Volkel

Plaats
Dorp
Uden
Noordoost-Brabant
Noord-Brabant

volkel_plaatsnaambord_kopie.jpg

Volkel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Noordoost-Brabant, gemeente Uden.

Volkel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Noordoost-Brabant, gemeente Uden.

Volkel

Terug naar boven

Status

- Volkel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de streek Noordoost-Brabant, gemeente Uden.

- Onder het dorp Volkel vallen ook de buurtschappen Biesthoek (deels), Heikant, Lagenheuvel, Lankes (grotendeels), Maatsehei, Niemeskant, Oosterens, Peelsehuis (deels), Schadron, Strepen, Vloet en Weeg (deels). Dit zijn 12 buurtschappen in totaal.

Terug naar boven

Naam

In het lokale dialect
Volker.

Oudere vemeldingen
1186 (?) Uolclo, 1573 Volkel.

Naamsverklaring
Wel verklaard als een samenstelling van lo 'licht, open bos' en de persoonsnaam Fulco. Het eerste deel is ook verbonden met het Middelnederlandse volic, volc, vulc 'jonge hengst'. De oudste vorm Uolclo is niet met zekerheid geïdentificeerd: ligging onbekend, in de omgeving van Kempen (Dld)?(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet Volkel Piepergat. De inwoners zijn dan piepers (aardappels) en pieperinnekes.

Terug naar boven

Ligging

Volkel ligt direct ZO van Uden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Volkel 280 huizen met 1.301 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.500 huizen met ca. 3.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Vliegbasis
In eerste instantie gebruikt de Luftwaffe het in 1940 door hen aangelegde vliegveld Volkel als uitwijkveld voor nachtelijke operaties vanaf de bases Gilze-Rijen en Eindhoven. De locatie werd uitgekozen omdat er een stuk heideland lag met een spoorlijn ernaast. Vanaf augustus 1943 gebruiken de Duitsers het vliegveld permanent. Op 17 september 1944 barst Operatie Market Garden in alle hevigheid los. Als aanloop voeren de geallieerden zware bombardementen uit op onder meer vliegveld Volkel. Na vertrek van de Luftwaffe is het vliegveld door de geallieerden (RAF en RCAF) overgenomen en tot september 1945 gebruikt.

Na 1945 is van een vliegbasis aanvankelijk nog geen sprake. Geallieerde luchtmachten hebben de basis verlaten en de natuur heeft haar intrek genomen. Eind 1946 wordt het terrein ingericht als opleidingskamp voor het Korps Mariniers. In 1951 wordt Vliegbasis Volkel aangewezen als 'Eerste Tactische Vliegbasis' in Nederland. Van 1952 tot 1962 wordt er gevlogen met de F84 Thunderjet, de T33 T-Bird, de F84F Thunderstreak en de RF84 Thunderflash. In 1965 komt er de F104G Starfighter, de eerste straaljager die sneller kan vliegen dan het geluid. Deze wordt in 1982 opgevolgd door de F16 Fighting Falcon. Beveiliging van vliegvelden en materieel wordt steeds belangrijker. Begin jaren zeventig verrijzen er daarom verharde vliegtuigshelters en commandobunkers op de vliegbasis. Vanwege de geluidsoverlast van de straaljagers mag er al ca. 20 jaar niet worden gebouwd in het dorp. Het lijkt niet aannemelijk dat de bouwstop op korte termijn wordt opgeheven, zeker als de nieuwe Joint Strike Fighter (JSF), die nog meer lawaai maakt, hier naartoe komt. Nadelen van de lange bouwstop zijn dat de jeugd wegtrekt, de vergrijzing toeneemt en de leefbaarheid in het dorp afneemt.

Op Vliegbasis Volkel staan sinds 2010 (voorheen Leeuwarden) o.a. dag en nacht twee F-16-jachtvliegtuigen paraat om het Nederlandse luchtruim te beschermen. Dit is de zogeheten Quick Reaction Alert (QRA). De Koninklijke Luchtmacht voert de QRA-taak uit in nauwe samenwerking met het Air Operations Control Station (AOCS) in Nieuw Milligen. Wanneer de gevechtsleiding van het AOCS opmerkt dat een onbekend vliegtuig het Nederlandse luchtruim binnenvliegt zonder radiocontact te maken, worden de F16’s van de QRA gealarmeerd. De jachtvliegtuigen gaan op het toestel af om het te identificeren en om contact te maken met de bemanning.

Traditiekamer Typhoon* heeft een permanente tentoonstelling over het ontstaan en gebruik van de vliegbasis. Originele documenten, uniformen, militaire uitrusting, vliegtuigonderdelen en videomateriaal geven een goed beeld van de vliegbasis vanaf de aanleg in 1940 tot heden. en het gebruik door de Duitse bezetter tot september 1944. In de Traditiekamer zijn vliegtuigmodellen, foto's, squadronemblemen, schietstoelen en de vliegtuigbewapening te zien van vliegtuigen als de Meteor, Thunderjet, T33, Thunderstreak en Starfighter. Ook is er aandacht voor het huidige gevechtsvliegtuig van de Koninklijke Luchtmacht: de F16 Fighting Falcon. Documentatiegroep Volkel (DGV) onderzoekt en beschrijft de geschiedenis van de vliegbasis en andere (vroegere) militiare vliegvelden in de regio. Ze hebben in de loop der jaren al diverse boeken gepubliceerd. De groep 'Historische Vliegtuigen Volkel' (HVV) zet zich in voor behoud en restauratie van op de basis in gebruik geweest zijnde militaire vliegtuigen.
* Het museum is vernoemd naar de Hawker Typhoon, een vliegtuigtype van de geallieerden, dat direct na het verdrijven van de bezetter op de vliegbasis was gestationeerd.

En tot slot is er nog de Spotting Group Volkel (SGV), met ruim 400 leden een van de grootste spottersverenigingen in Nederland. Van oorsprong komt het gros van de leden uit de omgeving van de vliegbasis, maar de laatste jaren zijn ook veel mensen van buiten de regio lid geworden. Daarnaast kent SGV ook een aantal buitenlandse/in het buitenland wonende leden. Redenen om lid te zijn van SGV zijn heel divers. De een kijkt uit naar de bezoekjes die regelmatig op de vliegbasis worden georganiseerd, terwijl de ander het houdt op de basisbezoeken die SGV op andere velden organiseert. Ook het kwartaalmagazine AIM is voor velen een reden om lid te zijn van SGV. Met de lidmaatschapsinkomsten worden ook het forum en de website mogelijk gemaakt.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Volkel in de Wolken was een vliegshow die van 1988 tot 2017 jaarlijks door de gelijknamig stichting werd georganiseerd. Het was destijds een initiatief van de lokale ondernemersvereniging. Door de medewerking van vele vrijwilligers en de goede relatie met de vliegbasis is dit evenement drie decennia lang mogelijk gebleken. In oktober 2017 besliste het organiserend comité echter om te stoppen met de vliegshow door de dalende bezoekersaantallen, de stijgende kosten en de toegenomen regelgeving. Om diezelfde reden had de organisatie in 2016 de vliegshow al eens moeten annuleren. In 2017 vond toch nog een vliegshow plaats, maar het nieuwe concept bleek te weinig volk te trekken om rendabel te kunnen zijn. Voor een indruk van wat er zoal te zien en te doen was, zie de Aftermovie Vliegshow.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Volkel heeft 3 rijksmonumenten.

- Volkel heeft 13 gemeentelijke monumenten.

- In 1455 verrijst in Volkel de eerste kapel, gewijd aan Antonius Abt en Barbara van Nicomedië. Dit wordt mogelijk gemaakt door een nalatenschap. Begin 19e is werd de kapel vervangen door een grotere kerk. Deze is in 1836 ingewijd door de pastoor van Herpen en wordt in 1855 een eigen parochie, door zich af te scheiden van Uden. Door de groei van de bevolking wordt in 1938 een nieuwe RK Antonius Abtkerk (Kloosterstraat 2) gebouwd, naar ontwerp van Johannes van Halteren. Van Halteren heeft een driebeukige kruiskerk ontworpen met elementen uit de gotische en traditionalistische bouwstijl. Aan de westzijde staat een brede bakstenen kerktoren, bestaande uit vier geledingen. In de toren is een grote spitsboognis aangebracht. De toren wordt bekroond met een geknikt tentdak. Het schip met zadeldak sluit aan op het hogere priesterkoor, dat in verbinding staat met het transept, dat is voorzien van een lessenaarsdak. De apsis is lager, voorzien van een kooromgang en kent een 5/8e sluiting met hoge spitsboogramen. Zowel het schip als de zijbeuken zijn voorzien van steunberen.

- Molen De Neije Kreiter (Brabantstraat 20) is een gesloten standerdmolen. Ze doet dienst als korenmolen. Oorspronkelijk stond de voorganger van deze molen sinds 1753 op een molenberg aan het Kerkhofpad. In 1905 is hij herbouwd op de huidige locatie. In de nabijheid van de oorspronkelijke locatie was in 1900 een stellingmolen gebouwd en de standerdmolen was daar niet meer nodig. De stellingmolen is in 1949 afgebrand. In 1935 is De Neije Kreiter zwaar door brand getroffen. Daarna is hij herbouwd met onderdelen van een veel kleinere molen, waardoor de molen er wat ongewoon uitzag met een naar verhouding te grote standaard. In 1983 sloeg de molen op hol tijdens een storm en is toen vrijwel volledig uitgebrand. De huidige molen is geen exacte kopie van de molen, maar een normaal geproportioneerde standerdmolen. Er wordt tegenwoordig nog op vrijwillige basis graan gemalen. De molen is op zaterdagen van 9:00-14:00 te bezoeken.

- Op 29 april 2007 trekt een lange stoet genodigden, begeleid door Drumband en Harmonie St. Caecilia, vrijwilligers en andere belangstellenden naar de Antoniusstraat, waar de inzegening van de nieuwe Mariakapel plaatsvindt. Het Mariabeeld krijgt bij de inzegening de titel mee 'Maria, Onze Lieve Vrouw van de Goede weg'. Cor van Dijk, lid van de Raad van Toezicht, sprak van een 'uniek meesterwerk'. Een groep enthousiaste vrijwilligers heeft het kapelletje gerestaureerd met materiaal dat al eerder dienst heeft gedaan. Zo is het altaar afkomstig uit de voormalige Tivolikerk in Eindhoven en zijn de stenen van de muren van een gesloopt Volkels pand. De bouw is mogelijk gemaakt door Stichting Volkel in de Wolken, die de opbrengst van deze show jaarlijks ten goede liet komen aan een lokaal goed doel. Die is in genoemd jaar dus bestemd voor de toen nog te bouwen Mariakapel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Piepers.

- De Koninklijke Luchtmacht presenteert zich om de paar jaar tijdens de Luchtmachtdagen (weekend in juni). In 2019 waren de Luchtmachtdagen op Vliegbasis Volkel. In 2021 is het op Vliegbasis Gilze-Rijen. Tijdens de Luchtmachtdagen zijn onder meer demonstraties te zien met Nederlandse en buitenlandse vliegtuigen. Maar ook op de grond is er genoeg te zien en te beleven. Voor een indruk van dit evenement zie de Aftermovie Luchtmachtdagen 2019.

- In 2008 viert de Volkelse band BZB (voorheen Band Zonder Banaan) haar 15-jarig jubileum middels een nieuw festival in Volkel: Festyland. Dat is kennelijk zo goed aangeslagen dat het een jaarlijks festival is geworden (weekend in oktober). Het is inmiddels uitgegroeid tot een megafestatie met ca. 100 artiesten en acts, op 10 podia. Het festival met o.a. pop, rock, dance en theater, vindt plaats op Recreatiepark Hemelrijk, profileert zich als dé afsluiting van het festivalseizoen en trekt ca. 25.000 bezoekers. Voor een indruk van dit evenement zie de Festyland Aftermovie 2015.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- De educatieve functie van Dierenpark Zie-ZOO is erg belangrijk en gaat veel verder dan alleen maar het tentoonstellen van de verschillende diersoorten. Het park wil een verhaal vertellen met als “rode draad” het centrale thema: 7 werelddelen met de daarbij behorende biodiversiteit. Bij de dieren van het park wordt op verschillende manieren informatie getoond over hun ecologische en biologische context.

- Pieter en Carla Jacobs hebben op hun terrein op Houtvennen 1a* Bezoekerscentrum Steltenberg gerealiseerd, in een recent gebouwde hooiberg en Vlaamse schuur. Een mooi startpunt om het gebied van het Duits Lijntje e.o. te verkennen. Deze voormalige spoorlijn Boxtel - Wesel (D) is in 1873 gerealiseerd door de Noord-Brabantsch-Duitse Spoorweg Maatschappij (NBDS) als onderdeel van de internationale verbinding tussen Londen en Berlijn en verder oostwaarts richting Vladivostok, en heeft op diverse momenten in de geschiedenis een belangrijke en interessante rol gespeeld. De spoorlijn is afgebroken maar nog wel herkenbaar in het landschap. Vandaag de dag kun je er goed wandelen, fietsen en van de natuur genieten.
* Gelegen NO van en vallend onder Volkel, N van de Vliegbasis, direct Z van de Trentse Bossen, tegen de grens met de N hiervan gelegen buurtschappen Oventje en Trent en dorp Zeeland.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Volkel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Volkel.

- Nieuws: - Het maandelijkse dorpsblad 'Volkel op de mat' is via de link ook online te lezen (ook oudere nummers).

- Buurtverenigingen: - Het dorp Volkel heeft 12 buurtverenigingen.

- Muziek: - Blaaskapel De Peelknijnen is gevestigd op Vliegbasis Volkel en is opgericht in 1978 met als doel om desgevraagd bij gelegenheden op de Vliegbasis of daarbuiten muzikale ondersteuning te verlenen. Als een van de oudste kapellen uit de regio is men tot op de dag van vandaag steeds hard aan de weg aan het timmeren en druk in de weer om meer dan alleen maar Carnavalsmuziek ten gehore te brengen. Waar de Blaaskapel vroeger alleen tijdens de Carnaval te horen was, spelen zij nu het hele jaar door op evenementen, feesten en partijen. Mede door het moderne repertoire is de Blaaskapel een graag geziene gast om mee te helpen een evenement tot een succes te maken.

- Sport: - Volleybalvereniging Terraveen Forzato Combinatie speelt in sporthallen in Odiliapeel, Venhorst en Volkel.

- Bedrijfsleven/ondernemen: - "Ondernemersvereniging Volkel (OVV) is ontstaan in 1987 en heeft als doel ondersteuning te geven aan Volkelse ondernemers en bedrijven en daardoor mede te zorgen voor een goed en prettig ondernemersklimaat in het dorp. Daarbij willen we graag een bijdrage leveren aan de leefbaarheid van ons dorp. Bewoners en ondernemers kunnen namelijk niet zonder elkaar. Samen maken wij Volkel! Maar liefst ruim 140 bedrijven/ondernemers zijn aangesloten bij de OVV en daarmee is het een van de grootste netwerkorganisaties in deze regio. We betrekken onze leden bij actuele zaken die ons dorp aangaan en trachten daar waar mogelijk te ondersteunen bij activiteiten van de Volkelse ondernemers.

Door het organiseren van netwerkbijeenkomsten, een ondernemerscafé en een kerstbrunch voor de ondernemer en zijn/haar partner, zijn er voor alle leden voldoende gelegenheden om elkaar op informele wijze te ontmoeten en kennis te maken met ieders ondernemerschap in Volkel en omgeving. Alle ondernemers welkom, ongeacht de bedrijfsvoering. Juist een grote mate van verscheidenheid kenmerkt onze vereniging in positieve zin. Op sociaal gebied draagt de OVV zeker haar steentje bij aan de leefbaarheid in het dorp. Zo organiseert de OVV onder andere de jaarlijkse Kermis in het dorp, worden er middagen voor ouderen verzorgd, ondersteunen we financieel verschillende Volkelse initiatieven en heeft de OVV zorggedragen voor het ontstaan van Stichting Volkel in de Wolken, die van 1988 tot 2017 jaarlijks een prachtig vliegevenement in ons dorp organiseerde (waarvoor zie het hoofdstuk Recent ontwikkelingen, red.)."

Reactie toevoegen