Zuid-Schalkwijk

Plaats
Buurtschap
Haarlem
Kennemerland
Noord-Holland

zuid-schalkwijk_molen_de_eenhoorn_geschiedenis_kopie.jpg

Molen De Eenhoorn in Zuid-Schalkwijk is 1 van de nog slechts 5 bewaard gebleven paltrokmolens in ons land. Wat er nu zo bijzonder is aan paltrokmolens in het algemeen en deze molen in het bijzonder, kunt u lezen op de site van de molenaar.

Molen De Eenhoorn in Zuid-Schalkwijk is 1 van de nog slechts 5 bewaard gebleven paltrokmolens in ons land. Wat er nu zo bijzonder is aan paltrokmolens in het algemeen en deze molen in het bijzonder, kunt u lezen op de site van de molenaar.

Zuid-Schalkwijk Molen De Hommel [640x480].jpg

Molen De Hommel, ook wel De Kleine Molen, in de buurtschap Zuid-Schalkwijk, gemeente Haarlem

Molen De Hommel, ook wel De Kleine Molen, in de buurtschap Zuid-Schalkwijk, gemeente Haarlem

zuid-schalkwijk_plaatsnaambord.jpg

Zuid-Schalkwijk lijkt op het eerste oog een gewone doorsnee woonwijk. Maar er is ook nog een prachtig buitengebied bewaard gebleven om deze wijk heen (met o.a. 3 molens), waar de gemeente gelukkig zuinig op is en een beheerplan voor heeft gemaakt.

Zuid-Schalkwijk lijkt op het eerste oog een gewone doorsnee woonwijk. Maar er is ook nog een prachtig buitengebied bewaard gebleven om deze wijk heen (met o.a. 3 molens), waar de gemeente gelukkig zuinig op is en een beheerplan voor heeft gemaakt.

Zuid-Schalkwijk

Terug naar boven

Status

- Zuid-Schalkwijk is een buurtschap, deels wijk in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, gemeente Haarlem. Het was een zelfstandige gemeente t/m 26-6-1863 (en vóór de Franse Tijd is het ook nog een 'heerlijkheid' geweest). De gemeente is toen opgegaan in de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude. Middels een grenscorrectie per 1-10-1963 is het gebied Schalkwijk, waaronder ook Zuid-Schalkwjik, naar de gemeente Haarlem overgegaan. Op dat moment was heel Schalkwijk nog landelijk en dunbebouwd gebied: op het moment van de grenscorrectie had Schalkwijk 654 inwoners. Sinds de jaren zestig is Schalkwijk in hoog tempo volgebouwd. Tegenwoordig heeft Schalkwijk 31.000 inwoners en is daarmee het grootste stadsdeel van Haarlem.

- Schalkwijk is verdeeld in 4 buurten: de Boerhaavewijk en Europawijk in het N, en de Meerwijk en Molenwijk in het Z. Die laatste 2 zal men vermoedelijk gezamenlijk als wijk/buurt Zuid-Schalkwijk betitelen. Wij vinden dat het nog altijd landelijke gebied dat in een U-vorm om Molenwijk en Meerwijk heen ligt, nog als buurtschap Zuid-Schalkwijk (vallend onder de stad Haarlem) kan worden beschouwd. Op dat deel doelen wij primair in het kader van deze pagina.

Terug naar boven

Naam

Spelling
De Topografische atlas Noord-Holland(1) hanteert de spelling Zuid-Schalkwijk. Google Maps spelde tot voor kort Zuidschalkwijk maar heeft de naam tegenwoordig als twee woorden met koppelteken. Sinds 2011 staan ter plekke wijkbordjes Zuid Schalkwijk, zonder koppelteken dus.

Alternatieve naam
Het landelijk gebied van Zuid-Schalkwijk wordt ook de Verenigde Polders genoemd.

Oudere vermeldingen
1343 Scalcwijc.

Naamsverklaring
Samenstelling van wijc 'nederzetting, vaak met speciale functie' en het Middelnederlandse scalc 'dienstknecht, dienaar'.(2)

Terug naar boven

Ligging

Het landelijk gebied van Zuid-Schalkwijk betreft:
- Het ZW van Schalkwijk, met lintbebouwing van huizen aan de Zuid Schalkwijkerweg, en woonarken aan de lintbebouwing W daarvan aan het Jaagpad, in het W begrensd door het Zuider Buiten Spaarne.
- In het Z de Molenplas en de Meerwijkplas, in het Z grenzend aan de Ringvaart van de Haarlemmermeer.
- In het O een groenstrook met daarin o.a. de weg (en vanouds buurtschap) Vijfhuizen met daaraan gelegen een 8-tal boerderijen en een molen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Zuid-Schalkwijk 17 huizen met 128 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 11/90 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Vijfhuizen 5/32 (dat op dat moment dus inderdaad nog maar 5 huizen had...) en Nieuwerkerk aan den Drecht (gelegen in de Nieuwerkerkerpolder) 1/6. Om de 'dunbebouwdheid' van Schalkwijk als geheel in die tijd te illustreren: Noord-Schalkwijk (dat toen nog deel uitmaakte van de gemeente Haarlemmerliede) had in 1840 9 huizen met 49 inwoners. Heel Schalkwijk had in 1840 dus 26 huizen met 177 inwoners...

- Tegenwoordig omvat de buurtschap Zuid-Schalkwijk ca. 60 huizen met ca. 150 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

"Na de omwenteling van 1795 werden Zuid-Schalkwijk, Vijfhuizen en Nieuwerkerk-aan-den-Drecht met elkander vereenigd (tot de gemeente Zuid-Schalkwijk, red.). Door de wet van 27 juni 1863 is zij bij Haarlemmerliede-en-Spaarnwoude ingelijfd. Doch het overgebleven deel van Nieuwerkerk-aan-den-Drecht (met uitzondering van dat wat aan de gem. Haarlemmermeer bij hare oprichting was toebedeeld) is door de wet van 19 april 1868 aan Sloten gekomen" (Witkamp, 1877). Nieuwerkerk is een voormalig dorp, reeds vóór 1687 door het Haarlemmermeer verzwolgen (Rietstap, 1892). Aan deze plaats herinnert nog de Nieuwerkerkertocht (kanaal), die loopt van Buitenkaag via Nieuw-Vennep en Hoofddorp naar Lijnden.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De buurtschap Zuid-Schalkwijk is een van de zeer weinige landelijke buitengebieden die de gemeente Haarlem vandaag de dag nog heeft. Gelukkig blijft dit zo, en zet de gemeente zich in om het gebied zodanig te transformeren dat allerlei planten- en diersoorten zich er nog beter thuis gaan voelen. Daartoe is een Inrichtingsplan Verenigde Polders opgesteld, dat de komende jaren zal worden uitgevoerd. Het gebied blijft wel agrarisch in gebruik (terwijl aanvankelijk een transformatie tot overwegend natuur- en recreatiegebied was voorzien).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- De uit 1879 daterende molen De Hommel of De Kleine Molen (Hommeldijk 20) is te bezoeken wanneer de molen draait.

- Molen De Eenhoorn is 1 van de nog slechts 5 bewaard gebleven paltrokmolens in ons land. Het is een houtzaagmolen die, in beheer bij de SMZK, bemand door vrijwilligers, nog altijd in functie is en regelmatig draait. Naast de hiervoor reeds gelinkte 2 sites over De Eenhoorn is er nog een uitvoerige site over de geschiedenis van De Eenhoorn in tekst en beeld van molenaar Jos van Schooten.

- Vijfhuizer Molen (Vijfhuizen 9).

Terug naar boven

Links

- Pagina over de Molenwijk en pagina over de Meerwijk op de site van de gemeente Haarlem.

- Wijkraad Molenwijk en Wijkraad Meerwijk op Facebook.

Reactie toevoegen