Crailo

Plaats
Buurtschap
Huizen Blaricum
't Gooi
Noord-Holland

Huizen-Crailo-MSD-20110110-224269.jpg

Inwoners van de regio zullen geneigd zijn te denken dat Crailo alleen onder de gem. Huizen valt, maar het valt onder nog een heleboel  andere gemeenten. Kijk maar onder het kopje Status / ligging.

Inwoners van de regio zullen geneigd zijn te denken dat Crailo alleen onder de gem. Huizen valt, maar het valt onder nog een heleboel andere gemeenten. Kijk maar onder het kopje Status / ligging.

crailo_natuurgebied_crailo_i.jpg

Natuurgebied Crailo

Natuurgebied Crailo

crailo_natuurgebied_crailo_ii.jpg

Natuurgebied Crailo

Natuurgebied Crailo

crailo_natuurgebied_crailo_iv.jpg

Natuurgebied Crailo

Natuurgebied Crailo

crailo_natuurgebied_crailo_v.jpg

Natuurgebied Crailo

Natuurgebied Crailo

Crailo vijfgemeentenpunt [640x480].jpg

Op deze oude kaart is goed te zien dat bij de buurtschap Crailo een vijfgemeentenpunt ligt, nl. een 'kruispunt' waar de grenzen van de gemeenten Huizen, Blaricum, Bussum (thans: gemeente Gooise Meren), Hilversum en Laren bijeenkomen.

Op deze oude kaart is goed te zien dat bij de buurtschap Crailo een vijfgemeentenpunt ligt, nl. een 'kruispunt' waar de grenzen van de gemeenten Huizen, Blaricum, Bussum (thans: gemeente Gooise Meren), Hilversum en Laren bijeenkomen.

Crailo

Terug naar boven

Status en ligging

- Crailo is een buurtschap in de provincie Noord-Holland, in de streek 't Gooi, in deels gemeente Huizen (W van de Crailoseweg), deels gemeente Blaricum (O van de Crailoseweg). De buurtschap ligt direct O van de A1, N van Tergooi ziekenhuizen, locatie Blaricum (voorheen ziekenhuis Gooi-Noord).

- Direct aan de andere (W) zijde van de A1 ligt het voormalige militaire en AZC terrein Crailo (zie verder bij Recente ontwikkelingen), dat deels onder de gemeente Laren valt (O deel) en deels onder de gemeente Hilversum (W deel) en voor een klein W deel onder de gemeente Gooise Meren.

- Alleen het deel van de buurtschap Crailo in de gemeente Huizen heeft een (officieel blauw) plaatsnaambord (kombord). Het Blaricummer deel is niet bebord.

- Enkele kilometers naar het ZW, aan de andere zijde van de Bussumerheide, liggen Sportpark Crailoo, Zanderij Crailoo en de Crailosebrug (alle gem. Hilversum), maar die hebben geen relatie met de vrijwel gelijknamige buurtschap.

- De naam is in de regio ook bekend vanwege het dierenasiel Crailo.

- De kaarsrechte Nieuwe Crailoseweg van Hilversum naar Crailo heette vroeger 'Gebed zonder End'. Tot ca. 2005 heeft er nog een gelijknamig straatnaambordje gestaan.

- Bij Crailo bevindt zich een vijfgemeentenpunt, namelijk een 'kruispunt' waar de grenzen van de gemeenten Blaricum, Huizen, Gooise Meren, Hilversum en Laren bij elkaar komen. Héél strikt genomen is het een driegemeentenpunt, want de grenzen met de 4e en 5e gemeente liggen er een paar meter bij vandaan. Zie de kaart.

Toen Naarden nog geen deel uitmaakte van de gemeente Gooise Meren en nog een zelfstandige gemeente was, tot 1 januari 2016, was er zelfs bíjna een zesgemeentenpunt, want de grens van de toemalige gemeenten Naarden en Bussum (thans tevens gemeente Gooise Meren) lag er ook vlakbij, iets naar het NW.

Voor zover ons bekend is dit het enige - nog bestaande!* - vijfgemeentenpunt in ons land. Dus wellicht is dit een uniek geval. Voor melding van eventuele soortgelijke situaties houden wij ons natuurlijk aanbevolen.
* Bijvoorbeeld bij het Drentse dorpje De Kiel heeft vóór de herindelingen aldaar zelfs een zevenmarkenpunt, later zesgemeentenpunt gelegen.

Terug naar boven

Naam

Verschillende spellingen
De buurtschap wordt soms ook als Craailo en Crailoo geschreven, maar op het officiële blauwe plaatsnaambord (kombord) van het Huizense deel van deze buurtschap staat Crailo en dit is ook de meestgebruikte spelling voor de buurtschap en het gelijknamige gebied in bredere zin. Ter onderscheiding wordt voor het gebied aan de andere zijde van de Bussumerheide (zie de vierde alinea hiervoor bij Status en ligging) de naam Crailoo gehanteerd, met 2 o's dus.

Oudere vermeldingen
1442 Krayloy.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk lo 'bos(je) op hoge zandgrond' (zie verder bij Loo) waarin kraaien huizen.(1)

Terug naar boven

Statistische gegevens

De buurtschap Crailo heeft ca. 150 huizen met ca. 400 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Crailo is reeds een oude buitenplaats. Op de hofstede ‘den Hoogen Eng, alias Craailo’ bragt de Naardense rector Hortensius in rust en vrede de laatste jaren van zijn leven door. Fel geschokt door de gruweltooneelen van den moord, dien hij overleefd had, maar waarin hij voor zijn oogen zijn eigen zoon had zien ombrengen, nevens zoo menig vriend en bekende in de rampzalige stad, stelde hij hier de droevige herinneringen aan die verschrikkelijke dagen in een eenvoudig, maar daardoor des te aangrijpender verhaal te boek en hij stierf er in 1574.

In de 17e eeuw was dit het zomerverblijf der Amsterdamsche koopmansfamilie Renselaer, om zijn heuvels en dalen, zijn akkers en waranden vermaard. Er was een deftig heerenhuis gesticht, met een koepelzaal en een voorplein, aan beide zijden van den ingang met nevengebouwen betimmerd. Maar het bleef niet in zijn geheel. In 't begin der vorige eeuw werd het gesplitst in twee buitenplaatsen, sedert als Noord- en Zuid-Crailo bekend en achtereenvolgens aan verschillende familiën behoorende, totdat de heer P. Langerhuizen, die Zuid- bezat, in 1879 ook grootste gedeelte van Noord- aankocht en het gescheidene weêr vereenigde.

Het huis van Noord Crailo is gesloopt, met uitzondering van de koepelzaal, die thans het middengedeelte uitmaakt van het smaakvolle Museum, terwijl voor 't oogenblik ook de nevengebouwen van het voorplein nog ten deele bestaan. Het zeer digt daarbij staande voormalige heerenhuis van Zuid-, thans nog tuinmanswoning, met de daaraan verbonden boerderij, wordt eerstdaags afgebroken en de aanleg van dit gedeelte der plaats in verband gebragt met het schoone, in 1856 gestichte heerenhuis en de ruime, sierlijke stalling, gebouwd aan weerskanten van het uitgestrekte, door statig hout omringde terrein, waarvan het Museum den achtergrond vormt.

Wat door vorige eigenaars van Noord- aan houtgewas is geveld - de prachtige laan voor het huis en het wilde bosch daarachter, waarin een der bezitters zelf eens verdwaald moet zijn geweest - dit is vooreerst niet meer te herstellen." (aldus Jacobus Craandijk en P.A. Schipperus in 'Nieuwe wandelingen door Nederland', uitg. H.D. Tjeenk Willink, 1888. Onder de link vindt u een nog veel uitvoeriger beschrijving van o.a. Crailo en de nabijgelegen landgoederen Valkeveen, Oud-Bussem en Oud-Naarden)

Het oude buitenhuis is einde 19e eeuw vervangen door het huidige landhuis, dat gelegen is aan de Museumlaan, op grondgebied van de gemeente Huizen. Tot in de 19e eeuw behoorden bij het landgoed twee pachtboerderijen.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2008 hebben de gemeenten Bussum, Hilversum en Laren, de Provincie Noord-Holland en het Goois Natuurreservaat een bestuursovereenkomst voor het voormalig militair terrein Crailo getekend. De samenwerkingspartners willen hier een evenwicht bereiken tussen wonen, bedrijven en natuur. Het gebied is in 2007 aangekocht door de provincie Noord-Holland met als doel het hele gebied in samenhang te ontwikkelen. Het voormalige militaire gebied omvat de terreinen van de gelijknamige voormalige Legerplaats, de Kolonel Palmkazerne en het - in 2007 heropende - Asielzoekerscentrum. Aan de oost- en zuidzijde ligt een groot, aaneengesloten bos- en heideterrein: de Bussumerheide / Westerheide. Dit natuurgebied is een belangrijk uitloopgebied voor bewoners uit de regio. Actuele ontwikkelingen omtrent dit gebied vind je op deze pagina van de provincie Noord-Holland.

- In januari 2017 hebben de gemeenten Hilversum, Laren en Gooise Meren bekendgemaakt dat zij gezamenlijk de locatie Crailo willen aankopen. De gemeenten willen dan samen de locatie 'herontwikkelen', en kunnen dan direct met ontwikkelaars of woningcorporaties afspraken maken over de ambities met het gebied. "De ontwikkeling van het gebied moet wel in goede balans zijn met het aangrenzende natuurgebied", aldus de gemeenten. De provincie Noord-Holland, de eigenaar van het gebied, staat positief tegenover dit plan. Het haalbaarheidsonderzoek van de gemeenten wordt afgerond in april 2017. De gemeentebesturen maken dan een voorstel voor de drie gemeenteraden, met voorstellen voor o.a. het delen van kosten en opbrengsten en nadere afspraken over de ambities.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Landhuis Oud-Crailo (Museumlaan 1, Huizen. Privé-eigendom, niet te bezichtigen) uit omstreeks 1856 is het hoofdonderdeel van het gelijknamige complex. In hoofdvorm symmetrisch opgezet landhuis van twee bouwlagen met gepleisterde gevels op een rechthoekige plattegrond onder een afgeknot schilddak. De gepleisterde en gebroken witgesausde gevels zijn voorzien van cordonlijsten en pilasters die door middel van de lichtgrijze kleurstelling zijn geaccentueerd. Rond de gevelopeningen bevinden zich gepleisterde profiellijsten. Het dak is met gesmoorde Hollandse pannen gedekt, boven de dakkapellen een zinkbedekking. Rijksmonumenten op dit landgoed zijn ook de historische tuin- en parkaanleg, de toegangshekken, grenspalen en de tuinmanswoning. Voor nadere toelichting zie onderaan de rijksmonumentenlijst van Huizen.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Bij de buurtschap bevindt zich het natuurgebied Crailo, met een oppervlakte van 59 ha. Voormalig landgoedbos met imposante beukenlanen, kronkelende paden, akkers, vele doorkijkjes en een fraai uitzicht vanaf de Trapjesberg. Honden aangelijnd tijdens het broedseizoen (15 maart - 15 juli).

Reacties

(1)

De Palmkazerne heet officieel Kolonel Palmkazerne.
M. vr. gr.
J J M (Hans) Otten

Red.:
Dank! Ik heb het aangepast.
M. vr. gr. Frank van den Hoven

Reactie toevoegen