Bussum

Plaats
Dorp
Gooise Meren
't Gooi
Noord-Holland

bussum-MSD-20060225-46673.jpg

Bussum, wijk Het Spiegel

Bussum, wijk Het Spiegel

bussum-MSD-20070418-102979.jpg

Bussum, Ceintuurbaan

Bussum, Ceintuurbaan

MSD-20101121-214469.jpg

Bussum, raadhuis

Bussum, raadhuis

MSD-20101121-214491.jpg

Bussum, Roemer Visscherlaan, huizen in een oude loods.

Bussum, Roemer Visscherlaan, huizen in een oude loods.

bussum_brediuslaan_brediuskwartier.jpg

Bussum, de Brediuslaan in het Brediuskwartier

Bussum, de Brediuslaan in het Brediuskwartier

bussum_bussums_bloei_3.jpg

Bussum, natuurgebied Bussums Bloei

Bussum, natuurgebied Bussums Bloei

bussum_de_in_2010_vernieuwde_watertoren.jpg

Bussum, de in 2010 vernieuwde watertoren

Bussum, de in 2010 vernieuwde watertoren

bussum_franse_kampheide_met_kunstwerk_van_herman_makking_zwerfhuis.jpg

Bussum, Franse Kampheide met kunstwerk van Herman Makking Zwerfhuis

Bussum, Franse Kampheide met kunstwerk van Herman Makking Zwerfhuis

bussum_franse_kampheide.jpg

Bussum, Franse Kampheide

Bussum, Franse Kampheide

bussum_laegieskamp_galloway_koeien.jpg

Bussum, natuurgebied Laegieskamp, Galloway koeien

Bussum, natuurgebied Laegieskamp, Galloway koeien

bussum_nieuw_aangelegde_haven_en_bebouwing_direct_achter_het_gemeentehuis.jpg

Bussum, nieuw aangelegde haven en bebouwing direct achter het gemeentehuis

Bussum, nieuw aangelegde haven en bebouwing direct achter het gemeentehuis

bussum_wijk_het_spiegel_1.jpg

Bussum, wijk Het Spiegel

Bussum, wijk Het Spiegel

bussum_wijk_het_spiegel_2.jpg

Bussum, wijk Het Spiegel

Bussum, wijk Het Spiegel

bussum_wilhelminakerk.jpg

Bussum, Wilhelminakerk

Bussum, Wilhelminakerk

bussum_zanderij_cruysbergen_1.jpg

Bussum, Zanderij Cruysbergen

Bussum, Zanderij Cruysbergen

bussum_mariakerk_of_koepelkerk_2.jpg

Bussum, Mariakerk of Koepelkerk

Bussum, Mariakerk of Koepelkerk

NH gemeente Bussum in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

gemeente Bussum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

gemeente Bussum in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Bussum

Terug naar boven

Status

- Bussum is een dorp in de provincie Noord-Holland, in de streek 't Gooi, gemeente Gooise Meren. Het is de hoofdplaats van deze gemeente. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2015. Fusie met in ieder geval Naarden lag voor de hand, omdat beide plaatsen al vele decennia geheel tegen elkaar aan zijn gegroeid en je zeker in het grensgebied niet altijd ter plekke kunt zien wat nu Bussums en wat Naardens grondgebied is. De grens loopt er soms dwars door straten heen. Samen met de gemeente Muiden zijn zij in 2016 gefuseerd tot de gemeente Gooise Meren.

- Wapen van de voormalige gemeente Bussum.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1306 Bussen, 1388 Bussum, 1470 Bussen.

Naamsverklaring
Waarschijnlijk datief meervoud (met locatieve functie) van bus = Middelnederlands busch 'bos' en dan 'nederzetting in het bos'. Het ontbreken van vormen met k/ch is echter opvallend. De huidige uitgang op -um staat onder invloed van plaatsen als Hilversum, Blaricum enz. (1)

Terug naar boven

Ligging

Bussum ligt N van Hilversum, W van Blaricum, Z van Naarden en grenst in het O aan de A1 en in het W aan het Naardermeer en de Hilversumse 'enclave-wijk' Hilversumse Meent. Vanouds was dit Hilversums grondgebied, maar de gemeente Bussum kocht deze meentgronden in 1930 van de erfgooiers. In 1974 is het gebied middels een grondruil overgedragen aan de gemeente Hilversum, waarna de huidige woonwijk er is gerealiseerd.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Bussum, die slechts uit het dorp bestond, 97 huizen met 798 inwoners. Vlak voor de fusie in 2016 had de gemeente ca. 14.000 huizen met ca. 33.000 inwoners. Op het hoogtepunt in 1966 waren er 42.000 inwoners. Bussum was een krimpgemeente en vergrijzende gemeente omdat haar grondgebied al behoorlijk volgebouwd is en de uitbreidingsmogelijkheden dus beperkt zijn. Ca. 20 procent van de inwoners is ouder dan 65 jaar.

Terug naar boven

Geschiedenis

Bussum was lange tijd een onbetekenend dorpje op de Gooise heide. De buurtschap werd omgeven door heide en bossen en werd in de middeleeuwen bewoond door boeren, voerlieden en schaapherders, later ook spinsters en wevers. Vanaf 1369 werd het door de vesting Naarden bestuurd. In 1470 woonden er ongeveer 250 mensen. Bussum was daarmee het kleinste dorp in het Gooi.

Na 1700 vormde de afgraving van de hoge gronden rond Naarden een belangrijke bron van inkomsten. Aan deze zandafgravingen dankte Bussum zijn hoogteverschillen, die onder meer tot uiting komen en benut worden in de haven, het zogeheten Mouwtje en het Bilderdijkplantsoen. Achterstelling door de stad Naarden was er de oorzaak van dat de ruim 300 Bussumers in het gevolg van de Franse Revolutie van 1795 een eigen bestuur kozen. In 1817 mocht het dorp zich officieel afscheiden van Naarden.

19e en vroeg 20e eeuw
Het zelfstandige Bussum ontwikkelde zich aanvankelijk maar moeizaam. In 1873 had het dorp nog niet meer dan 1.200 inwoners. De groei nam pas echt een aanvang met de komst van de spoorlijn Amsterdam-Amersfoort en de opening van het station Naarden-Bussum in 1874. Toen vestigden zich met name rijke Amsterdammers in het ongerepte en gezond op hoge grond gelegen dorp, die zo toch in de hoofdstad konden blijven werken. In deze periode ontstaan de wijken Het Spiegel, Brediuskwartier, het Prins Hendrikpark en het huidige centrumgebied. De groei van de voorzieningen als scholen, ziekenhuis en winkels hield gelijke tred met de bevolkingsaanwas. Zo ging het hard: in 1919 waren er al 18.000 inwoners. Het dorp streefde de vesting Naarden in omvang al spoedig voorbij. Samen met Alkmaar en Den Helder was Bussum in 1920 qua inwonertal de vierde gemeente in Noord-Holland na Amsterdam, Haarlem en Hilversum. In 1940 werden de 30.000 inwoners bereikt.

Tot de rijke import behoorde de familie Dreesmann (van Vroom & Dreesmann). Deze familie gaf ook een fors bedrag voor de bouw van de Sint Vituskerk, evenals in Hilversum ontworpen door de beroemde architect Pierre Cuypers (1894), een van de weinige monumenten die de overigens fraai gebouwde gemeente rijk is (thans in gebruik als appartementencomplex).

Tijdens de Eerste Wereldoorlog herbergde Bussum meer dan 1.000 Belgische vluchtelingen, waaronder enkele schrijvers. Dit aantal was mede het werk van uitgever C.A.J. van Dishoeck, die zich als Zeeuw verwant voelde met de Belgen en die ook veel beroemde Belgische auteurs uitgaf. Van Dishoeck was voorzitter van het plaatselijke vluchtelingencomité en lid van het landelijk hoofdbestuur. Ook kwamen er in die tijd veel werklieden en dienstboden uit het Noorden van Nederland, vooral Friesland, naar Bussum, aangetrokken door de zandafgravingen en bouwwerkzaamheden en werkgelegenheid in de grote villa's die verrezen. Fraaie villawijken werden gebouwd: eerst in het Spiegel, westelijk van de spoorlijn, later onder meer het kleinere Prins Hendrikpark oostelijk van het station Naarden-Bussum, en in de jaren dertig het Brediuskwartier. Door latere uitbreiding van Naarden buiten de vesting raakten beide plaatsen aan elkaar gebouwd.

Na de Tweede Wereldoorlog
Tot de jaren zestig vertoonde Bussum een gestage groei als forensenplaats. In 1966 bereikte de bevolking haar hoogtepunt met 42.074 inwoners. De nieuwbouwwijk Bussum-Zuid met de Ooster- en de Westereng, waren Bussums laatste uitbreidingen. Hier kwamen geen villaparken, zoals oorspronkelijk de bedoeling was, maar eenvoudigere woningen en flats. De ruim 800 hectare Bussums grondgebied zijn daarmee grotendeels voor woningbouw benut. In plaats van uitbreiding moet daarom zogeheten inbreiding plaatsvinden; het benutten van vrijkomende ruimte binnen de bebouwde kom.

Enige flatbebouwing ter vervanging van oude villa's werd zo gerealiseerd bij de 's-Gravelandseweg en bij de Kom van Biegel. Ook thans worden leegkomende scholen, kerken, bedrijfs- en villaterreinen omgebouwd tot woningbouwcomplexen. De kroon op deze ontwikkelingen wordt gevormd door de renovatie van het stedelijke hart, door de ontwikkeling van het oude haventerrein bij het gemeentehuis, het plan Landstraat-Noord. Zoals in verschillende andere plaatsen (onder meer in Utrecht, Breda en Drachten) wordt ook in Bussum het water in het centrum teruggebracht, nadat het in een voorgaande periode voor het verkeer had moeten wijken(2).

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Historische Kring Bussum.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Bussum heeft 58 rijksmonumenten.

- Bussum heeft 32 gemeentelijke monumenten.

- De voormalige RK Sint Vituskerk, een neogotische basiliek, is in 1894 gebouwd naar een ontwerp van P.J.H. Cuypers. De kerk is rond 2000 verbouwd tot appartementencomplex met behoud van de monumentenstatus.

- De RK Kerk van Onze Lieve Vrouwe van Altijddurende Bijstand (beter bekend als de Mariakerk of Koepelkerk, dit laatste vanwege de neo-Byzantijnse koepelconstructie) dateert uit 1921 en is een ontwerp van Jos.Th.J. Cuypers en P. Cuypers jr., respectievelijk zoon en kleinzoon van P.J.H. Cuypers. Deze fraai onderhouden en gerenoveerde kerk wordt beschouwd als de belangrijkste bezienswaardigheid van Bussum.

- De uit bezienswaardigheids-oogpunt belangrijkste protestantse kerk van Bussum is de Wilhelminakerk, een laat werk van Tjeerd Kuipers.

- In 2010 is het op dat moment meest duurzame kantoorgebouw van Nederland opgeleverd: de watertoren in Bussum. De watertoren uit 1897 is gerenoveerd en daaraan is een nieuw kantoorgebouw gekoppeld van in totaal 3.500 m2. Het gebouw wekt z'n eigen energie op en heeft geen aansluiting op het riool. Het initiatief voor dit project is in 2004 genomen door Michiel Haas van het Nederlands Instituut voor Bouwbiologie en Ecologie (NIBE) en Bob Custers van VOCUS architecten bna, samen het Bussums Watertoren Collectief. Bij de watertoren worden beproefde technieken gebruikt ten behoeve van energieopwekking, zoals warmte koude opslag, warmtepompen en warmtekrachtkoppeling. Alle energie wordt door eigen installaties opgewekt. Dat gebeurt door windenergie, zonnecellen en de warmtekrachtkoppeling. Ook op het gebied van waterverbruik scoort het project goed. Het pand heeft geen rioolaansluiting.

"Het afvalwater wordt gezuiverd met een helofytenfilter. Het zuivere water dat daar uitkomt, wordt hergebruikt voor de toiletspoeling van alle toiletten in het gebouw. Daarmee wordt 80 procent van het drinkwaterverbruik gespaard en ontstaat een kleine waterkringloop met een geringe aanvulling van drinkwater. Op deze schaal is een helofytenfilter in Europa nog niet toegepast. Het is allemaal niet zo moeilijk. Het gebruik van duurzame technieken heeft 15 procent aan meerkosten opgeleverd. Dat verdien je uiteindelijk wel weer terug”, aldus Custers. De Watertoren Bussum is op 20 maart 2011 gekroond tot Duurzaamste Bedrijfsgebouw 2011. Bijzonder aan deze prijs is dat ook allerlei moeilijk meetbare aspecten van de gebouwen zijn  meegewogen. De plek van het gebouw in zijn omgeving, voorbeeldfunctie, mogelijkheden voor volgende bewoners (als de opdrachtgever onverhoopt vertrekt). Een heel belangrijk punt dat de jury heeft bekeken betreft het vorige pand van de opdrachtgever. Als die zijn oude onderkomen leeg te huur of te koop aanbiedt zonder ervoor te zorgen dat er een goed volgend gebruik is geregeld dan viel de inzending af.

- De westelijke villawijk Het Spiegel geeft een onaangetast beeld van een Gooise villawijk uit de periode 1875-1940. In de afgelopen decennia is zeer veel achterstallig onderhoud weggewerkt. Anders dan in Hilversum zijn hier vrijwel geen villa's gesloopt of als kantoorpand in gebruik. Er is een vereniging tot behoud van deze wijk.

- Bezienswaardig is de bijzonder samenhangende architectonische ontwikkeling van de woonwijk het Brediuskwartier (een provinciaal monument vanwege het diepgelegen park met waterlopen), waarvan het basisontwerp van de hand van de architect K.P.C. de Bazel en landschapsarchitect D. Tersteeg is. Bussum heeft een nieuw centrum op de plaats van de oude haven gebouwd, waar het water ook hersteld een deel van is.

- Langs de spoorbaan ligt het complex van de vroeger zeer bekende cacaofabriek Bensdorp. De fabriek sloot in 2004 haar deuren en het terrein werd verkocht aan een woningbouwvereniging. De architectonisch waardevolle delen van het Bensdorp-complex blijven behouden, en ingepast zullen woningen, ateliers en bedrijfsruimten worden gebouwd. De schoorsteen, die ook behouden zou blijven, is helaas gesneuveld bij een storm in januari 2007.

- Bussum telt een groot aantal villa´s, met name in de stijl van de Amsterdamse School.

- Gevelstenen in Bussum.

- In Bussum zijn diverse resten van de Hollandse Waterlinie te vinden, waaronder een in 2005 compleet gerestaureerde oude fortificatie, genaamd Fort Werk IV, die naast theater Spant! ligt. Ook ligt er aan de rand van de wijk Oostereng nog een bij het fort behorende geschutsstelling van ongeveer 300 meter.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Natuurmonumenten heeft in 2010 het Laegieskamp, een natuurgebiedje ingeklemd tussen Bussum en het Naardermeer, N van de Hilversumse Meent, verder afgeplagd. Bijzondere en bedreigde planten krijgen hierdoor een kans om te groeien. Vooral in het voorjaar levert dit een kleurrijke bloemenzee op. Het Laegieskamp is een botanisch zeer waardevol terrein. Vooral door de aanwezigheid van het (inter)nationaal sterk bedreigde blauwgrasland. In dit gebied van 33 hectare groeien zulke bijzondere planten omdat het op het zand van de Gooise stuwwal ligt en op de rand naar het veengebied van het Naardermeer. Het is een belangrijke verbinding tussen het Naardermeer en de Utrechtse Heuvelrug. Een gevarieerd stuk natuur met loofbos, hooilanden, sloten en poeltjes.

In 1993 heeft Natuurmonumenten al een klein deel van het gebied afgeplagd, zo’n 2 hectare, en met groot succes. Hier groeien nu bijzondere planten die op de Heuvelrug al verloren werden gewaand. In het voorjaar is het hier al paars van het moeraskartelblad en ook een orchidee als de rietorchis is in dit deel volop aanwezig. Laegieskamp maakt deel uit van het gebied Naardermeer e.o., dat wordt beheerd door Natuurmonumenten. Fotoreportage van het Laegieskamp van fotograaf Martin Stevens.

- Zanderij Cruysbergen heeft een oppervlakte van 38 ha. Rust, ruimte en brede zanderijsloten waarlangs eind 19e eeuw het zand in schuiten werd afgevoerd naar Amsterdam om daar de bodem te verstevigen. In 2006 is deze voormalige zanderij, gelegen op de overgang tussen het hoge Gooi en de laag gelegen polder, heringericht tot natuurontwikkelingsgebied. Het schone kwelwater dat in de sloten naar boven komt, zorgt voor een bijzondere flora en fauna. Honden aangelijnd. Opmerkelijk was de vestiging van de kolonie Walden bij de Franse Kamp, door de psychiater en schrijver Frederik van Eeden. Hij richtte deze socialistische (tuinbouw) kolonie in 1898 op het landgoed Cruysbergen op, gebaseerd op onder meer gemeenschappelijk grondbezit. De kolonie was ook bedoeld als rustoord voor psychiatrische patiënten. De opzet mislukte door vooral het weinig zakelijk beheer. Na eerst omgezet te zijn in een verbruikscoöperatie ging Walden in 1907 toch failliet. Het idee van Walden had Van Eeden ontleend aan het populaire boek 'Walden or Life in the Woods' (1854) van Henry David Thoreau.

- Het gebiedje Bussums Bloei ligt direct ZW van Bussum, rond het Z van de Nieuwe 's-Gravelandseweg en heeft een oppervlakte van 4 ha. Klein bosgebied dichtbij woonwijk dat, samen met de Franse Kampheide en Zanderij Cruysbergen, deel uitmaakt van de ecologische verbindingszone tussen het Gooi en het Naardermeer.

- Fransche Kamp. 49 ha in deels gemeente Bussum, deels gemeente Hilversum. Waar de naam Fransche Kamp vandaan komt is niet bekend. Het is in ieder geval geen verwijzing naar Franse soldaten. Nog geen halve eeuw geleden was dit deel van het Spanderswoud een open heideveld. Daarom zijn hier de bomen (veel berken) jonger, dunner en valt er meer licht op de bodem. Fransche Kamp is van 1 maart tot 1 oktober alleen toegankelijk voor kampeerders.

- Fransche Kampheide. 40 ha. Wat het meest opvalt, is de grote open heide met het (’s winters) goudgele pijpenstrootje. Terwijl het middelste gedeelte spontaan is uitgegroeid tot een bos met berken en grove dennen. Door deze verschillende stadia is er een rijke, gevarieerde flora aanwezig. Er is een dagrecreatieterrein aan de Struikheiweg in Bussum. Honden mogen hier los lopen. (bron van de laatste 4 natuurgebiedbeschrijvingen: Stichting Goois Natuurreservaat)

Terug naar boven

Beeld

- Fotoreportage van Bussum met o.a. de herbestemde watertoren van fotograaf Martin Stevens.

- De site Beeld van Bussum bevat liefst ruim 8.500 oude foto's met beschrijvingen en historische achtergronden, uit de collectie van Martin Heyne, die zich sinds 1957 bezig houdt met de historie van het dorp. Daarnaast staan op de website de twee wandelingen door het dorp in de jaren zestig die, eveneens samengesteld door dhr. Heyne, eerder in boekvorm zijn verschenen. Beide boekjes omvatten ca. 100 foto's met beschrijvingen.

- Oude ansichtkaarten van Bussum.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Bussum (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Bussum ORK.

Reactie toevoegen