Almen

Plaats
Dorp
Lochem
Achterhoek
Gelderland

gemeente_almen_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de begin 19e eeuw opgeheven gemeente Almen, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de begin 19e eeuw opgeheven gemeente Almen, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Almen

Terug naar boven

Status

- Almen is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Achterhoek, gemeente Lochem. T/m 2004 gemeente Gorssel.

Gezien de kaart op deze pagina, is Almen begin 19e eeuw kennelijk heel even een zelfstandige gemeente geweest. Van wanneer tot wanneer dit het geval is geweest is ons nog niet bekend.

- Onder het dorp Almen valt ook de buurtschap Scheggertdijk.

Terug naar boven

Naam

In het Nedersaksisch
Alm, Alm'n.

Oudere vermeldingen
1188 ingevoegd eind 13e eeuw Almen.

Naamsverklaring
Wordt, evenals Almelo, geplaatst bij de boomnaam olm (Ulmus), dus '(nederzetting) bij de olmen'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Almen ligt W van de stad Lochem en O van de stad Zutphen, tussen het Twentekanaal in het N en de rivier de Berkel in het Z.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Almen 59 huizen met 456 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp circa 500 huizen met circa 1.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp kun je terecht bij de volgende site en instantie:

- Rond de eeuwwisseling is een speciale editie van de Almenak, de Millennium Almenak, uitgebracht, met meer dan 50 historische wetenswaardigheden over Almen. Via de link is hij ook online te lezen.

- Oudheidkundige Vereniging De Elf Marken (zie onder het menu 'Dorpen' de informatie over Almen).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Dorpsplan Almen 2013-2018.

- De buurtwinkel van het dorp heeft in 1998 de deuren moeten sluiten. In 2012 is er echter weer een buurtwinkel gekomen: Superrr Almen. En dat is een groot succes. Dorpelingen doen er hun boodschappen. Mensen met een zorgindicatie of uitkering doen er werkervaring op. En het dorp heeft de ontmoetingsplek weer terug, welke functie het voorheen ook vervulde en wat de sociale cohesie ten goede komt. Exploitant van de dorpswinkel is Support & Co, een commerciële onderneming die mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt mogelijkheden biedt om bij hen aan de slag te gaan.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Almen heeft 9 rijksmonumenten.

- Almen heeft 10 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk (Dorpsstraat 36) is gebouwd in de 14e eeuw. Al in 1271 is hier sprake van een parochie. De kerk komt na de Reformatie in handen van de protestanten. Vanaf dat moment, tot de bouw van een nieuwe kerk in Harfsen, kerkten ook de inwoners van Harfsen in Almen. In 1961 is Harfsen een zelfstandige kerkelijke gemeente geworden, met haar eigen predikant en een eigen kerkgebouw. In de kerk bevinden zich graven van voorname mensen en dan met name in de grafkelder, waar tot 1835 leden van de families van Kasteel De Ehze en 't Hulze zijn begraven. In 1849 is de kerk uitgebreid, waarbij aan de noordzijde een rechthoekig gedeelte is aangebouwd. In 1915 is het priesterkoor - dat gedurende lange tijd als consistorie is gebruikt - weer bij de kerk betrokken.

De kerktoren bestaat uit drie geledingen, met daarin twee klokken uit 1645, gegoten door de gebroeders Pieter en François Hemony. In de eenbeukige kerk is een doopvont aanwezig uit de 11e eeuw, gemaakt van Bentheimer zandsteen. Naast de preekstoel uit de 17e eeuw is in 1996 een gebrandschilderd raam aangebracht, met de voorstelling van Christus in de Hof van Gethsemane, gemaakt door Jacques Germans en geschonken door de gemeente Gorssel, als hommage aan kunstenares Jeanne Bieruma Oosting, die lange tijd in Almen heeft gewoond. Bekend zijn de beginregels van het gedicht "De Hoofdige Boer" van dichter Staring (1767-1840): "Elk weet waar 't Almensch kerkje staat en kent de laan die derwaarts gaat", wat het dorp landelijke bekendheid heeft bezorgd.

"De kerk van Almen is een netwerk van ontmoetingen. Leden en belangstellenden, dorpsgenoten en toeristen, toevallige voorbijgangers en doelbewuste zoekers ontmoeten elkaar. Dat gebeurt op zondag en door de week. De plaats van ontmoeting is in het kerkgebouw, in Ons Huis, op het dorpsplein, bij elkaar thuis, op speciale locaties in de wijde omgeving. De gelegenheid is een kerkdienst, een muziekuitvoering, een feest, een leerhuis, een vergadering, een actie, een zomeractiviteit, een persoonlijk gesprek, of een tijdje stil zijn in het stiltecentrum." Aldus de website van de kerk.

- "In november 2014 is het startsein gegeven voor de oprichting van een nieuw museum in Almen. De aankoop van de voormalige mosterdmakerij, slijterij en belendende twee woningen was de eerste stap. In het centrum van het dorp, tegenover de kerk en schuingelegen aan het dorpsplein verdiende deze plek na zeven jaar van stilstand en verval een nieuwe aanblik, een frisse wind, een boost voor het dorp. De bestaande panden zijn afgebroken en er is een geheel nieuw pand ontworpen met een deel van de sfeer en uitstraling van het oorspronkelijke gebouw. Een gebouw passend in de omgeving, maar met een twist. Met als doel hier een museum te beginnen. Een museum dat past bij de pittoreske uitstraling van het dorp en zijn omgeving. Een plek waar je een deel van het verhaal van de Achterhoek kunt vinden.

Wie of wat zou dit verhaal het beste kunnen vertellen? Steeds weer kwam de naam van Anthony Christiaan Winand Staring naar voren. Heer van de Wildenborch, landheer, dichter en landbouwkundige. Geboren en getogen Achterhoeker. Getrouwd in het kerkje van Almen. En de eerste dichtregel van zijn bekendste gedicht luidt: "Elk weet waar ’t Almensch kerkje staat." We konden er niet omheen: het moest een museum over het Land van Staring worden. Museum Staring in Almen; STAAL, was geboren.

We verwachten dat we samen met een groot team van vrijwilligers de saamhorigheid en leefbaarheid van het dorp Almen vergroten door het aantrekken van toeristen en groepen uit zowel de nabije als verdere omgeving. We willen hen het Land van Staring laten ontdekken. Zodat men net als de dichter zelf geniet van dit bijzonder stukje Nederland. Door het minimaal jaarlijks wisselen van de tentoonstellingen, het aanbieden van fiets- en wandelroutes en arrangementen in samenwerking met bijvoorbeeld stichting Berkelzomp, verwachten wij de bezoeker geïnteresseerd te houden.

Ook maken we het bezoek voor de Almenaar met vrienden en familie aantrekkelijk door het al eerder gekochte kaartje dat kalenderjaar geldig te laten blijven. Ook de museumwinkel moet een kleine trekpleister worden, niet alleen voor de museumbezoeker, maar ook voor de dorpsgenoot en de langsfietsende toerist. STAAL wil ook een podium voor dichtkunst zijn en zal geregeld dichters uitnodigen voor een presentatie, een lezing of een workshop. Daarnaast hopen we in de toekomst kleine concertjes te kunnen geven, want A.C.W. Staring schreef ook muziek." Aldus initiatiefnemer Pien Pon in het beleidsplan van het museum. De voor december 2017 geplande opening is wegens brandstichting enkele maanden uitgesteld. Op 28 juni 2018 heeft tv-presentator en Almenaar Matthijs van Nieuwkerk samen met de Ridders van Gelre de feestelijke opening van museum STAAL verricht. - Zie hier een fotoreportage van de feestelijke opening.

Als bezoeker beleef je het landschap, de geschiedenis en de cultuur van de Achterhoek. Het museum is tevens een ode aan landheer, dichter, politicus en landbouwkundige A.C.W. Staring. De teksten van dichter Staring nemen je mee en laten je de Achterhoek op een onverwachte manier ervaren. Muziek, romantiek, landbouw, de Hoofdige Boer en gedichten zijn een aantal van de thema’s die in het museum aan bod komen. Ze verbinden de tijd waarin Staring leefde (1767-1840) met het nu. Zo zijn de ideeën die hij had over hoe het land beter bewerkt en bewoond kon worden van groot belang geweest. En de theekoepel aan de rivier de Berkel, gebouwd in opdracht van dochter Constantia, is nog altijd een favoriete bestemming voor wandelaars en fietsers. Onderga de Staring Ervaring en word verliefd op de Achterhoek! De liefde voor landschap, geschiedenis en cultuur van de Achterhoek voel je in Museum STAAL in Almen.

- Gevelstenen in Almen.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- Het Almens Feest (weekend in juni) is een driedaags dorpsfeest dat wordt georganiseerd door Oranjevereniging Ons Vorstenhuis.

- Van half juni tot half september staat de kerkdeur weer gastvrij open voor belangstellenden. Alle dagen door de week van 14.30-16.30 uur. Zondags is er om 10.00 uur de eredienst. Koffie drinken na afloop in Ons Huis. Tijdens de opening is er een gastvrouw/-heer aanwezig om te vertellen over de activiteiten van de kerk. Op panelen zijn van het vroegste begin tot de huidige tijd historische gegevens verwoord en van tekeningen/foto’s voorzien. Het geeft je een beeld “van Offerplaats tot Open Huis”.

Verder is er van eind juni tot half september elke zaterdag van 15.00-16.00 uur een inloopconcert met muziek en zang. De toegang is gratis, maar een gift voor de onkosten is altijd welkom. Voor nadere informatie: zie de pagina Zomeractiviteiten.

- Als het in de winter hard genoeg vriest kun je in Almen schaatsen op natuurijsbaan De Vetweide.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Openluchtzwembad De Berkel in Almen is prachtig gelegen naast de rivier de Berkel. Zwemmen in verwarmd water, kanoën en diverse spelfaciliteiten zorgen ervoor dat je hier met het hele gezin een dagje kunt genieten. Een goede indruk krijg je door middel van deze mooie dronefilm van Openluchtzwembad De Berkel.

- OZO van Almen ligt Landgoed Velhorst (rond de gelijknamige weg), sinds 1972 eigendom van Natuurmonumenten. Je kunt er naar hartenlust wandelen en fietsen in een oase van rust en ruimte, natuur- en cultuurhistorie, langs statige lanen en parkbossen, boerderijen, akkers en heideveldjes. Er loopt een gevarieerde wandelroute van 19 km vol afwisseling door landgoed Velhorst en de naastgelegen natuurgebieden Grote Veld, 't Enzerinck en 't Waliën. Wil je het rustiger aan doen, dan kun je je beperken tot de afzonderlijke gebieden. Op landgoed Velhorst is een historische moestuin, die door een groep enthousiaste vrijwilligers liefdevol wordt onderhouden. Ben je op een donderdag in de buurt, dan beantwoorden de vrijwilligers graag je vragen over tuin, boomgaard en broeihof. Huis Velhorst is een landhuis en voormalig kasteel.

- Voor Landgoed en landhuis De Ehze: zie Links, Zorg.

- De rivier de Berkel is 110 kilometer lang en ontspringt in Duitsland. In Nederland stroomt de rivier door de Achterhoek naar Zutphen en mondt daar uit in de IJssel. In de jaren 1960 en 1970 is de Berkel op Nederlands grondgebied kaarsrecht getrokken om wateroverlast bij hoogwater tegen te gaan. Met stuwen en sluizen kon de waterstand worden geregeld.

De laatste jaren is de trend om rivieren weer te laten 'meanderen' (kronkelen). Door het aanleggen van bochten, met deels hoge en deels lage oevers, ontstaat er variatie in stroomsnelheid en waterdiepte. Dat biedt een betere biotoop (leefomgeving) voor de oorspronkelijke flora en fauna. Het rivierwater wordt er ook schoner door en wordt langer vastgehouden, wat wateroverlast elders voorkomt. In dit kader heeft de Berkel in 2014 tussen Almen en Zutphen vijftien nieuwe bochten gekregen. Verder zijn in de stuwen Besselink en Warken vispassages gemaakt.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Almen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Almen.

- Nieuws: - De VAB geeft een dorpskrant uit die 5x per jaar gratis bij alle inwoners van Almen huis aan huis wordt bezorgd. Deze dorpskrant, de Almenak genaamd, kan verschijnen dankzij bijdragen van de verenigingen en vrijwillige bijdragen van de dorpsbewoners. De Almenak houdt inwoners en andere belangstellenden op de hoogte van zaken die relevant zijn voor de Almense gemeenschap. Via de link zijn ze ook online te lezen (ook oudere nummers). Daarnaast publiceert de VAB haar nieuws ook in andere media, zoals De Gids, de Berkelbode, Extra-Nieuws en De Stentor. - Nieuws uit Almen van de VAB op Facebook.

- Belangenvereniging: - Vereniging Almens Belang (VAB) is opgericht in 2006. De Federatie van Almense Sportverenigingen, die uit 1972 stamde - later FAB - en als dorpsbelangenvereniging functioneerde, is toen opgeheven. In het bestuur hebben minimaal 7 en maximaal 13 leden zitting. In ieder geval 1 bestuurslid vertegenwoordigt de kring van ondernemers, 1 lid heeft zitting namens Stichting Ons Huis en 1 lid vertegenwoordigt de (sport)verenigingen. De VAB stelt zich ten doel de belangen van het dorp Almen en zijn inwoners te behartigen. Een goed contact met de bevolking is daarbij van groot belang. De VAB beoogt dit contact te onderhouden door voorafgaande aan haar vergaderingen een 'spreekuur' te houden en dorpsavonden te beleggen. Tijdens dit 'spreekuur' kun je zaken kenbaar maken die naar jouw mening van belang zijn om onder de aandacht van de VAB te worden gebracht. De VAB hecht veel waarde aan een goed en geregeld contact met de gemeente. In een convenant zijn de 'spelregels', waaraan zowel de gemeente als de VAB zich dienen te houden, omschreven.

- Onderwijs: - "De Julianaschool, in het centrum van Almen, is een school met een bijzonder onderwijsconcept. We leren kinderen de vakken en vaardigheden waar ze iets aan hebben en leren hen structuur aan te brengen in de verschillende informatiestromen. We zijn gericht op de toekomst van kinderen, waarin naast rekenen, taal en lezen ook andere vaardigheden belangrijk zijn, zoals: een kritische houding; samenwerken; zelfbeeld; internationalisering; flexibiliteit; probleemoplossend vermogen. We gaan uit van de eigenheid van kinderen. Ze kunnen zoveel mogelijk zijn wie ze zijn en krijgen de ruimte om hun talenten te ontdekken en te ontwikkelen. Hiervoor bieden we een omgeving die daarbij past: veilig, rustig en ordelijk. De kinderen ervaren dat ze ertoe doen en meetellen. We spreken hen aan op hun kwaliteiten en dagen hen uit om hun grenzen te verleggen.

De manier waarop we met elkaar omgaan op school komt geregeld aan de orde. We hebben hiervoor vaste afspraken. Ze zijn gericht op een goede omgang met elkaar en een fijne speel- en leeromgeving voor de kinderen: wij begroeten iedereen; wij laten anderen ongestoord werken en spelen; wij lopen en spreken rustig; wij zorgen goed voor eigen en andermans spullen; wij lopen altijd met een doel; wij geven elkaar complimenten en bemoedigen elkaar. Elk kind heeft een eigen leerproces. We begeleiden dit en geven de kinderen ook zelf verantwoordelijkheid. We houden daarbij rekening met de leeftijd en de individuele mogelijkheden en geven zelf het goede voorbeeld. Onze school is een openbare school. Ieder kind dat in aanmerking komt voor gewoon basisonderwijs is welkom. Wij gaan uit van gelijkwaardigheid en respecteren de verschillen die er vanuit de diverse achtergronden zijn."

- Muziek: - Op 30 april 1909 wordt het Nederlandse volk verblijd met de geboorte van prinses Juliana. Overal in ons land wordt dit feit uitbundig gevierd. Ook 'Kunstmin' uit Gorssel (1906) en 'Harmonie Gorssel-Eefde' (1908) zijn druk in de weer om de feestelijkheden muzikaal te omlijsten. Het gemis van een eigen muziekkorps wordt in Almen op dat moment als ondraaglijk ervaren. Men voegt de daad bij het woord en twaalf dagen na de geboorte van de prinses wordt Muziekvereniging Juliana geboren.

"Het harmonie-orkest bestaat uit ruim 50 muzikanten. We prijzen ons gelukkig met veel jeugdleden, maar ook met leden die al (zeer) ervaren zijn. We repeteren op de donderdagavond in “Ons Huis” (Dorpsstraat 37) en komen uit in de 5e Divisie. Het orkest staat onder leiding van Gilian Schmidt. Ieder jaar kun je ons tegenkomen bij allerlei verschillende activiteiten in het dorp. Vaste terugkerende medewerking wordt verleend bij activiteiten als Palmpasen optocht, Paasvuur optocht, Avondvierdaagse inhalen, Koningsdag, Almens Feest, Intocht Sinterklaas, Kerstmarkt en Oud Papier. Iedere 2e zaterdag van de maand rijdt er een ophaalwagen van Circulus Berkel door het dorp. Een telkens wisselend groepje mensen van Juliana rijdt mee om de blauwe containers te legen. We verzamelen ook oud ijzer en andere metalen. Deze kun je zelf deponeren achter de woning op Vunderingweg 2. Het kan ook worden opgehaald worden. Hiervoor kun je contact opnemen met de heer G. Huurnink, tel. 0575-431602.

Muziekvereniging Juliana verzorgt verder minimaal 2x per jaar een concert en nog enkele kleinere optredens. Jaarlijks treden de blokfluitgroep en de samenspelgroep op in steunpunt De Linde en in verzorgingshuis de Ehze, en vindt de jeugdmuziekmiddag/avond plaats. Er wordt meegewerkt aan de kerstnachtdienst in de Protestantse Kerk Almen en soms aan openluchtdiensten. De vereniging presenteert zich ook regelmatig op straat. Soms wordt er aan een concours deelgenomen. Muziekvereniging Juliana presenteert zich ook regelmatig bij recepties en jubilea. Dit gaat altijd op uitnodiging. Aan Almenaren wordt een kleine vergoeding gevraagd, optredens buiten het dorp worden alleen verzorgd tegen een vast bedrag."

- Sport: - Trots, plezier en strijd kenmerken de in 1952 opgerichte voetbalvereniging SV Almen. Het 1e elftal speelt in de 4e klasse zaterdag (seizoen 2017-2018). De club is omgeven door bos en veel groen. De clubkleuren zijn dan ook een logische keuze.

- Tennisvereniging ATC.

- Omnivereniging OVÉRA omvat de sporten tafeltennis, gymnastiek/dans en volleybal.

- Zorg: - In Herbergier De Ehze, NO van de dorpskern van Almen, wonen mensen met een een vorm van dementie die niet meer thuis kunnen of willen wonen. De Ehze is met name ook geschikt voor (echt)paren waarvan de partner geen hulp nodig heeft of alleen maar lichamelijke ondersteuning of zorg behoeft. Het landhuis heeft vijftien kamers. De ondersteuning en zorg wordt verleend door professionals: verpleegkundigen, ziekenverzorgenden en andere medewerkers met oog voor de ouder wordende senior. Levenservaring en de eigen interesses zijn uiteraard leidend voor de activiteiten van de bewoners. De Ehze is een voormalig kasteel, tegenwoordig een villa in Engelse landhuisstijl met landgoed, gelegen aan de Hogenkampsweg. Huis De Ehze is een van de 36 erkende havezaten van het voormalige Kwartier van Zutphen. Het huidige huis dateert van 1919. Het landgoed is toegankelijk voor het publiek, behalve het huis en directe omgeving.

- Veiligheid: - Brandweer Almen zoekt nog enthousiaste vrijwilligers (m/v) die de post komen versterken. Vrijwilligers die actief bijdragen aan de veiligheid van de directe omgeving. Vrijwilligers die samen een team vormen waarop je kunt bouwen. Want collegialiteit staat bij hen hoog in het vaandel. Samen sta je klaar voor brandbestrijding en hulpverlenende taken. De fysieke inspanning is afwisselend en uitdagend. En de burger waardeert hulp van de brandweer zeer. Bij de brandweer verricht je belangrijk, uitdagend en afwisselend werk. Vanaf de eerste dag dat je bent aangesteld als vrijwilliger doe je mee tijdens de oefenavonden. Daarnaast ga je aan de slag met de opleiding tot manschap, zodat je na de opleiding mee kunt op de uitruk. De opleiding tot manschap is een avond per week en duurt ongeveer 2,5 jaar. - Nadere informatie vind je hier.

Reactie toevoegen