het organiseren van lezingen en de Dag van de Groninger Geschiedenis. Als lid ondersteun je de activiteiten van de vereniging, ontvang je 4x per jaar het cultuurhistorisch tijdschrift Stad & Lande en ieder najaar het Historisch Jaarboek Groningen.

- Het Noordelijk Scheepvaartmuseum is gevestigd in de - naar eigen zeggen - twee mooiste middeleeuwse gebouwen van Groningen. Het museum wordt in 2019 getransformeerd tot Historisch Museum. Samen met het Groninger Museum en Groninger Archieven wil het Scheepvaartmuseum een programmering neerzetten waarin de geschiedenis van stad en ommeland centraal staat. Begin 2019 komt er een plan van aanpak, waarin staat hoe de programmering er op hoofdlijnen uit komt te zien. Sowieso komt er een vaste expositie, maar ook culturele instellingen en andere musea uit de stad krijgen de mogelijkheid thema’s te presenteren. Ook de bezoekers kunnen meedenken over de programmering van het museum.

- De dissertatie (proefschrift) Groningen, een stad apart: over het verleden van een eigenzinnige stad (1000-1600) (Jan van den Broek, RUG, 2007) is via de link online te lezen.

- Het door geograaf Meindert Schroor geschreven boek Stadstaat Groningen. De Groninger stadsrechten en buitenbezittingen 1612-2000 (1999, 248 pagina's) is verschenen in opdracht van de gemeente, naar aanleiding van de beëindiging van de laatste stadsmeierrechten en de overdracht van de stadsbezittingen in Zuidoost-Groningen. Het boek is inmiddels uitverkocht. Men heeft besloten het boek daarom als pdf-bestand beschikbaar te stellen. Via de link kunt u het boek online lezen.

- Bloedstollend verhaal over de eerste executie middels de guillotine in Groningen in 1810. In 2017 heeft een historicus in de archieven ontdekt dat dit heeft plaatsgevonden. Voorheen was niet bekend dat dit apparaat in deze stad gebruikt is geweest. De laatste openbare voltrekking van de doodstraf in deze stad heeft plaatsgevonden met de strop, en wel op 12 april 1838.

- De oudste sporen van stenen huizen in de stad Groningen stammen uit de 13e eeuw. De 'verstening' kwam toen op gang. Het is vooralsnog niet goed te achterhalen hoeveel steenhuizen er destijds in de stad stonden, omdat dit niet uit de archieven is te achterhalen en ook de oudste kaarten zijn hier te jong voor. De vroegste plattegrond van de stad stamt uit de 17e eeuw, de zogeheten kaart van Haubois. Af en toe komt er weer een restant tevoorschijn, waardoor weer een stukje van de puzzel uit die tijd kan worden gelegd. Zo is tijdens de verbouwing van Woldringh Optiek aan de Herestraat 21 in 2018 een 11 meter lange 13e-eeuwse fundering tevoorschijn gekomen. De fundering hoort niet bij het middeleeuwse pand waarin de opticien zit, maar bij de buurman op nummer 23, schoenenwinkel Van Haren.

- Artikel over de bevrijding(sgevechten) van Groningen in april 1945.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het in 2008 opgestelde plan Stadsrand Groninger Ommelanden is een samenwerkingsverband van de gemeenten Groningen, Zuidhorn, Winsum, Ten Boer en Bedum. Het beoogt de stadsranden rond de stad aantrekkelijker, duurzamer en veiliger te maken door het versterken van de ruimtelijke kwaliteiten van landschap, natuur en cultuurhistorie, het versterken en verbreden van de landbouw, het verbeteren van de toegankelijkheid vooral voor wandelaars en fietsers en het ontwikkelen en stimuleren van nieuwe economische activiteiten o.a. in het toerisme en in het MKB.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De stad Groningen heeft ca. 650 rijksmonumenten.

- Lijst van gemeentelijke monumenten van de stad Groningen.

- Een bezoek aan de Groninger Synagoge brengt je meteen in de sfeer van het Midden-Oosten. Sinds de restauratie in 1981 heeft de Synagoge twee hoofdgebruikers: Stichting Folkingestraat Synagoge (SFS) en de Joodse Gemeente Groningen (NIGG). SFS organiseert in het gebouw exposities, concerten, lezingen, rondleidingen en educatie. Tevens verhuurt SFS het gebouw voor passende evenementen. Door het gebruik door de Joodse Gemeente is de synagoge ook een volledig functionerende 'sjoel'. Het gebouw is te bezichtigen tijdens exposities en vaste openingstijden. Daarbuiten met rondleidingen, uitsluitend voor groepen, op afspraak. De Synagoge heeft een groot aantal prachtige glas-in-loodramen.

- Watertoren Noord (Noorderbinnensingel), de voormalige watertoren van het Academisch Ziekenhuis Groningen, stamt uit 1908. Sinds 1977 is de watertoren niet meer in functie. In 2012 is de toren verbouwd en herbestemd tot congrescengtrum.

- Groninger Museum (kunst). - Filmpje over het Groninger Museum door John M. Pieper.

- GR-ID, Museum voor Grafische Ideeën.

- Universiteitsmuseum van de Rijksuniversiteit Groningen.

- Nederlands Stripmuseum.

- Het Hinckaertshuis (Oude Kijk in 't Jatstraat 6) is een van de oudste panden in de stad. Het dateert oorspronkelijk uit eind 13e eeuw. Aanvankelijk was het pand nog door boerderijen omgeven.

- Molen 't Witte Lam/Meulentje (bij Groningerweg 46) viel vanouds onder Zuidwolde, maar is bij de gemeentelijke herindelingen van 1969 in deze omgeving door een grenscorrectie overgegaan naar de gemeente Groningen. Het is de kleinste poldermolen van de provincie.

- Windmotor Groningen.

- Rooms-Katholieke begraafplaats.

- Joodse begraafplaatsen.

- Gevelstenen in Groningen.

- In juni 2017 is de buste van Carl von Rabenhaupt, die de stad Groningen in 1672 heeft bevrijd van Bommen Berend (wat bekend staat als het Gronings Ontzet), verplaatst naar zijn huidige plek bij het Goudkantoor op het Waagplein, waar hij weer de goede kant opkijkt; naar het zuiden, waar de vijand vandaan kwam, in tegenstelling tot voorheen op zijn vorige plek, toen hij naar het noorden keek.

- In 2008 heeft bouwhistorisch onderzoek aan het licht gebracht dat de oudste boerenschuur van de provincie in de stad Groningen staat. Het betreft de schuur op Friesestraatweg 422. Deze blijkt uit 1610 te dateren. De schuur is naar aanleiding van deze ontdekking tot gemeentelijk monument benoemd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Eurosonic Noorderslag (4 dagen in januari) is het belangrijkste platform voor Europese muziek en is voor veel acts een belangrijke stap geweest in hun internationale doorbraak. Overdag vindt een conferentie plaats voor Europese muziekprofessionals. ’s Avonds krijgt muziektalent de kans om zich te presenteren aan muziekliefhebbers en professionals. Eurosonic is springplank voor de meest actuele en veelbelovende Europese (en Nederlandse) acts, die in ruim 30 zalen in de Groningse binnenstad optreden. Noorderslag is de graadmeter voor Nederlandse muziek en vindt plaats op zaterdag in De Oosterpoort. Traditiegetrouw worden tijdens Eurosonic Noorderslag verschillende nationale en internationale awards uitgereikt, als erkenning van bijzondere prestaties in de muziekindustrie.

- Het Whisky Festival Noord-Nederland (weekend in maart) in de monumentale Der Aa-kerk trekt duizenden bezoekers. Dagelijks zijn er verschillende proeverijen. Een leerzame en toegankelijke proeverij voor beginners, exclusieve proeverijen voor gevorderden, en voor de 'verwende whiskyliefhebber’, zoals de organisatie het noemt, zijn er speciale VIP-arrangementen. Voor de liefhebbers is er voorafgaand aan het festival het Whiskydiner.

- Swingin' Groningen (weeekend in juni, in 2018 voor de 24e keer) is het grootste gratis Jazzfestival van Nederland. Jaarlijks kun je komen genieten van 3 dagen nationale en internationale jazz, soul en andere crossover muziekstijlen zoals dance, funk en groove.

- Rapalje Zomerfolk Festival (weekend eind juni).

- Op 29 november vieren ze in de stad Groningen jaarlijks Sint Pannekoek. Met Sint Pannekoek eet iedereen gezellig samen pannenkoeken, al dan niet met een pannenkoek op het hoofd.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Stadswandeling Groningen (7 km).

- Op de Facebookpagina Eetbare Stad Groningen vind je informatie over o.a. moestuinen voor en door de buurt.

- De Papiermolen is hét openluchtbad van de stad Groningen. Dit mooie en ruim opgezette bad biedt zomers zwemplezier voor jong en ouder. Kinderen kunnen zich naar hartelust uitleven in het water, met de 3 duikplanken en een 35 meter lange glijbaan. Het 50-meterbad is ook zeer geschikt om baantjes te trekken en op de grote speel- en zonneweide is het heerlijk toeven. Het zwembad is het gehele seizoen door verwarmd, dus ook met kouder weer kun je heerlijk zwemmen. In verband met een grote renovatie en verduurzaming van het zwembad is het bad in seizoen 2018 gesloten.

Het zwembad is overigens genoemd naar de gelijknamige molen die hier heeft gestaan, met bijbehorende gelijknamige buurtschap. De molen produceerde papier, wat bedrijvigheid opleverde, wat in 1734 leidde tot de bouw van de buurtschap, die tot 1953 heeft bestaan. Bij opgravingen in 2017, i.v.m. de ombouw van de Zuidelijke Ringweg, zijn aan de Papiermolenlaan bij archeologische opgravingen sporen gevonden van de oude buurtschap. Dankzij de vondsten heeft men nu een beter beeld van hoe de buurtschap er uit zag, en hoe men er indertijd leefde.

- Liesbeth Weusten heeft de afgelopen jaren met haar kinderen al heel veel speeltuinen in de gemeente Groningen bezocht. Wat ze daarbij miste was een digitaal overzicht van alle openbare speelgelegenheden, zodat je als ouder of opa/oma kunt kijken waar je nog meer heen kunt gaan. Het blijken er maar liefst ca. 700 te zijn. "Het is leuk om een keer ergens anders heen te gaan. De stad is van noord naar zuid maar een half uur fietsen dus je kan naar elke speelplek toe. Een speelplek heeft ook een sociale functie. Je kunt er nieuwe mensen ontmoeten en zo leuke nieuwe contacten opdoen", aldus Weusten. Ze diende haar idee in bij de gemeente, die het een goed plan vond. Vandaar dat je sinds november 2017 alle ca. 700 openbare speel- en sportplekken in de gemeenten Groningen en Ten Boer via de link makkelijk kunt opzoeken. (bron en zie ook de reportage op: RTV Noord, 5-11-2017)

Terug naar boven

Beeld

- Oude Polygoonfilms over enkele van onze steden waaronder Groningen 1919.

- Filmpje met beelden van de zwaar beschadigde stad Groningen kort na de bevrijding (april 1945).

- Humans of Groningen is een Facebookpagina met portretten in tekst en beeld van markante inwoners van deze stad.

- Tjerk Bekius heeft van 1968 tot 2010 gefilmd hoe de stad Groningen zich heeft ontwikkeld. Onder de link vind je daar een mooie compilatie van, die hij in 2018 heeft gemaakt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Groningen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Groningen. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Media / nieuws: - Omroep Organisatie Groningen (OOG) is de lokale publieke multimedia-instelling voor deze gemeente. OOG staat voor haar journalistieke uitgangspunten, maar wil ook eigenzinnig en tegendraads kunnen zijn. OOG wil de burgers informeren over alles wat er in de stad gebeurt.

- Belangenverenigingen / wijkverenigingen / wijksites: - Bewonerscommissie Het Blauwe Dorp. - Nieuws uit de wijk Gravenburg op Facebook.

- Voortgezet en hoger onderwijs: - Gomarus College. - ROC Menso Alting.

- Muziek: - Gruno's Postharmonie. Onderdeel van deze harmonie is ook Egerländerkapel De Postjagers, die uitkomt in de Supertopklasse. - Dweilorkest de Dwaarsliggers. - Gemengd Gereformeerd Koor Menorah.

- Zorg: - Zorgboerderij De Middag.

- Lezen: - Naast de reguliere Bibliotheek in de stad is er in de wijk Gravenburg de Minibieb Gravenburg, door en voor Gravenburgers, waar boeken en tijdschriften in staan die je gratis mag lenen of omruilen voor een ander boek.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Groningen Esserveld, - idem Noodveld, - idem Noorder, - idem Selwerderhof en - idem Zuider.

Reacties

(1)

Etymologie Groningen. De oorsprong van de naam zou afkomstig kunnen zijn van het Duitse plaatje Gröningen reeds vermeld in 934, ingelijfd bij het bisdom Halberstadt, toentertijd een domein van de oude Corvey abdij, (anno 823). Onder invloed van de abdij is de naam middels de handelsroute, de latere Hanse ingeburgerd in Oostfiesland.

Reactie toevoegen