Eindhoven

Plaats
Stad en gemeente
Eindhoven
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

NB gemeente Eindhoven in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Eindhoven in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Eindhoven in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Eindhoven

Terug naar boven

Status

- Eindhoven is een stad en gemeente in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen.

- De gemeente Eindhoven is in 1920 vergroot met de gemeenten 'Gestel en Blaarthem', Stratum, Strijp, Tongelre en Woensel.

- Onder de stad Eindhoven vallen ook de buurtschappen Bokt (grotendeels), 't Coll (deels), Gennep, Nieuw-Acht, Riel (grotendeels), Scherpenering (deels), Sliffert en Urkhoven. In totaal dus 8 buurtschappen.

- Wapen van de gemeente Eindhoven.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Eindhoven.

Terug naar boven

Naam

In het Brabants
Áindoove.

Oudere vermeldingen
1232 kopie 16e eeuw Endehouen, 1306 tEndouen, ca. 1320 kopie 1444 Eyndoven, 1367 Endoven, 1436 en 1450-1451 Eyndhoven, 1456 Eindhoven.

Naamsverklaring
Samenstelling van hoven, datief meervoud van hof 'boerenerf, hofstede' en eind 'rand, uiteinde, plaats waar iets ophoudt'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De gemeente en de stad Eindhoven liggen in het zuidoosten van Noord-Brabant, in de streek de Kempen, en grenzen in het W aan Oirschot, Wintelre, Oerle en Veldhoven, in het Z aan Waalre, Aalst en Heeze, in het O aan Geldrop, Eeneind, Nuenen en Nederwetten en in het N aan Breugel, Son en Best. In het uiterste N van de gemeente liggen het Knooppunt Batadorp (A58/A2/A50) en een deel van Knooppunt Ekkersweijer (A2/A50) en lopen, van W naar O, de gecombineerde A2/A50 en, na het Knooppunt Ekkersweijer, de A50, door het W van de gemeente loopt de A2, tussen Knooppunt Batadorp in het uiterste NW en Knooppunt De Hogt (A2/A67) in het uiterste ZW van de gemeente, en door het uiterste Z van de gemeente loopt de gecombineerde A67/A2, die in het ZO van de gemeente na Knooppunt Leenderheide (A2/A67) splitst in de A67 naar het O en de A2 naar het Z.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- Groei van (de huidige gemeente) Eindhoven in de loop der eeuwen.

- In 1840 heeft de gemeente Eindhoven 555 huizen met 3.154 inwoners, verdeeld in de gelijknamige stad 421/2.422 en buurtschap De Twee Bergen 134/732. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 101.000 huizen met ca. 223.000 inwoners en is daarmee de 5e stad van Nederland.

Terug naar boven

Geschiedenis

Eindhoven was ooit een vesting en kreeg in 1232 stadsrechten van hertog Hendrik van Brabant. De wallen en vestingwerken verdwenen tijdens de Tachtigjarige Oorlog.

Philips
Wie Eindhoven zegt, denkt aan gloeilampen. De snelle ontwikkeling van een ingedommeld marktplaatsje aan het eind van de 19e eeuw tot de 5e stad van Nederland anno nu, heeft immers alles te maken met de ondernemersactiviteiten van Gerard Philips. Afkomstig uit Zaltbommel, besloot hij in 1891 in Eindhoven zijn geluk te beproeven met de fabricage van gloeilampen, een product waarvoor hij een grote toekomst zag weggelegd. De redenen waarom hij juist voor deze stad koos, waren overigens vrij toevallig; hij kon er voor weinig geld de hand leggen op een leegstaand fabrieksgebouw, maar nog belangrijker was dat goedkope arbeidskrachten, en met name meisjes, ruimschoots voorhanden waren voor het 'priegelwerk' dat een belangrijk deel uitmaakte van het vervaardigen van een lamp.

In 1891 werd de firma ‘Philips en Co' gesticht, met als doel de vervaardiging van 500 gloeilampen per dag. Succes bleef aanvankelijk uit, waarschijnlijk omdat Gerard zich niet voldoende met de verkoop bezig hield. De familie wilde het bedrijf verkopen, maar de verkoop bleef steken op een bedrag van 1000 gulden. De verkoop ging dus niet door. Dit bleek achteraf bepalend voor de toekomst van Eindhoven. Gerards 16 jaar jongere broer, ‘mijnheer Anton', werd uit Londen gehaald, waar hij werkzaam was in de effecten, en kreeg de economische leiding over het bedrijf. Anton ging succesvol de strijd aan met de Berlijnse gloeilampenfabriek AEG en deed Philips uitgroeien tot een wereldconcern. Met de groei van Philips groeide Eindhoven, tot begin 20e eeuw nog een klein Kempisch dorp, uit tot de stad en 'metropool van het zuiden' die het nu is. Veel huizen in de stad zijn oorspronkelijk gebouwd voor de werknemers van Philips. Een speciaal voor de werknemers gebouwde wijk was Philipsdorp, waar ook het PSV-stadion ligt.

Drents Dorp
Ook Drents Dorp was speciaal bestemd voor Philips-werknemers. Deze wijk is in de jaren twintig van de 20e eeuw in eerste instantie gebouwd om Drentse gezinnen te huisvesten. Er was een tekort aan arbeidskrachten, met name jonge meisjes met kleine handen en een fijne motoriek om het speciale handwerk te verrichten in de lampenfabriek van Philips. De huizen werden aangepast op de Drentenaren die gewend waren zichzelf te voorzien in hun levensonderhoud. De huizen kregen grote tuinen voor het kweken van eigen groenten en het houden van kippen, varkens en een geit. Na de Drentse families (die speciaal werden geselecteerd op grote gezinnen met veel dochters) werden de Spanjaarden in de jaren zestig naar het Drents Dorp gehaald om voor Philips te werken. In de jaren zeventig kwamen ten slotte de Turken en Marokkanen die ook in deze wijk hun thuis vonden.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de delen van de huidige gemeente) Eindhoven, kun je terecht bij de volgende sites:

- Artikelen over de geschiedenis van Eindhoven op de site van de gemeente.

- Regionaal Historisch Centrum (RHC) Eindhoven is er natuurlijk voor de gelijknamige stad maar ook voor de regio's Kempen en Peel(land).

- Eindhoven Encyclopedie.

- In Eindhoven Museum (Genneper Parken) ontdek je het groene Eindhoven van de eerste 95 generaties Eindhovenaren. Het erfgoedpark verbeeldt op ware grootte het leven in Eindhovense hoeven en huizen in de prehistorie en middeleeuwen. In de vorm van ‘levende geschiedenis’ nemen tijdgidsen je mee in hun wereld.

- Cultuurhistorische startpagina Zicht op Eindhoven.

- Verhalen over de geschiedenis van Eindhoven op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Gestel en Blaarthem op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Stratum op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Tongelre op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

- Verhalen over de geschiedenis van Woensel en Eckart op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het hele stationsgebied, een gebied van ongeveer 55 hectare, ondergaat de komende 20 jaar een gedaanteverwisseling. Dit gebeurt onder de noemer ‘Eindhoven Internationale Knoop XL’, om met de groei van Brainport Eindhoven ook de verblijfskwaliteit en bereikbaarheid te kunnen garanderen. Brainport is namelijk een van de belangrijkste economische kerngebieden van Nederland. In mei 2019 intensiveren Rijk, provincie en gemeente hun samenwerking via de ondertekening van een overeenkomst. Ze richten hun ogen nu nadrukkelijk op partijen in de markt. Uitvoering van de plannen kan namelijk alleen samen met ontwikkelaars en andere marktpartijen. De interesse vanuit de markt is groot. De samenwerking tussen de betrokken overheden staat nu op de rails en de overeenkomst is een nadrukkelijke uitnodiging aan marktpartijen om zich te verbinden aan deze ontwikkeling en samen vaart te maken. De overeenkomst sluit bovendien naadloos aan op de Brainport Nationale actieagenda en de Woondeal tussen het Rijk en de regio Eindhoven (27.000 nieuwe woningen voor de regio, waarvan 15.000 in de stad in de komende 5 jaar). Passend bij de lijn van Rijk, provincie en gemeente zoveel mogelijk te ‘verdichten’ rondom (OV)knooppunten met een menging van wonen en werken.

De samenwerkingsovereenkomst gaat vergezeld van een Plan van Aanpak. Beide zijn een vervolg op eerdere stappen. In november 2018 maakten de overheidspartijen al afspraken over een intercityverbinding tussen Eindhoven en Düsseldorf. Daarvoor sloten betrokken partijen in mei 2019 een contract met partners in Duitsland. Daarnaast wordt gewerkt aan een hoogwaardige openbaar vervoerverbinding naar de economische clusters in Noordwest Eindhoven en een grote ondergrondse fietsenkelder aan de zuidzijde van het NS-station. Naast gemeentelijke en provinciale middelen is daar ook een rijksbijdrage voor in het vooruitzicht gesteld. De partijen kwamen toen ook overeen om hiervoor een Plan van Aanpak uit te werken en medio 2019 deze onderlinge samenwerking te formaliseren.

De ambitie van het programma Eindhoven Internationale Knoop XL is om de Eindhovense identiteit van technologie, design en kennis te verbinden aan het gebied. De omgeving rond het station moet hét visitekaartje worden van Brainport Eindhoven en Brabant. Een plek waar mensen elkaar ontmoeten, waar uitwisseling plaatsvindt en waar de economische kracht van de regio zichtbaar en voelbaar is. Het gebied wordt het middelpunt tussen toplocaties in de regio en een gebied dat de regio nationaal en internationaal verbindt. De Eindhovense regio groeit als kool. Anno 2019 zijn er rond de 16.000 vacatures in de regio. Bedrijven trekken mensen en investeringen aan. Die mensen willen in en rondom de stad wonen, studeren, werken en verblijven. Om aantrekkelijk te blijven voor de mensen die hier al zijn én om nieuw talent, bedrijven en investeerders aan te blijven trekken, is het verbeteren van het vestigingsklimaat al in de Brainport Nationale Actieagenda benoemd tot prioriteit. Net als het verbeteren van de bereikbaarheid van de stad en de regio. De ambitie is om de bereikbaarheid te verbeteren met aantrekkelijke voorzieningen voor fietsers, optimaal regionaal openbaar vervoer, goede (inter)nationale intercityverbindingen en het programma SmartwayZ.NL. Aan de zuidkant van het station verrijzen in de toekomst drie opvallende torens. Met interessante publieksfuncties en woningen voor gevarieerde doelgroepen. In een omgeving die behalve slim en duurzaam bereikbaar is, ook groen en ruimte biedt. (bron: Provincie Noord-Brabant, mei 2019)

- Onderzoek naar de (wenselijk geachte) bestuurlijke indeling van de regio rond Eindhoven (2013).

- De stad ondergaat de afgelopen jaren en komende jaren een metamorfose. Op de fundamenten van de oude industrie ontwikkelt zich in hoog tempo een succesvolle hightechregio. Wat is het geheim van 'Brabants brainport'?. - Brainport Eindhoven is een regio van samenwerkende bedrijven in Zuidoost-Brabant. Het is een broedplaats voor innovatie en de thuisbasis voor bedrijven, kennis- en researchinstellingen van wereldklasse.

- High Tech Campus Eindhoven afficheert zich als 'de slimste vierkante kilometer van Nederland'. Meer dan 90 bedrijven en 8.000 onderzoekers, ontwikkelaars en ondernemers werken er samen aan de ontwikkeling van baanbrekende technologieën en producten.

- De kans is groot dat de komende jaren de A58 wordt doorgetrokken van Eindhoven naar Aarle-Rixtel, langs het Wilhelminakanaal.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Eindhoven heeft 143 rijksmonumenten.

- De Pastoor van Arskerk uit 1929 is in 2013 getransformeerd tot multifunctioneel centrum Elf13.

- Voor de Paterskerk en klooster Mariënhage wordt anno 2013 een herbestemming gezocht.

- Genneper Watermolen te Eindhoven-Gestel.

- Mariakapellen.

- In het DAF Museum vind je alle mogelijke historische DAF voertuigen: personenauto's, vrachtauto's, autobussen en speciale voertuigen zoals legertrucks, brandweerwagens, een betonmixer, een takelwagen, race- en rallytrucks, sportwagens en prototypes die vaak nooit in productie zijn genomen.

- Philips Museum.

- Van Abbemuseum (beeldende kunst).

- Museum Ton Smits Huis is gevestigd in de voormalige atelierwoning van Ton Smits (1921-1981). De expositie toont cartoons en sprookjesachtige schilderijen van zijn hand.

- In 1966 wordt ter gelegenheid van het 75-jarig bestaan van Philips in Eindhoven een wetenschap- en techniektentoonstelling geopend in het Evoluon, een uniek en futuristisch gebouw aan de Noord-Brabantlaan, in de vorm van een net gelande vliegende schotel. Het is speciaal voor deze gelegenheid gebouwd op een stuk grond op een goed gelegen locatie; een driehoekig terrein bij een kruising van drie hoofdwegen, ter beschikking gesteld door de gemeente Eindhoven. Het Evoluon was een idee van Frits Philips, een idealistisch man die een mooi en vooral leerzaam cadeau aan de bevolking wilde geven. Het was een museum met een boodschap. Er werd getoond hoe mechanisering en automatisering de productie hadden verhoogd en het leven makkelijker hadden gemaakt. Je kon zien hoe de moderne maatschappij zo zijn problemen had, van milieuvervuiling en uitputting van natuurlijke energiebronnen tot overbevolking, maar ook hoe de techniek hiervoor oplossingen aandroeg.

Allerlei natuurwetenschappelijke principes en hun technische toepassing waren te zien. De computer maakte al vroeg deel uit van de tentoonstelling. Heel bijzonder was dat de bezoekers overal aan mochten zitten en draaien om zelf te kunnen ondervinden hoe iets werkte. Zeer veel techniekliefhebbers zijn door deze prachtige tentoonstelling op het pad naar hun hobby en latere beroep gezet. In 1989 is het Evoluon wegens dalende bezoekersaantallen gesloten. Nadien was het een congrescentrum. Kees Stravers heeft een uitvoerige site over de geschiedenis van het Evoluon. - In februari 2018 is het Evoluon benoemd tot rijksmonument. In 2019 is het Evoluon verkocht aan de ontwikkelaars Lee Foolen, Marc Reijs en Geert Hurks. Zij gaan 7 miljoen euro investeren in de renovatie van het rijksmonument. Om dat te financieren is er wel een zekere mate van bebouwing op het terrein nodig. Hoe die eruit gaat zien, hangt sterk af van een te verrichten cultuurhistorisch onderzoek. Daarbij wordt onderzocht 'hoe de relatie van het Evoluon met zijn omgeving ooit bedoeld was’. Zo moet blijken wat er mogelijk is aan bebouwing in het park. Met de uitkomsten in de hand en na overleg met betrokken partijen, kan dan de uiteindelijke ruimtelijke visie geschreven worden.

In de plannen is opgenomen dat de Evoluon Foundation 250.000 euro startkapitaal krijgt en jaarlijks 120 dagen gratis de beschikking krijgt over het Evoluon, het auditorium, het dienstengebouw en het park. Dat park moet dan wel een fikse opknapbeurt krijgen, menen Foolen, Reijs en Hurks. Het is momentaal namelijk ontoegankelijk, want omgeven door doorgaande wegen die moeilijk over te steken zijn. Bovendien is het weinig inspirerend. Een nieuw ecologisch ontwerp én de bebouwing moeten daar verandering in brengen. Met een soort geluidswal van bebouwing wordt het een oase die minder last heeft van verkeersgeluiden, zo stellen de ontwikkelaars.

- Gevelstenen in Eindhoven.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Park Hilaria (10 dagen in augustus) is een kermis met daarnaast ook circus, live artiesten en straattheater.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het bekende voormalige Philips Natuurkundig Laboratorium (Natlab) van Philips is in 2013 gerestaureerd en heropend als cultureel centrum met o.a. filmhuis Plaza Futura en culturele instellingen zoals Broet, Baltan en SintLucas.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Voedsel verbouwen in de stad is op zich niets nieuws. Wel is de term 'stadslandbouw' sinds enkele jaren een veelgehoorde term die gekoppeld wordt aan het lokaal verbouwen van voedsel. Een ontwikkeling die, mits collectief ingebed in het gedachtengoed van zowel burgers, overheid als bedrijfsleven, diverse voordelen kan opleveren voor de stad. Door het toekennen van een structureel karakter is het een logische keuze om te investeren in stadslandbouw en in bepaalde gevallen stadslandbouw te verkiezen boven andere bestemmingen die in eerste instantie met name vanuit economisch perspectief aantrekkelijker lijken, maar dat op de langere termijn niet zijn. Eindhoven kent al vele initiatieven op het gebied van stadslandbouw en steeds meer begint zich een netwerk te vormen en weet men elkaar te vinden.

De stadslandbouwinitiatieven in Eindhoven zijn ontzettend divers; van boomspiegel tot buurtmoestuin, maar ook stadsboerderijen en daadwerkelijke stadsakkers. Tegelijk hebben ze veel gemeen met elkaar en zorgen ze samen dat de stad baat heeft bij alle voordelen die stadslandbouw kan hebben. Zo wordt een bijdrage geleverd aan het vergroenen van de stad en vergroten van de biodiversiteit, zodat de natuur in evenwicht blijft. Dat is immers de basis voor schoon water, vruchtbare grond en een stabiel klimaat. In een tijd van sterke individualisering zorgen buurtmoestuinen voor een betere sociale cohesie en zijn het plekken waar mensen elkaar ontmoeten en nieuwe sociale contacten gelegd worden. En er wordt voedsel geproduceerd, soms voor de eigen gemeenschap, maar ook voor de verkoop aan derden.

Er ontstaan op deze manier steeds meer lokale en regionale samenwerkingsverbanden, gericht op het verkorten en verduurzamen van de voedselketen daar waar mogelijk. Ook wanneer voedselproductie wellicht niet het uitgangspunt is, dragen stadslandbouwinitiatieven bij aan het vergroten van het bewustzijn van mensen; het laat zien waar voedsel vandaan komt, welke energie gestoken wordt in het laten groeien van gewassen en zet daarmee mensen aan tot het maken van bewustere keuzes als het gaat om hun voedselvoorziening. Met het initiëren van nieuwe initiatieven, het versterken en verstevigen van bestaande initiatieven en het verbinden van beiden draagt Proeftuin040 als platform bij aan het versterken van dit 'stadslandbouw ecosysteem' in Eindhoven.

Terug naar boven

Beeld

- De website van Stichting Eindhoven in Beeld bevat het grootste fotoalbum van deze stad. Het is bedoeld voor iedereen die deze stad een warm hart toedraagt. De site wil een beeld geven van Eindhoven vanaf haar ontstaan. Een beeld van de stad, een beeld van wat daar te zien was en te zien is en een beeld van de Eindhovense samenleving toen en nu. Het materiaal daarvoor komt uit allerlei bronnen. Het grote succes dankt de site vooral aan het interactieve aspect; iedereen kan namelijk op vrij eenvoudige wijze zijn of haar foto's en commentaren insturen. Ze zijn ook altijd op zoek naar nieuw materiaal, dat misschien wel bij jou op zolder ligt of in een la of in een van je fotoalbums. Heb je iets geschikts, reageer dan via een e-mail aan de redactie. Heb je geen scanner of heb je problemen bij het inscannen? Zij helpen je graag.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Eindhoven (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Eindhoven.

- Algemeen: - Digitale Stad Eindhoven.

- Nieuws: - E52 is een in 2015 van start gegaan nieuwsmagazine over Eindhoven (op het internet, plus 1x per week een papieren magazine). De focus ligt op onderwerpen op het gebied van cultuur, economie en innovatie.

- Wijkvereniging: - Wijkvereniging Blixembosch.

- Muziek: - Popkoor Sway.

- "Ben jij ook helemaal wild van drummen? Dan ben je bij Drumschool Chris van de Vijfeijke in Bladel en Eindhoven aan het juiste adres! Bij ons leer je drumritmes die jij graag wilt leren spelen op muziek die jij zelf hebt uitgekozen. Vanaf de eerste les zit je achter een drumstel en ga je letterlijk aan de slag. Om het samenspel te oefenen wordt vaak met de leerling samengespeeld op (bas)gitaar of keyboards. Ben je al een eind op weg met drummen en kun je jezelf niks meer leren? Neem dan zeker een aantal lessen; wij kunnen je weer op weg helpen met nieuwe ideeën en inzichten. Drummen is niet leeftijdgebonden; start dus ook gerust op latere leeftijd met de leukste hobby die er is. Bijkomend voordeel is dat je hersenen mooi in beweging blijven; twee handen en twee voeten samen laten werken vergt nogal wat hersenactiviteit en daarmee blijf je geestelijk lekker in conditie!"

- Zorg: - Zorgboerderij 't Wasven. - Zorgboerderij Stal de Groof voor dagactiviteit en zorg.

- Duurzaamheid: - In 2011 is in Eindhoven een houtgestookte bio-energiecentrale gerealiseerd. Gesnoeide takken als brandstof leveren vanuit deze duurzame centrale `groene’ elektrische energie en warmte aan bijna 1.600 woningen in de wijk Meerhoven. Bovendien voorziet de centrale 20.000 m² scholen en winkels van warmte. De jaarlijkse 9.000 ton snoeihout werd voorheen vooral naar het buitenland geëxporteerd.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Eindhoven Doelenstraat.

Reactie toevoegen