Haarlem

Plaats
Stad en gemeente
Haarlem
Kennemerland
Noord-Holland

haarlem_plaatsnaambord_kopie.jpg

Haarlem is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, en daarbinnen in de regio Zuid-Kennemerland. Het is de hoofdstad van de provincie Noord-Holland.

Haarlem is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, en daarbinnen in de regio Zuid-Kennemerland. Het is de hoofdstad van de provincie Noord-Holland.

gemeente_haarlem_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Zoals veel steden in ons land, omvatte ook de gemeente Haarlem tot eind 19e eeuw niet meer dan de oude stad, wat we nu het centrum noemen, met een smal strookje eromheen. Pas sindsdien is de gemeente in fasen vergroot met (delen van) omliggende gemeenten.

Zoals veel steden in ons land, omvatte ook de gemeente Haarlem tot eind 19e eeuw niet meer dan de oude stad, wat we nu het centrum noemen, met een smal strookje eromheen. Pas sindsdien is de gemeente in fasen vergroot met (delen van) omliggende gemeenten.

Haarlem

Terug naar boven

Status

- Haarlem is een stad en gemeente in de provincie Noord-Holland, in de streek Kennemerland, en daarbinnen in de regio Zuid-Kennemerland. Het is de hoofdstad van de provincie Noord-Holland.

- De gemeente Haarlem is per 1-5-1927 vergroot met de gemeenten Schoten en Spaarndam, nadat eerder al, per 1-10-1884, een deel van de gemeente Schoten was overgenomen (met op dat moment 530 inwoners). Daarnaast hebben per 1-5-1927 enkele grenscorrecties met omliggende gemeenten plaatsgevonden. Met name de annexatie van de gemeente Schoten was een grote 'buit': het betrof 20.963 inwoners, in een gemeente die tot eind 19e eeuw slechts ca. 600 inwoners had. Sinds 1890 zijn daar in hoog tempo nieuwe wijken, in feite reeds buitenwijken van de stad, gerealiseerd. In die zin was de annexatie dan ook een logische stap. Verder zijn er 5.509 inwoners overgekomen van de gemeente Heemstede, 2.543 van de gemeente Bloemendaal, 1.418 van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude en 751 van de gemeente Spaarndam.

Per 1-10-1963 komt Schalkwijk van de gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude over naar de gemeente Haarlem, met op dat moment 654 inwoners. Ook daar is sindsdien flink gebouwd: tegenwoordig heeft Schalkwijk ca. 32.000 inwoners. Door deze herindelingen en grenscorrecties is het grondgebied van de gemeente vergroot van oorspronkelijk ca. 500 hectare naar tegenwoordig ca. 2.900 hectare.

- De gemeente Haarlem omvat naast de gelijknamige stad verder nog het W deel van het dorp Spaarndam (Spaarndam-West), de buurtschap Zuid-Schalkwijk en het W deel van de buurtschap Penningsveer. Deze buurtschappen vallen onder de stad.

- Wapen van de gemeente Haarlem.

- Foto's van de plaatsnaamborden in de gemeente Haarlem.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
918-948 kopie 11e eeuw in Haralem, 1e helft 11e eeuw Harleim, 1119 Isbrandus de Harlem, 1199 facsimile 1774-1781 apud Herlehe[m], 1200 Harlehem, 1204 Harlhem, 1206 Harlem.

Naamsverklaring
Wel verklaard als een samenstelling van heem 'woonplaats, woning' en de persoonsnaam Harala of Harila* als in Harlingen. Eerder een samenstelling van heem 'woonplaats' en harula*, verkleinvorm van haar 'zandige rug'.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Haarlem ligt NW van Amsterdam.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de stad en gemeente Haarlem 4.458 huizen met 24.918 inwoners. Tegenwoordig heeft de gemeente ca. 75.000 huizen met ca. 160.000 inwoners. De stad beoogt volgens prognoses nog door te groeien tot ca. 170.000 inwoners in 2025, een inwonertal dat de stad overigens in 1970 ook al had.

- De gemeente biedt diverse feiten en cijfers aan over de stad Haarlem als geheel en de Haarlemse buurten. In de Monitors vind je statistische gegevens over thema's als de lokale economie en woningmarkt. Wil je meepraten over het lokale beleid en ontwikkelingen? Daarvoor heeft de gemeente diverse panels opgezet waarvoor je je kunt aanmelden.

- Het rapport ’De Staat van Haarlem 2016’ laat zien hoe de stad er voor staat op het gebied van economie, wonen, leefbaarheid, veiligheid en bevolking.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van Haarlem, kun je terecht bij de volgende instanties en sites:

- Museum Haarlem is het stadsmuseum en tevens het museum van de regio Zuid-Kennemerland. Het wil een levendig en inspirerend museum zijn dat een actieve rol speelt in de stad. Een museum dat in samenspel met de bevolking wordt gecreëerd en waar bezoekers enthousiast worden gemaakt voor de geschiedenis. Het museum werkt samen met andere musea verenigd in de groep StadsmuseaXL om elkaar te versterken door ervaringen te delen, collecties op elkaar af te stemmen en samen activiteiten te organiseren, om bewoners zo veel mogelijk bij de stad te betrekken en hierdoor nog relevanter te zijn voor de stad.

- Archeologisch Museum Haarlem is de plek waar stadsarcheologie zichtbaar wordt. Archeologische vondsten uit de Haarlemse bodem behoren tot het Haarlems archeologisch erfgoed. Het museum vertelt met die bodemvondsten over de geschiedenis van de stad. Het museum is gevestigd in de 17e-eeuwse gewelvenkelder van de Vleeshal aan de Grote Markt. Het Archeologisch Museum houdt rekening met kinderen; de vitrines hebben een prettige hoogte voor kinderen, er zijn speurtochten en je kunt zelf als archeoloog aan de slag in een mini-opgraving. Wil je met je klas komen; dat kan. Speciaal voor schoolklassen zijn er rondleidingen die worden uitgebreid met opdrachten, zoals het determineren van scherven of grondmonsters.

- De in 1901 opgerichte Historische Vereniging Haerlem wil de geschiedenis van de stad levend houden. "Het verleden is overal in de stad te zien. Verborgen in de archieven en op straat. We hebben het dan niet alleen over de Bavo-kerk, het stadhuis en de Vleeshal op de Grote Markt. Of over de musea en de talrijke Haarlemse hofjes. Ook recente geschiedenis heeft haar sporen nagelaten. De vereniging zet zich in om de geschiedenis van de stad en van de regio Kennemerland onder de aandacht te brengen en de kennis ervan te bevorderen. Zo heeft de vereniging een belangrijke bijdrage geleverd aan de Canon van Haarlem, een beschrijving van de Haarlemse geschiedenis. Daarnaast geeft de vereniging elk jaar een jaarboek uit met daarin artikelen over het verleden van de stad, en de stadskroniek met de actualiteiten van het afgelopen jaar. 4x per jaar verschijnt een nieuwsbrief met het programma van activiteiten (lezingen en excursies), actualiteiten en achtergronden. Ook voor de jeugd is er bij de vereniging veel te beleven. Kijk maar eens op de speciale jeugdpagina." - De Jaarverslagen en Jaarboeken v/a 1905 van deze vereniging zijn via de link ook online te raadplegen.

- De Canon van Haarlem bestaat uit 21 'vensters' die ieder een belangrijk aspect uit de Haarlemse geschiedenis belichten.

- Op de website Geschiedenislokaal023 vind je primaire bronnen over de geschiedenis van Haarlem, die bruikbaar zijn voor educatieve doeleinden.

- Het Noord-Hollands Archief beheert o.a. het gemeentearchief van Haarlem.

- Pagina over de wijk De Krim in de Tweede Wereldoorlog. - Geschiedenis van de wijk De Krim.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De Orionzone is een van de zeven ontwikkelzones in Haarlem waar extra woningen en voorzieningen komen. De gemeente ziet mogelijkheden voor ongeveer 600 woningen bij de Orionweg en de Planetenlaan. Als er meer mensen komen wonen betekent het dat er ook meer voorzieningen komen, zoals winkels, horeca en huisartsen. Tijdens bijeenkomsten, werkateliers en online kon iedereen reageren met wensen en aandachtspunten. Deze zijn meegenomen in de concept-Ontwikkelvisie Orionzone. Belangrijkste punten van de visie: een gebied met ongeveer 600 extra woningen en extra voorzieningen; extra woningen komen vooral aan de Rijksstraatweg richting Stadionplein; bouwhoogtes sluiten aan bij de bebouwing van de omliggende wijken; karakter van de Orionzone behouden; passende bouwstijl, bijvoorbeeld Nieuwe Haagse School-stijl; meer groen in hele gebied, voorbereiding klimaatverandering; verbinding met Schoterbos beter door andere inrichting Sportpark (met zwembad en buitenbad); groene parkstrook langs Planetenlaan; meer ruimte voor fietsers en voetgangers; beter openbaar vervoer naar binnenstad en de regio. Eind 2019 beoogt de definitieve Ontwikkelvisie Orionzone te worden vastgesteld. (bron: gemeente)

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Haarlem heeft ca. 1.150 rijksmonumenten. Daarnaast worden de komende jaren ca. 700 gemeentelijke monumenten aangewezen.

- Haarlem heeft 1238 gemeentelijke monumenten.

- De tussen 1895 en 1930 gebouwde Kathedrale Basiliek Sint Bavo is, na de Sint Jan van Den Bosch, qua inhoud de grootste kerk van Nederland. Met de restauratie van de plebanie is in 2005 een begin gemaakt met het fasegewijze herstel van de basiliek. Tevens zijn vanaf 2005 de straalkapellen casco gerestaureerd. Vanaf 2010 waren voldoende middelen beschikbaar om de restauratie weer op te pakken en is gestart met de restauratie van koepel, transepten en sacristie. Toen dit in het voorjaar van 2012 werd opgeleverd, werd na de bouwvak gestart met het hoogkoor, kooromgang en straalkapellen. Dit verliep voorspoedig en is al in het voorjaar van 2014 opgeleverd. In de nazomer is gestart met de 4e fase: het middenschip. Dit is in 2016 opgeleverd. Daarna is gestart met de restauratie van de Westtorens en portaal.

De restauratie is in 2019 gereed gekomen. Om dit te vieren, wordt van mei t/m juli het evenement 'Klim naar het licht' georganiseerd. Bezoekers van de Sint Bavo kunnen vanaf een zestig meter hoge, tijdelijke loopbrug tussen de twee torens van een duizelingwekkend uitzicht genieten. De tocht voert ook langs tal van culturele schatten in de kerk en leidt onder meer naar de binnengalerij in de koepel, de zolders en klokken in de torens. Het bestuur van Stichting Kathedrale Basiliek Sint Bavo raakte geïnspireerd om dit te organiseren door het evenement 'Klim naar de Hemel' op de Grote Kerk in Alkmaar in 2018, dat 93.000 bezoekers trok. - Tickets voor 'Klim naar het licht' kun je hier online bestellen. - Hier vind je de bezoekmogelijkheden van de kerk.

In 2015 is het KathedraalMuseum gerealiseerd. Het museum is de voortzetting van de Schatkamer van de Nieuwe Bavo, die heeft bestaan van 1973 tot 2009, en was gevestigd in de relatief kleine Bisschoppelijke Sacristie. De nieuwe museumruimte omvat vooralsnog een grote, sfeervol ingerichte tentoonstellingszaal, pal onder het hoogkoor en is toegankelijk via de kathedraal. Op den duur zal uitbreiding volgen in de ruimtes onder de kooromgang en de straalkapellen. De collectie van het museum bevat bijzondere kunstschatten als schilderijen, beeldhouwwerken, vaandels en liturgisch zilverwerk.

- De oorspronkelijke Molen De Adriaan is gebouwd in 1779, op de funderingsresten van de Goevrouwetoren, een onderdeel van de middeleeuwse vestingwerken rond Haarlem. Aanvankelijk wordt er tras gemalen, later respectievelijk snuiftabak en koren. In 1932 brandt de molen af. Vele decennia zijn er pogingen om de molen te herbouwen, maar die stranden op een gebrek aan fondsen. In 1999 start uiteindelijk de herbouw, die in 2002 gereed komt. Voor de overige molens in de gemeente Haarlem zie bij Penningsveer, Schoten en Zuid-Schalkwijk.

- Algemene Begraafplaats De Kleverlaan. - Joodse begraafplaats aan de Kleverlaan.

- Gevelstenen in Haarlem.

- Het imposante Stadhuis aan de Grote Markt dateert uit 1370. De stadhuistoren dateerde oorspronkelijk uit de 15e eeuw, is in 1772 wegens bouwvalligheid afgebroken en in 1913 herbouwd. In de loop der eeuwen zijn er diverse verbouwingen gepleegd.

- De Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed heeft in april 2019 de restauratieplannen voor De Koepel goedgekeurd. Dat is goed nieuws voor het burgerinitiatief van Stichting Panopticon, die het monument van de gemeente heeft overgenomen om er onder meer een onderwijsbolwerk van te maken. De herbestemmingsplannen kosten ca. 21 miljoen euro. Naast de particuliere University for Small and Medium Business, dat ook academisch onderwijs gaat aanbieden, wordt er een MKB-hub gecreëerd voor gezamenlijke projecten voor innovatie en duurzaamheid. Qua publiekelijk toegankelijke voorzieningen komt er horeca en een bioscoop met zes zalen.

- Het ABC Architectuurcentrum heeft als doel het bevorderen van de belangstelling voor de gebouwde omgeving in Haarlem en omstreken. Het ABC organiseert exposities, lezingen, symposia en discussies over interieur, architectuur, stedenbouw, landschap en alle kunstvormen die daarmee samenhangen. Daarnaast wil het de kwaliteit van die omgeving in de regio Zuid-Kennemerland en de Haarlemmermeer bevorderen.

- Het huis van Corrie ten Boom is nu een museum. Het huis is zoveel mogelijk hersteld in de oorspronkelijke inrichting. Bezoekers kunnen de echte 'schuilplek' bekijken; een kleine ruimte achter een valse wand in Corries slaapkamer. Hier werden de Joden veilig verborgen voor de nazi's.

- Het NZH Vervoer Museum heeft als doel rijdend en stationair erfgoed in stand te houden. Het museum is in 1981 ontstaan t.g.v. het 100-jarig bestaan van de NZH en draait volledig op vrijwilligers.

- In Haarlem staat het oudste museum van Nederland. Het is genoemd naar de 18e-eeuwse textielfabrikant Pieter Teyler van der Hulst. Hij bepaalde dat zijn vermogen na zijn dood bestemd was voor kunst en wetenschap. Dit resulteerde in de bouw van het eerste openbare museum van Nederland, geopend in 1784, het Teylers Museum.

- Het Frans Hals Museum is een gelukkig huwelijk van twee collecties. Het museum kent twee uiterste polen: de internationaal vermaarde collectie 17e-eeuwse kunst uit Haarlem, de bakermat van de Nederlandse schilderkunst uit de Gouden Eeuw, met Frans Hals als pater familias. Daarnaast de collectie met actuele kunst uit de 20e en 21e eeuw, met focus op cutting edge werk van toonaangevende hedendaagse kunstenaars. Deze collecties zijn partners met een duidelijke eigen identiteit die innig verbonden zijn als communicerende vaten. Het zijn twee vuurstenen die tegen elkaar geslagen worden en waaruit nieuwe betekenis vonken ontstaan.

- Museum Enschedé is het bedrijfsmuseum van Koninklijke Joh. Enschedé en omvat ruim 300 jaar drukkerij, uitgeverij, lettergieterij en de vervaardiging van waardepapieren zoals bankbiljetten en postzegels.

- Wat is het verschil tussen gek en normaal? Je beleeft het in Het Dolhuys, nationaal museum voor psychiatrie. Het museum toont hoe Nederland door de eeuwen heen met ‘waanzin’ omging. Van duiveluitdrijving tot Prozac.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Op een zondag in februari is er in Haarlem 'Gluren bij de Buren', hét woonkamerfestival, waarbij woonkamers in verschillende steden worden omgetoverd tot een tijdelijk podium met een wel zeer intiem karakter. Iedereen kan genieten van diverse optredens van lokale talenten, van singer-songwriters met een gouden keel tot theatermakers die je verrassen en koren die je omverblazen! Elke artiest speelt drie keer een optreden van 30 minuten. Door de speciale looproutes kun je hierdoor als bezoeker maximaal 7 optredens bijwonen. Gluren bij de Buren maakt de wijken gezelliger en geeft lokale acts een podium. Alle voorstellingen zijn gratis te bezoeken (een vrijwillige bijdrage is welkom, en draagt bij aan het budget om de volgende editie mogelijk te maken). Beleef het karakter van jouw stad, de gastvrijheid van de bewoners en ontmoet talentvolle lokale muzikanten als bezoeker van 'Gluren bij de Buren'. Wil je Gluren bij de Buren ook in jóuw stad organiseren? Wil je jouw huiskamer beschikbaar stellen voor een optreden? Of wil je zelf spelen in een van de huiskamers? Neem dan contact op met de organisatie.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Toneelschuur (theater en film).

- Kinderboerderij De Schoterhoeve. - Kinderboerderij en hertenkamp De Houthoeve.

- Natuur- en Milieu Educatie Haarlem.

- Tussen de Belgiëlaan en de Spaarnelaan vaart sinds 2010 een elektrisch aangedreven veerpontje over het Spaarne. Het pontje vormt een verbinding tussen de wijk Schalkwijk aan de oostkant, en de binnenstad en de Haarlemmerhout aan de westkant van het Spaarne.

Terug naar boven

Beeld

- Oude Polygoonfilms over enkele van onze steden, waaronder Haarlem 1913.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Haarlem (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Gemeente: - Officiële site van de gemeente Haarlem. - Nieuws van de gemeente op Facebook. - Nieuws van de gemeente op Twitter.

- Belangenorganisaties: - Wijkraad De Krim. De Krim is een wijkje in het NW van de stad, tussen de Delftweg (N208) in het O en de spoorlijn in het W. Het grondgebied viel voor de annexaties van 1927 onder de gemeente Bloemendaal. De wijk is in de jaren dertig ontstaan. Zie verder het hoofdstuk Geschiedenis, waar je links naar twee artikelen over deze wijk vindt. De wijk wordt ook Het Eiland genoemd. En in officiële stukken is sprake van Overdelft. "Vermoedelijk dankt het gebied zijn naam aan de tamelijk geïsoleerde ligging tussen de Delft en de spoorlijn Haarlem-Beverwijk. Hierdoor werd het gebied in de volksmond De Krim genoemd, naar het in het oude Rusland ooit bekende/beruchte verbanningsoord De Krim, nu een schiereiland in de Zwarte Zee." Aldus de site van de wijkraad. - Wijkraad Planetenwijk.

- De gemeente Haarlem heeft jaarlijks een budget van ongeveer € 230.000 voor initiatieven uit de stad. Iedereen kan aanspraak maken op dit budget. Wie geld krijgt om een initiatief voor de eigen buurt uit te voeren bepalen Haarlemmers zelf via de Initiatiefraad. Dit doen zij aan de hand van de door het college vastgestelde uitvoeringsregeling. De raad bestaat uit 4 Haarlemmers en een gebiedsverbinder van de gemeente. De gebiedsverbinder zit in de raad als secretaris en heeft geen stemrecht. Daarnaast kan dit budget ook door wijkraden worden aangesproken, voor zaken die de wijkraad kunnen ondersteunen.

- Sport: - Hengelsportvereniging Haarlem e.o (HVH) is met meer dan 8.000 leden de grootste sportvereniging van deze gemeente. De vereniging huurt in deze gemeente en verder in de gemeenten Bloemendaal, Heemstede, Hillegom, en Haarlemmermeer de visrechten voor haar leden. Plus het recreatiegebied Spaarnwoude met onder meer de Mooie Nel, de Binnen- en Buitenliede, en de Veer- en Hekpolder.

- Zorg: - "Wij Telen Groente bestaat uit twee biologische zelfoogsttuinen in Haarlem. Daarnaast bieden wij dagbesteding en organiseren we de maandelijkse Biomarkt in de Haarlemmer Kweektuin. Onder de naam ‘Wij Telen Groente met Zorg’ wordt in de kas zinvolle dagbesteding geboden. Onder professionele begeleiding worden allerhande tuinwerkzaamheden uitgevoerd."

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Haarlem Akendam.

Reactie toevoegen