De Kiel

Plaats
Dorp
Coevorden
Drenthe

de_kiel_plaatsnaambord.jpg

Het dorpje De Kiel valt tegenwoordig onder de gemeente Coevorden, maar viel vroeger onder een hele reeks andere gemeenten (en weer dáárvoor 'marken'). Hoe die vork in de steel zit, kunt u lezen op deze pagina.

Het dorpje De Kiel valt tegenwoordig onder de gemeente Coevorden, maar viel vroeger onder een hele reeks andere gemeenten (en weer dáárvoor 'marken'). Hoe die vork in de steel zit, kunt u lezen op deze pagina.

de_kiel_einde_kom_eeserveen_begin_kom_kopie.jpg

Hier ligt het driedorpenpunt De Kiel / Eeserveen / Odoornerveen. Enkele meters verderop aan de rechterkant staan namelijk de plaatsnaamborden van Odoornerveen. (© Google)

Hier ligt het driedorpenpunt De Kiel / Eeserveen / Odoornerveen. Enkele meters verderop aan de rechterkant staan namelijk de plaatsnaamborden van Odoornerveen. (© Google)

de kiel [640x480].jpg

De Kiel, dorpsgezicht. De Kiel is wel degelijk een eigen dorp met een eigen identiteit, maar wordt vaak als tweelingdorp met - of vallend onder - het grotere buurdorp Schoonoord beschouwd, omdat het daar voor de meeste voorzieningen op aangewezen is.

De Kiel, dorpsgezicht. De Kiel is wel degelijk een eigen dorp met een eigen identiteit, maar wordt vaak als tweelingdorp met - of vallend onder - het grotere buurdorp Schoonoord beschouwd, omdat het daar voor de meeste voorzieningen op aangewezen is.

De Kiel

Terug naar boven

Status

- De Kiel is een dorp in de provincie Drenthe, gemeente Coevorden. T/m 1997 gemeente Sleen. In 1942 heeft in deze omgeving een reeks grenscorrecties plaatsgevonden. Voorheen viel het grondgebied van dit dorp onder maar liefst 6 gemeenten, en daarvoor onder 7 'marken', omdat hier een aantal grenzen bij elkaar kwamen. Zie daarvoor verder bij Ligging, Geschiedenis en Bezienswaardigheden.

- De Kiel is als klein dorp voor veel voorzieningen aangewezen op het grotere buurdorp Schoonoord. Daarom worden ze soms wel gezamelijk als tweelingdorp beschouwd en beschreven. Maar het is nog wel degelijk een apart dorp met een eigen identiteit, met bijv. nog een eigen Dorpsbelangen, school en dorpshuis.

Terug naar boven

Naam

Inwoners
Een inwoner van dit dorp is een Kieler.

Oudere vermeldingen
1899 De Kiel.

Naamsverklaring
In de veenderijterminologie betekent kiel 'het dieper deel van een greppel waarheen het water moet lopen'. Zie ook Exloërkijl.(1) Een andere verklaring stelt: "De Kiel dankt zijn naam aan het kielvormige 'kruispunt' van enkele wegen. Op dit punt kwamen 7 boermarken bij elkaar. Dit is nog te zien aan de Zevenmarkensteen die er staat." (bron: gemeente Coevorden)

Terug naar boven

Ligging

- De Kiel ligt NW van Emmen, W van Odoorn, direct N van Schoonoord, rond de splitsing van de provincialeweg Sleen-Rolde (N376) met de weg van en naar Borger. Dit dorp is de noordelijkste plaats van de gemeente Coevorden (voor 1998: van de gemeente Sleen). Het dorpsgebied grenst in het O en N aan de gemeente Borger-Odoorn, in het W aan de gemeente Midden-Drenthe.

Driedorpenpunt
Topografische curiositeit: komend vanuit Eeserveen zie je een bebouwingsconcentratie opdoemen, waar een driedorpenpunt ligt, en waar de bebouwing ook daadwerkelijk onder 3 verschillende dorpen valt: het eerste stukje bebouwing, dat nog Brammershoopstraat heet (net als eerder in Eeserveen) valt onder Eeserveen, de aansluitende bebouwing aan de Eserstraat valt onder De Kiel en de panden aan het linker zijweggetje Borgerzijtak vallen onder Odoornerveen. Google Maps suggereert met zijn belijning dat de panden aan de Z kant van de Eserstraat ook onder Odoornerveen zouden vallen, maar dat is niet zo. Die liggen toch echt in De Kiel. De grens tussen deze dorpen zal dan vermoedelijk achter deze huizen lopen.

Vermoedelijk is het misverstand dat Google Maps op deze plek nog de oude kadastrale grenzen laat zien. Voor 1942 is het N van deze straat namelijk gemeente Borger en het Z gemeente Odoorn. In 1942 vindt een reeks grenscorrecties in deze omgeving plaats, vermoedelijk om de ingewikkelde grenzen-sitiatie rond De Kiel te vereenvoudigen en onder 1 gemeente (Sleen) te brengen. Het betreft: naar de gemeente Sleen: 274 inwoners van de gemeente Borger, 112 inwoners van de gemeente Rolde, 9 inwoners van de gemeente Westerbork en 67 inwoners van de gemeente Zweeloo. En van gemeente Sleen naar gemeente Odoorn: 147 inwoners. De oppervlakten staan er in onze bron helaas niet bij.

Eserstraat of Eeserstraat?
Nog een curiositeit is dat er een spelfout in de straatnaam Eserstraat zit. Voor de uitspraak maakt het weliswaar niet uit - je hoort het verschil immers niet - maar dit is de weg van en naar het dorp Ees en zou dus Eeserstraat moeten heten (in de naburige dorpen Borger en Eesergroen is overigens ook sprake van een Eeserstraat). Ees is als plaatsnaam een 'eigennaam' en die mag je - ook als je hem in een straatnaam stopt - eigenlijk niet zomaar veranderen. Althans volgens ónze taalkundige logica... Op de lokale site Rondom De Kiel spreekt men wél van de Eeserstraat. En terecht natuurlijk. Vanouds was dit ook de spelling. Echter in de jaren negentig heeft het gemeentebestuur gemeend te moeten besluiten één e uit de straatnaam te verwijderen. Waarom is ons een raadsel. Het is taalkundig en inhoudelijk immers onjuist (want er is geen plaats Es). Extra curieus is dat aan de kant van de Rolderstraat een straatnaambord staat met de dus formeel correcte maar taalkundig onjuiste naam Eserstraat, maar dat aan de kant van Eeserveen nog een oud straatnaambord is blijven staan met de formeel foute maar vanouds, taalkundig en inhoudelijk juiste naam Eeserstraat (dus nog half werk ook; áls je dan besluit om het in het vervolg bewust fout te doen, doe het dan consequent en niet half...).

Terug naar boven

Statistische gegevens

De Kiel heeft ca. 150 huizen met ca. 380 inwoners, inclusief een aantal panden op bungalowpark Op de Kiel (aan de weg De Tip) dat permanent wordt bewoond (de panden op dit park hebben ongeveer gelijkelijk verdeeld een logiesfunctie en een woonfunctie). Inclusief de recreatiewoningen met een recreatiebestemming staan er ca. 200 huizen in het dorp.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne: 'wilden' in plaggenhutten
De nederzetting De Kiel ontstaat rond 1855, vlak na het direct Z gelegen Schoonoord, in de vorm van wat losse optrekjes, nauwelijks meer dan hutten. Het betreft gezinnen die om een of andere reden elders niet passen. Hier, midden op de heide en ver van de streng controlerende dorpsgemeenschappen, kunnen ze in volle vrijheid een eigen onderkomen bouwen. In die tijd is het in Drenthe nog een ongeschreven wet dat een bouwsel mag blijven staan als de schoorsteen heeft gerookt, vóórdat de eigenaar van de grond de nieuwkomer heeft weggejaagd. De (plaggen)hutten worden dan ook meestal in één nacht gebouwd. De vrijheid in De Kiel is - tot aan de hierboven beschreven grenscorrecties van 1942 - des te groter, omdat men hier makkelijk het wakende oog van de gemeenteveldwachter kan ontlopen: de 6 gemeentelijke taartpunten (= kiel of tip) maken het immers eenvoudig uit het machtsgebied van de veldwachter in kwestie te ontkomen, doordat men zich over elke willekeurige grens kan terugtrekken...

De zeer gemengde bevolking leeft arm en sober. De mensen werken keihard, maar worden door de in de verre omtrek wonende autochtone Drenten gevreesd. Een pastoor heeft eens gezegd, dat hier geen Hollanders of Duitsers wonen, maar ‘wilden’. Dit komt echter niet in de laatste plaats door hun zeer primitieve huisvesting. In de begintijd is De Kiel immers niet meer dan een nederzetting van hoofdzakelijk verspreid staande plaggenhutten. Dit heeft geduurd tot kort na de Tweede Wereldoorlog. Het grootste deel van de bebouwing aan bijvoorbeeld de Eeserstraat dateert van na de oorlog. Slechts 2 panden (nrs. 16 en 32) dateren nog van voor die tijd. (bron en nadere informatie: website Rondom De Kiel)

Ontwikkeling tot het huidige dorp
In 1937 komt er een kleuterschool in De Kiel, in 1938 een lagere school. Overigens is er rond 1900 al wel sprake van een houten schooltje aan de Borgerweg. In 1985 wordt de lagere school verbouwd tot basisschool, waar de kleuterschool in wordt geïntegreerd. Het leeggekomen kleuterschoolgebouw is toen verbouwd en in gebruik genomen als dorpshuis. Het dorp heeft nooit een eigen kerk gehad. Wel was er een Evangelisatiegebouw van de Hervormde Kerk, dat op enig moment is afgebroken. Het stond namelijk op de huidige parkeerplaats voor het dorpshuis.

Tegenwoordig is De Kiel een toeristisch aantrekkelijk dorpje, met vele mogelijkheden voor dag- en verblijfsrecreatie. Voor de meeste voorzieningen zijn de inwoners op buurdorp Schoonoord aangewezen. Voorzieningen in het dorp zijn nog basisschool De Kiel en dorpshuis 't Nuver Plekkie. Het vroegere café, later café-restaurant, is sinds 2011 in gebruik als woonhuis.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2015 is de Dorpsvisie De Kiel gereed gekomen.

- In 2015 heeft het dorp ook een eigen Dorpsvlag gekregen. Toelichting van inwoner en ontwerper Ad van Ginneken: "Het symboliseert dat we deel zijn van Drenthe (kleur en indeling), dat er 7 elementen zijn die refereren naar de historie en de 7 elementen geven de 7 kernelementen van De Kiel weer. De plaatsnaam bestaat uit 7 letters (spatie meegerekend) en maakt de vlag dus uniek door de naam toe te voegen. Normaliter is een vlag vooral heraldiek maar voor een dorp wat relatief jong is en een moderne dorpsvisie heb ik gekozen voor hedendaagse pictogrammen."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

Zevenmarkensteen en zesgemeentenpunt
De Zevenmarkensteen ligt iets ten westen van de t-splitsing in het centrum van het dorp. Op dit punt kwamen de grenzen van 7 oude boermarken en - tot 1942, zie verder bij Ligging - 6 gemeenten bij elkaar. Een zesgemeentenpunt dus, vermoedelijk uniek in ons land. Op plattegronden is de stervorm waar een reeks wegen - van even zovele boermarken en vroegere gemeenten dus - hier bij elkaar komen goed te zien. Volgens de steen betrof het de marken Westdorp, Ees (beide gemeente Borger), Odoorn, Sleen, Zweeloo, Westerbork en Rolde. In de publicatie Waardeel (2-2005) is in plaats van de laatste vier sprake van Noord-Sleen, Wezup, Orvelte en Schoonloo (die respectievelijk onder de gemeenten Sleen, Zweeloo, Westerbork en Rolde vielen). In 1942 is de ingewikkelde grenssituatie hier middels een reeks grenscorrecties vereenvoudigd (zie verder bij Ligging). De oorspronkelijke steen is verdwenen, maar in 2004 is een moderne variant herplaatst. - Geschiedenis van de Drentse boermarken. Bijzonder is dat de Drentse boermarken - de boermarken zijn er ook in een aantal andere provincies geweest - nog altijd bestaan, zij het niet meer als bestuurlijk instituut. Vandaag de dag houden zij zich nog met een reeks aan maatschappelijke activiteiten bezig.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De bossen rondom De Kiel zijn in de jaren dertig van de 20e eeuw, tijdens de 'crisisjaren' toen er grote werkloosheid heerste, als 'werkverschaffingsproject' aangelegd. De bossen, met deels ook heidegebiedjes, worden beheerd door Staatsbosbeheer en maken deel uit van de 1.600 hectare grote Boswachterij Sleenerzand, waar wandelaars zich kunnen uitleven met een reeks wandelroutes. In de bossen zijn meertjes waar je kunt zwemmen.

- Iedere maandagmiddag in juni, juli en augustus kun je als toerist meedoen aan de rondwandeling Rondom De Kiel, waarbij je het bijzondere landschap en de bezienswaardigheden van het dorp met eigen ogen kunt aanschouwen en daar uitleg bij krijgt.

- Knapzakroute De Kiel - Schoonoord (K43) (15 km) is evt. ook op te knippen in 2 delen. Het boekje kost €3,95 en is via de link te bestellen maar ook bij veel toeristische informatiepunten in de regio verkrijgbaar.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - De Dorpskrant (1x per kwartaal) is via de link ook online te lezen.

- Belangenvereniging: - Dorpsbelangen De Kiel.

- Dorpshuis: - Dorpshuis 't Nuver Plekkie.

- Onderwijs: - Basisschool De Kiel.

Reacties

(4)

Het beschrevene onder Ligging: Driedorpenpunt over de niet actuele, verkeerde belijning ten aanzien van de zuidkant van de Eserstraat in de Kiel bij Google Maps, is precies de reden waarom ik voor dit soort kwesties de voorkeur geef aan OpenStreetMap. Doorgaans is het daar actueel en adequaat aangegeven. Zie voor deze specifieke belijning bij OpenStreetMap: http://www.openstreetmap.org/relation/1433851#map=16/52.8628/6.7533.

Dat ziet er beter uit ja. Dank voor de tip Jack.

Psalmen en Gezangen voor de Nederlandsche Hervormde Kerk 1938
Ter herinnering aangeboden aan Willie Meijerman
Bij het verlaten der N.H. Zondagsschool te De Kiel-Schoonoord.
Kerstmis 1945.
Dit boekje kocht ik bij Dorcas Scherpenzeel/Woudenberg in 2014[?] voor €1,00
Wij kennen Arie Meijerman tr. Rieka, Markstraat 51, Scherpenzeel. Telefoon 277 3368.
Willie is zijn zus.
Hun vader was schoolhoofd van de Hervormde school in De Kiel-Schoonoord.
Willie was getrouwd met Albert Kolenbrander.
Zij overleed in Schoonebeek op 1.11.2008.
Geen kinderen!
Arie en Rieka hebben dit boekje overgenomen uit de nalatenschap van Aries moeder.
En later weggedaan naar Dorcas.
Zij hoeven het niet meer terug te hebben.
Broers en zussen van Arie hebben hier ook geen belangstelling voor.
Scherpenzeel, 12.2.2016
Hans Pouw

Dag heer Pouw,
Zo te lezen bedoelt u dat u het boekje ter beschikking wilt stellen aan iemand die hier serieus in geïnteresseerd is? Ik vermoed dat Dorpsbelangen De Kiel hier zeker in geïnteresseerd is. In De Kiel is namelijk iemand die de geschiedenis van het dorp uitzoekt en beschrijft, en relevante stukken archiveert, dus die zal hier vast blij mee zijn. Hun site (en daarop hun contactgegevens) vindt u hierboven onder het kopje Links.

Reactie toevoegen