Bilthoven

Plaats
Dorp
De Bilt
Utrechtse Heuvelrug
Utrecht

bilthoven woudkapel beethovenlaan 1927 [640x480].jpg

Bilthoven Woudkapel Beethovenlaan 1927

Bilthoven Woudkapel Beethovenlaan 1927

bilthoven_de_bildt_station.jpg

Vóór 1917 heette Bilthoven nog De Bildt-Station.

Vóór 1917 heette Bilthoven nog De Bildt-Station.

Bilthoven

Terug naar boven

Status

- Bilthoven is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Utrechtse Heuvelrug, gemeente De Bilt.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving

- De eerste huizen in het huidige Bilthoven kwamen er rond 1900. Dit nederzettinkje werd aanvankelijk naar de ligging simpelweg 'De Bilt nabij het station' of ook wel De Bildt-Station (benaming in de poststempels van het in 1906 geopende hulppostkantoor) genoemd. Deze naamsaanduiding bleek in de praktijk echter veel verwarring te geven: de plek suggereerde dichtbij het oude dorp De Bilt te liggen, maar de afstand zal veel treinreizigers beslist zijn tegengevallen, hoewel men wat lopen betreft in die tijd meer gewend was. Bovendien namen veel mensen vanuit Utrecht de verkeerde trein of tram (naar De Bilt, terwijl men eigenlijk in de nederzetting De Bilt-Station moest zijn, of andersom). Daarom besloot de gemeenteraad op 23 mei 1917 tot het vaststellen van een eigen plaatsnaam voor deze nederzetting. Biltsche Duinen moest het worden (dat gekozen werd boven andere voorgestelde namen zoals De Bilt-Buiten, Biltwijk en De Leyen). De Spoorwegen vonden dit echter geen goede naam. Daarom werd er op 11 oktober 1917 wederom over vergaderd en besloten tot het vaststellen van de plaatsnaam Bilthoven (dat de voorkeur kreeg boven andere aangedragen namen zoals Leyenhoven, De Bilt-Hoog en Bilthof). (bron: (1) en 'Villapark Vogelzang', in periodiek De Biltse Grift, okt. 1994).

- (2) stelt dat de nederzetting aanvankelijk (volgens hen in ieder geval in 1913) Vogelenzang werd genoemd (de correcte spelling was overigens Vogelzang, zie bij Geschiedenis), en men het wilde hernoemen om verwarring met het gelijknamige Noord-Hollandse dorp te voorkomen. En dat de naam Bilthoven een compromis was tussen het door de spoorwegmaatschappij voorgestelde Biltduin (naar de alhier gelegen Biltse Duinen) en het door de gemeente voorgestelde Leijenhoven (naar het bosgebied de Leijen). Verder stellen zij dat de naam aanvankelijk voortleefde als aanduiding van de wijk tegenover het station tussen de Boslaan en de Nachtegaallaan, maar dat deze in onbruik raakte toen dit wijkje deels werd gesloopt voor de aanleg van winkelcentrum De Kwinkelier. Tegenwoordig is er nog sprake van een Plein Vogelzang.

Terug naar boven

Ligging

Bilthoven ligt direct NO van De Bilt en is met dat dorp aaneengegroeid.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Bilthoven heeft ca. 10.000 huizen met ca. 22.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne: station De Bilt
Het huidige Bilthoven heeft zijn ontstaan te danken aan de ligging bij het gelijknamige station, aanvankelijk station De Bilt geheten. Dat station is er in 1863 gekomen dankzij jonkheer Hendrik van den Bosch (destijds eigenaar van Huize Jagtlust), die de aanleg van de spoorlijn Utrecht-Amersfoort meefinancierde en de grond voor het station gratis afstond, op voorwaarde dat op zijn grondgebied een halte gebouwd zou worden waar 4x per dag een trein zou stoppen. Het grondgebied rond het station was aanvankelijk nog onontgonnen en onbewoond gebied en dat zou nog enkele decennia zo blijven. Het was daarom niet verwonderlijk dat de spoorwegmaatschappij, de Nederlandsche Centraal-Spoorwegmaatschappij (NCS), hier eigenlijk helemaal geen halte gepland had. Maar de jonkheer had dus middels zijn geld en grond de macht om dit af te dwingen, zoals op soortgelijke wijze ook elders in het land stationnetjes in niet voor de hand liggende 'rimboes' zijn ontstaan (iets vergelijkbaars heeft zich bijvoorbeeld voorgedaan m.b.t. het station van Wolfheze). Nadere informatie over de geschiedenis van station Bilthoven. Station Bilthoven op Stationsweb.

Station De Bilt e.o. aantrekkelijk voor welgestelde stedelingen
Eind 19e eeuw bestond er bij welgestelde stedelingen de behoefte zich buiten te vestigen, maar niet te ver van een grote stad. De uitbreiding van het spoorwegennet in die tijd vergrootte de mogelijkheid om buiten te wonen en in de stad te werken. De grond buiten de stad was bovendien veel goedkoper, wat het buiten wonen ook aantrekkelijk maakte. De gronden ter weerszijden van de spoorlijn in de gemeente De Bilt lagen er eind 19e eeuw nog 'woest en ledig' bij. Het was in die tijd voornamelijk heide met hier en daar wat bossages. De zandige grond was niet geschikt voor akkerbouw of veeteelt en dus nog nauwelijks in cultuur gebracht. De spoorlijn vormde een snelle verbinding naar de grote stad (Utrecht). Een geschikte plek dus voor de aanleg van een villapark.

Eerste nederzetting in het huidige Bilthoven: Villapark Vogelzang
Bovendien stopten er aanvankelijk slechts enkele treinen per dag, maar nam later de frequentie toe, en kwamen er spoorverbindingen bij naar Den Dolder en Baarn (1898) en Zeist (1901), waardoor er in 1902 dagelijks 52 treinen stopten van en naar Utrecht. Dat maakte vestiging bij het station wel heel aantrekkelijk. De eerste bebouwing in het huidige Bilthoven werd vanaf 1900 geleidelijk gerealiseerd middels het Villapark Vogelzang, ten zuiden van de spoorlijn. Dat was genoemd naar Huibert Vogelzang, die hier in 1838 10 ha heidegrond had gepacht en ontgonnen tot deels (land)bouwgrond, deels bos. In 1854 verhuisde hij naar de Haarlemmermeer en ging zijn achternaam over op de naam van het gebied. In 1906 kreeg het villapark haar eigen hulppostkantoor - een post-, telegraaf- en telefoonkantoor werd te duur bevonden - dat De Bildt-Station werd genoemd. Ook het nederzettinkje werd aanvankelijk zo genoemd, maar is in 1917, zoals reeds in het hoofdstuk Naam uiteengezet, hernoemd in de huidige benaming Bilthoven. (bron en nadere informatie: 'Villapark Vogelzang', Lies Haan-Beerends, in periodiek De Biltse Grift, okt. 1994)

Uitbreiding grondgebied en bebouwing
Ten noorden van de spoorlijn werden na 1910 de villaparken Drakesteyn, Oosterpark en Ridderoord gerealiseerd. Het noordelijk deel van Bilthoven viel aanvankelijk onder de gemeente Maartensdijk en was een bosgebied, behorend tot landgoed Eyckenstein, bewoond door de familie Van Boetzelaer. Na het overlijden van mr. Willem Carel baron Van Boetzelaer in 1934, is het landgoed gesplitst. Een zuidelijk deel is aan projectontwikkelaars verkocht en in 1954 middels grenscorrectie overgegaan naar de gemeente De Bilt (dat gebied had op dat moment 361 inwoners). Op dit grondgebied is de villawijk Bilthoven-Noord gebouwd.

Als u zich nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Bilthoven, kunt u terecht bij Historische Kring d'Oude School. Oudere jaargangen van hun tijdschrift De Biltse Grift zijn via de link ook online te lezen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De site Bilthoven Bouwt informeert u over de actuele herinrichting van het centrum van Bilthoven. Als onderdeel hiervan is in 2013 de ondertunneling van de spoorwegovergang gerealiseerd, wat de verkeersdoorstroming en -veiligheid ten goede komt.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bilthoven heeft 23 rijksmonumenten.

- Noorderkerk uit 1955.

- Woudkapel.

- Watertoren uit 1927.

- Gevelstenen in Bilthoven.

- Begraafplaats Brandenburg.

- Natuurbegraafplaats Den en Rust (van start gegaan in 2012) is de eerste natuurbegraafplaats in de provincie Utrecht.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Biltse Duinen is een gemeentelijk landschapsmonument. De Raad van State heeft de legitimiteit daarvan bevestigd in haar uitvoerig beargumenteerde uitspraak d.d. 9-1-2013. De Vrienden van de Biltse Duinen zetten zich in voor behoud en toegankelijkheid van dit waardevolle landschap. Natuurpad de Biltse Duinen. Het verhaal van de Biltse Duinen deel 1. Het verhaal van de Biltse Duinen deel 2.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bilthoven (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Bilthoven Brandenburg, - idem Gregorius en - idem Den en Rust.

Reactie toevoegen