Gorssel

Plaats
Dorp
Lochem
Achterhoek
Gelderland

gorssel gezicht op 1967 [640x480].jpg

Gorssel Gezicht op 1967

Gorssel Gezicht op 1967

gorssel_station.jpg

Het markante stationsgebouw van Gorssel aan de spoorlijn Arnhem-Leeuwarden is helaas in 1963 afgebroken.

Het markante stationsgebouw van Gorssel aan de spoorlijn Arnhem-Leeuwarden is helaas in 1963 afgebroken.

gorssel_tramstation_kopie.jpg

Het in chaletstijl opgetrokken stationsgebouw van de stoomtram in Gorssel is gelukkig wél bewaard gebleven. Het unieke gebouw is herbestemd tot verenigingsgebouw van Historische Vereniging De Elf Marken.

Het in chaletstijl opgetrokken stationsgebouw van de stoomtram in Gorssel is gelukkig wél bewaard gebleven. Het unieke gebouw is herbestemd tot verenigingsgebouw van Historische Vereniging De Elf Marken.

gorssel_reclame_stoomtram.jpg

Van 1926 tot 1945 konden inwoners van Gorssel e.o. met de stoomtram er opuit in eigen land. Affiches zoals deze maakten daar reclame voor.

Van 1926 tot 1945 konden inwoners van Gorssel e.o. met de stoomtram er opuit in eigen land. Affiches zoals deze maakten daar reclame voor.

gorssel_eesterhoek_1868.gif

Onder de link onder het kopje Geschiedenis vind je een uitvoerige site over het oudste deel van Gorssel: de Eesterhoek, met een beschrijving van de boerderijen en hun (vroegere) bewoners. Hier een kaart van de Eesterhoek anno 1868 (© Erwin Strookappe).

Onder de link onder het kopje Geschiedenis vind je een uitvoerige site over het oudste deel van Gorssel: de Eesterhoek, met een beschrijving van de boerderijen en hun (vroegere) bewoners. Hier een kaart van de Eesterhoek anno 1868 (© Erwin Strookappe).

gorssel_ijsseljazz.png

IJsseljazz in Gorssel is in 2005 begonnen met een solo-optreden van Hans Dulfer en is inmiddels uitgegroeid tot een gerenommeerd festival dat jaarlijks ca 18.000 bezoekers trekt.

IJsseljazz in Gorssel is in 2005 begonnen met een solo-optreden van Hans Dulfer en is inmiddels uitgegroeid tot een gerenommeerd festival dat jaarlijks ca 18.000 bezoekers trekt.

gorssel_museum_more_kopie.jpg

In 2015 is Museum MORE gerealiseerd in het voormalige gemeentehuis van Gorssel uit 1914, dat tevens met een aantal nieuwe panden is uitgebreid. Museum MORE is het grootste museum voor Nederlands Modern Realisme.

In 2015 is Museum MORE gerealiseerd in het voormalige gemeentehuis van Gorssel uit 1914, dat tevens met een aantal nieuwe panden is uitgebreid. Museum MORE is het grootste museum voor Nederlands Modern Realisme.

GL kadastrale gemeente Gorssel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

kadastrale gemeente Gorssel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

kadastrale gemeente Gorssel in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gorssel

Terug naar boven

Status

- Gorssel is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek, gemeente Lochem. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2004.

- De gemeente Gorssel is per 1-7-1831 vergroot met de gemeente Dorth.

- Wapen van de voormalige gemeente Gorssel.

- In 2000 heeft een grenscorrectie plaatsgevonden met de gemeente Deventer, die er met name op was gericht om Deventer het nieuwe bedrijventerrein Epse-Noord op haar grondgebied te kunnen laten realiseren. Grenscorrectie Gorssel-Deventer, Grenscorrectie Deventer-Gorssel (© van de bewerkte plattegronden: Andreas Bartelink), Koninklijk Besluit, Ontwerp van wet, memorie van toelichting (ook m.b.t. het Oxerveld), verslag, nota n.a.v. het verslag, voorlopig verslag Eerste Kamer, memorie van antwoord, discussie in Eerste Kamer, waarna het wetsvoorstel wordt aangenomen.

- Onder het dorp Gorssel valt ook een deel van de buurtschap Quatre Bras.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1275 Gerslo, 1294-1295 Gerstlo, 1395 Gorstlo, 1516 Gorssel, 1868 en eerder (spoorboekje) Gorsel, daarna doorgaans Gorssel, waarna diverse malen weer de spelling met 1 s opduikt (bijv. op een plaatsnamenlijst uit 1883 met ook landelijk vele spellingsvereenvoudingen voor plaatsnamen, en op het poststempel van(af) 1903, nadat dat eerst in 1901 de spelling met 2 s'en had gekregen). Uiteindelijk is het toch weer Gorssel geworden en gebleven.

Naamsverklaring
Samenstelling van gers 'gras' en lo 'bos'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Gorssel ligt N van Zutphen, Z van Deventer. Het dorpsgebied grenst in het W aan de IJssel, in het N aan Epse, in het O aan Joppe en in het Z aan Eefde. In het Z loopt de dorpsgrens door de Quatre Brasweg en de Flierderweg. Midden door het dorpsgebied loopt verticaal de N348 Deventer-Zutphen. De dorpskern grenst in het W aan deze weg.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Gorssel 446 huizen met 3.393 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 84/629 (= huizen/inwoners), het dorp Almen 59/456 en de - destijds nog - buurtschappen Epse 77/567, Eefde 83/709, Harfsen 99/734 en Kring van Dorth 44/298. Joppe wordt in dat jaar nog niet als plaatsnaam vermeld (kennelijk is het in die tijd alleen nog een landgoed en wordt het nog niet als plaats(naam) beschouwd).

Vlak voor haar opheffing in 2005 had de gemeente Gorssel 5.500 huizen met 13.500 inwoners, op een oppervlakte van 8.600 hectare. Het gelijknamige dorp heeft tegenwoordig ca. 1.700 huizen met ca. 4.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Eesterhoek
De Eesterhoek is het oudste stukje Gorssel, met een rijke historie. Het is ontstaan uit de oude marke Eschede toen deze werd verdeeld in de Eesterhoek en Eesterbrink. In de Eesterhoek stonden en staan tientallen boerderijen, die op de site over de Eesterhoek, opgezet en onderhouden door Erwin Strookappe, uitvoerig worden beschreven, met een overzicht van hun bewoners van ongeveer 1750 tot 1950.

Station
Van 1865 tot 1938 had Gorssel een station aan de spoorlijn Arnhem-Leeuwarden (het stationsgebouw is in 1963 afgebroken). Op zich is dit niet zo bijzonder. De locatie is dat echter wél: de spoorlijn maakt hier een bocht/knik, omdat de spoorlijn over het landgoed Joppe kwam te lopen en de eigenaar daarvan alleen daaraan wilde meewerken als het station zo dicht mogelijk bij zijn huis zou komen te liggen. En zo geschiedde... Dit soort 'voor wat hoort wat'-deals (d.w.z. een station nabij een landgoed, omdat de eigenaar anders niet wilde meewerken aan een spoorlijn over zijn grondgebied) werd vaker gesloten, bijv. bij Hollandsche Rading, Bilthoven, Wolfheze.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Gorssel, kun je terecht bij Oudheidkundige Vereniging De Elf Marken.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsplan Gorssel 2013-2017.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Gorssel heeft 6 rijksmonumenten, zijnde de Protestantse Kerk (vanwege het orgel), de kerktoren, molen Geertruida Cornelia met molenaarwoning en maalderijgebouw, en woonhuis 't Huiken uit 1910 (Joppelaan 57).

- Gorssel heeft 23 gemeentelijke monumenten.

- De huidige Protestantse Kerk (voorheen Hervormd) (Hoofdstraat 27) is in 1947 herbouwd i.v.m. oorlogsschade na een bombardement van de 15e-eeuwse voorganger. De 15e-eeuwse toren is wel behouden gebleven en gerestaureerd. De kerk is onderdeel van de Protestantse Gemeente Gorssel-Epse. - De Protestantse Kerk ligt naast de Lijnbaan, die is genoemd naar de lijnbaan van ambachtelijke touwslagerij Steenbergen die hier heeft gestaan. Als hier rond 1960 een nieuwbouwwijk komt, verhuist de touwslagerij een klein stukje naar het O aan de Veldhofstraat.

- Molen Geertruida Cornelia uit 1893 heet oorspronkelijk Molen Eesterhoek en krijgt na restauratie in 2000 zijn huidige naam, verwijzend naar een van de vroegere eigenaressen.

- Museum MORE is het grootste museum voor Nederlands Modern Realisme. Hier is de collectie van de Vordense zakenman Hans Melchers ondergebracht. Het betreft o.a. de 1.000 Nederlandse schilderijen uit de collectie van zakenman Dirk Scheringa, die Melchers heeft aangekocht. Deze verzameling bevat werk van toonaangevende Nederlandse modern realistische kunstenaars van de afgelopen 100 jaar. MORE heeft topwerken van modern-realistische aartsvaders (en -moeders) als Carel Willink, Jan Mankes, Pyke Koch, Dick Ket, Raoul Hynckes, Wim Schuhmacher en Charley Toorop. De collectie bevat ook naoorlogs realistisch werk en wordt nog altijd uitgebreid met nieuwe verwervingen.

Invloedrijke kunstenaars zoals Jan Beutener, Co Westerik en Barend Blankert zijn vertegenwoordigd, evenals gezichtsbepalers uit de hedendaagse figuratieve kunst onder wie Philip Akkerman, Erwin Olaf en Annemarie Busschers. Het museum is in 2015 gerealiseerd in het voormalige gemeentehuis van Gorssel uit 1914, dat met een aantal nieuwe panden is uitgebreid. - Filmpje over Museum More deel 1 - Filmpje over Museum More deel 2. - Filmpje over Expositie werken van schilder en musicus Johan van Hell. Alle filmpjes zijn gemaakt door John M. Pieper.

- Van 1926 tot 1945 is er de stoomtramlijn Deventer-Zutphen, van de NV Tramweg Maatschappij Zutphen-Emmerik, met stations in Deventer, Zutphen en Gorssel. Door het verwoesten van de spoorbrug over het Twentekanaal in Eefde door de Duitsers in 1945 is een einde gekomen aan deze lijn. De 750 mm smalspoorrails zijn in 1948 opgebroken. Het stationsgebouw (Van der Capellenlaan 4) is gelukkig bewaard gebleven. Voor zover bekend is het in chaletstijl opgetrokken gebouw uniek in Nederland. Na diverse andere herbestemmingen te hebben gehad, is het sinds 2011 het verenigingsgebouw van Historische Vereniging De Elf Marken.

- Het Noorsche Huis (Molenweg 57, op de hoek met de Noorseweg), gebouwd in 1913, is een van de weinige in Nederland overgebleven houten prefab woningen in de Noorse drakenstijl (dragestil). Drakenkoppen en staarten worden in deze bouwstijl toegepast als dak- of geveltopornament, een fenomeen dat bij de bouw van Vikingschepen in zwang was.

- Gevelstenen in Gorssel.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Triathlon Gorssel (eind mei).

- Festival Buitenkunstig (op een zondag in juni) met kunst, brocante, muziek en straattheater.

- Tijdens het Tuinweekend Gorssel (eind juli) zetten de eigenaren van ca. 6 prachtige tuinen in Gorssel en omgeving hun tuinpoorten open voor tuinliefhebbers uit het hele land.

- Dorsdag (op een zaterdag in augustus) van de Gorsselse Oude Tractoren Vereniging, bij de molen.

- Jazzfestival IJsseljazz (op een zondag in september). Vrij toegankelijk. Het festival heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Frank van Swaay van Saxpoint, de grootste saxofoonspeciaalzaak van Nederland, vraagt Hans Dulfer in 2005 om in ruil voor een reparatie een keer op te treden in Gorssel. Dat is zo'n succes dat besloten wordt vanaf 2006 het jazzfestival IJsseljazz te organiseren.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Gorssel heeft na een ingrijpende restauratie in 2013 weer een prachtig openluchttheater, waar jaarlijks ongeveer 6 optredens plaatsvinden. Lokale en regionaal bekende koren, orkesten, muziekverenigingen, artiesten, bands, dansgroepen en toneelgezelschappen treden er op in een sfeervolle omgeving, voor jong en oud. Er zijn zo'n 80 zitplaatsen bij het podium en 20 op bankjes in het theaterpark. Tijdens voorstellingen kunnen mensen hun eigen stoeltje meenemen of gewoon in het gras zitten of staan en zo is er in totaal - net als vroeger, toen er 500 zitplaatsen waren - wel plaats voor een kleine 500 toeschouwers. Het park waarin het theater zich bevindt is openbaar toegankelijk en er staan bankjes om op te zitten en/of aan te picknicken.

- Het Trefpunt is een ontmoetingscentrum voor sport, spel en cultuur. Sportclubs hebben er hun trainingen en wedstrijden, kinderen van de basisschool gymles. Er worden muzieklessen en uitvoeringen gegeven en lezingen gehouden. Ook zijn er regelmatig beurzen en voorstellingen.

- Zwembad De Boskoele.

- Wandelroute langs monumentale panden in Gorssel.

- Bij Vijvertuin De Keihave is ook een 'trekkertram' te huur voor groepen.

- De Gorsselse Heide omvatte op haar hoogtepunt (17e/18e eeuw) een gebied van liefst 5.000 hectare tussen Gorssel, Zutphen en Lochem. Er is nu nog 100 hectare van over, ZO van Gorssel, O van de spoorlijn, in de driehoek Elzerdijk, Reeverdijk en Deventerdijk. Het gebied wordt beheerd door de in 2008 opgerichte Stichting Marke Gorsselse Heide, een club van lokale enthousiaste betrokkenen die zich het lot van dit voorheen verwaarloosde gebied aantrekt en zich inzet voor herstel en een goed beheer.

- Bij het zandgat in de Ravenswaarden is in 2012 een stukje oude IJsselloop uitgegraven. In deze uiterwaarden wil men hiermee een drassig gebied te creëren waar met name ooievaars zich thuis gaan voelen en waar ook oorspronkelijke flora terug kan komen. De Ravenswaarden strekken zich uit van Gorssel tot Eefde tussen de IJssel en de hoogwaterkering. Het is een Natura 2000 gebied met belangrijke cultuurhistorische en natuurwaarden. Het gebied is deels eigendom van Staatsbosbeheer.

- Bij Kwekerijweg 4 is het TOP (Toeristisch Overstappunt) Gorssel.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Gorssel (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Gorssel.

- Dorpsraad: - Dorpsraad Gorssel.

- Onderwijs: - J.A. de Vullerschool.

- Muziek: - Muziekvereniging De Harmonie.

- Sport: - Samenwerkende seniorenafdeling Epse Gorssel Combinatie.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Gorssel. - Genealogische gegevens m.b.t. vroegere inwoners van Gorssel.

Reacties

(4)

1. Station: dus eigenlijk ligt het station niet in Gorssel, maar in Joppe? Eenzelfde situatie als Beekbergen?
bezienswaardigheden:
2. Noorsche Huis (adres? Noorseweg?): Molenweg 57 www. noorschehuis.nl
3. Protestantse kerk van oorsprong 15de eeuw. Rijksmonument hoofdstraat 27 www. kerkespraak.nl foto beschikbaar
4. korenmolen geertruida cornelia 1893.
5. het tramhuisje voormalig tramstation uit 1926 nu kantoor historische vereniging de 11 marken en expositieruimte foto beschikbaar van der capellenlaan 4 www.deelfmarken.nl
6. touwslagerij Steenbergen veldhofstraat 10a www.touwslagerij.com
jaarlijkse evenementen:
7. 3e zaterdag Dorsdag bij de korenmolen, www.gotv-online.nl
recreatie:
8. TOP Gorssel, kwekerijweg 4

Dag Hans,
1. Klopt. Klopt.
Dank voor de aanvullingen! Ik heb alles verwerkt. Foto's welkom (bij voorkeur horizontaal omdat verticale foto's op de pagina's van deze site buitenproportioneel groot uitkomen).

Tramhuis info
Dit voormalig stationsgebouw lag aan de stoomtramlijn Deventer-Zutphen. In gebruik genomen op 2 oktober 1926 door de NV tramweg maatschappij Zutphen-Emmerik.
Voor zover bekend is het in chaletstijl opgetrokken gebouw uniek in Nederland. De 750 mm smalspoorrails zijn in 1948 opgebroken. Door het verwoesten van de spoorbrug over het Twenthekanaal in Eefde in WO II is een einde gekomen aan deze lijn.

Dank voor de aanvulling Hans! Ik heb het verwerkt.

Reactie toevoegen