't Coll

Plaats
Buurtschap
Eindhoven 'Nuenen, Gerwen en Nederwetten'
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

't Coll

Terug naar boven

Status

- 't Coll is een buurtschap in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, in deels gemeente Eindhoven (t/m 1919 gemeente Tongelre, in 1920 over naar gemeente Eindhoven) en grotendeels gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten.

- De buurtschap 't Coll valt deels onder de stad Eindhoven en grotendeels onder het dorp Eeneind. Het deel van de buurtschap dat onder de stad Eindhoven valt, valt ook voor de postadressen daaronder, maar omdat het dorp Eeneind in 1978 geen eigen postcode en postale plaatsnaam heeft gekregen in het postcodeboek, liggen zowel dat dorp als het deel van de buurtschap 't Coll dat eronder valt, voor de postadressen 'in' Nuenen.

- De buurtschap 't Coll heeft geen plaatsnaamborden, en ook geen gelijkluidende straatnaam - wat bij veel andere buurtschappen wél het geval is - zodat je ter plekke nergens aan kunt zien dat en wanneer je de buurtschap binnenkomt en weer verlaat.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1868 Kol.

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap 't Coll bestaat uit twee delen: het W deel ligt O van het Eindhovense stadsdeel Tongelre, grenst in het N aan de spoorlijn Eindhoven-Helmond en in het O aan het bedrijventerrein Eeneind I van het dorp Eeneind en ligt rond de Collseweg; dit deel van de buurtschap wordt doorsneden door het riviertje de Kleine Dommel. Het O deel van de buurtschap grenst in het N en NO aan de bedrijventerreinen Eeneind I en Eeneind II van het dorp Eeneind en ligt rond de wegen Collse Hoefdijk (het gedeelte van deze weg rond en ZO van de weg Collse Buspad), Collse Buspad en De Wetering. Dit deel van de buurtschap grenst in het Z aan het Eindhovens Kanaal. De buurtschap ligt direct O van de stad Eindhoven, direct Z van het dorp Eeneind, Z van het dorp Nuenen, N van het dorp Geldrop, W van het dorp Mierlo, WZW van de stad Helmond en ZW van het dorp Stiphout.

Terug naar boven

Statistische gegevens

De buurtschap 't Coll omvat ca. 25 huizen en ca. 10 bedrijfsgebouwen, met ca. 65 inwoners. In de Volkstelling van 1840 wordt de buurtschap niet apart vermeld.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- 't Huys te Coll uit 1787 is een rijksmonument.

- Dat geldt ook voor de Collse Watermolen (Collseweg 3). De nog altijd in werking zijnde watergedreven koren- en oliemolen is, evenals de Kilsdonkse Watermolen in buurtschap Beugt, uniek in Noord-Brabant. De ouderdom van de molen is onbekend. De Collse Watermolen wordt voor het eerst genoemd in 1337 als Rover van Hoescoet de molen verkoopt aan Otto van Cuyk (maar enkele jaren geleden heeft de stadsarcheoloog op het molenterrein aardewerkscherven gevonden uit de periode tussen 1200 en 1250). Een aantal jaren later blijkt ook de hertog van Brabant bepaalde rechten op de molen te hebben. De molen heeft in de loop van de eeuwen een reeks van eigenaren gehad. Vanaf de 14e tot in de 19e eeuw zijn dat de heren van Mierlo. De eigenaars malen niet zelf, maar verpachten de molen. In 1859 verkoopt de toenmalige heer van Mierlo het complex aan molenaar Smulders. Dat blijft daarna tot 1956 in bezit van zijn familie, die de molen ook bemaalt. In 1960 koopt de gemeente Eindhoven de molen, die zij aanvankelijk nog verpacht aan de vorige eigenaar. Die gebruikt de watermolen niet meer, maar heeft in het gebouw van de oliemolen een elektrische hamermolen geplaatst, waarmee hij tot 1974 blijft werken.

De watermolen heeft eeuwenlang een dubbele functie gehad. Al omstreeks 1400 wordt de molen gebruikt voor zowel voor het malen van graan als het slaan van olie. De oliemolen heeft in het begin van de 20e eeuw nog olie geslagen uit koolzaad. De olie werd gebruikt als lampolie en bij de voedselbereiding. De korenmolen heeft in latere jaren veel voedergraan gemalen, zoals rogge, gerst en haver. Als de boeren in de jaren vijftig stoppen met de teelt van eigen granen, verliest de molen zijn functie en komt die stil te staan. In nauwe samenwerking met de daarvoor opgerichte 'Stichting de Eindhovense Molens' wordt de korenmolen in 1975 gerestaureerd en weer in gebruik genomen. Op 24 augustus 2003 wordt ook de gereconstrueerde oliemolen weer door burgemeester R.W. Welschen in bedrijf gesteld. Door de gescheiden sluizen kunnen de molens gelijktijdig werken. Hiermee is deze watermolen in Zuid-Nederland de enige watermolen die zowel koren kan malen als olie slaan. Vrijwillige molenaars houden het ambacht in ere voor toeristische en educatieve doeleinden. Zij worden daarbij gesteund door de Werkgroep Vrienden van de Collse Watermolen.

De molenaars stellen in principe iedere zaterdagochtend de korenmolen in bedrijf. In de oliemolen wordt iedere 2e en 4e zaterdag van de maand lijnolie 'geslagen'. Bezoekers zijn van harte welkom om de molens te bekijken en desgewenst ook een bezoekje te brengen aan de molenwinkel, waar de ambachtelijke molenproducten te koop zijn. Voor nadere details zie de site van de Collse Watermolen.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het beekdal van de Kleine Dommel is in 2014 heringericht. De Kleine Dommel loopt zowel N als Z van 't Coll. Doel is om water langer in het gebied vast te houden, wat beter is voor de natuur in dit gebied die van dit water afhankelijk is. Dat geldt vooral voor 'natte natuurparel' de Urkhovense Zeggen Z van de buurtschap.

- Veel vissen zwemmen tegen de stroom in, op weg naar hun paaigebied. Een stuw is daarbij een niet te nemen hindernis. Naast de stuw in 't Coll bij de Collse Watermolen is in 2013 daarom een zogeheten vistrap aangelegd, met kleine hoogteverschillen die vissen wél kunnen overbruggen. Zo wordt het leefgebied van vissen vergroot. De bestaande stuw is vervangen door een automatische stuw, zodat het waterpeil van de Kleine Dommel beter beheerd wordt. Op het terrein van Staatsbosbeheer zijn bovendien twee poelen gegraven. En achter de Collse Watermolen is een oude vijver in ere hersteld.

- O van de Collse Hoefdijk, O en ZO van bedrijventerrein Eeneind II, ligt nog een deel van de Collse Heide. Tot in de jaren dertig was dit inderdaad nog een heidevlakte. Tegenwoordig grotendeels bosgebied, en deels dus 'heringericht' tot bedrijventerrein Eeneind II. In het gebied ligt een rijksmonument, zijnde een urnenveld en grafheuvels.

- ZW van Hotel-restaurant De Collse Hoeve (Collse Hoefdijk 24) liggen de Collse Bossen, een tegenwoordig nog bescheiden bosgebiedje, dat tot in de jaren veertig van de 20e eeuw nog veel groter is geweest.

Reactie toevoegen