Wenum-Wiesel

Plaats
Dorp
Apeldoorn
Veluwe
Gelderland

Wenum Wiesel bord [640x480].jpg

Wenum-Wiesel is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.

Wenum-Wiesel is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.

Wenum Wiesel richtingwijzers [640x480].jpg

De kernen Wenum en Wiesel liggen wel tegen elkaar aan, maar zijn niet echt aaneen gegroeid/met elkaar vergroeid, daarom worden ze ter plekke nog wel apart aangegeven.

De kernen Wenum en Wiesel liggen wel tegen elkaar aan, maar zijn niet echt aaneen gegroeid/met elkaar vergroeid, daarom worden ze ter plekke nog wel apart aangegeven.

Wenum Wiesel Wenum bord [640x480].jpg

Een klein deel van Wenum, nabij de Wenumse Watermolen, is benoemd tot bebouwde kom en heeft daarom blauwe plaatsnaamborden (komborden), met een 30km-zone.

Een klein deel van Wenum, nabij de Wenumse Watermolen, is benoemd tot bebouwde kom en heeft daarom blauwe plaatsnaamborden (komborden), met een 30km-zone.

wenum-wiesel_kaart_openstreetmap.jpg

De buurtschappen Wenum en Wiesel zijn samengevoegd tot het dorp Wenum-Wiesel. Het dorpsgebied omvat een relatief compacte kern, met een omvangrijk buitengebied, tussen Apeldoorn in het Z en Vaassen in het N. (© www.openstreetmap.org)

De buurtschappen Wenum en Wiesel zijn samengevoegd tot het dorp Wenum-Wiesel. Het dorpsgebied omvat een relatief compacte kern, met een omvangrijk buitengebied, tussen Apeldoorn in het Z en Vaassen in het N. (© www.openstreetmap.org)

wenum-wiesel_dorpskern_kaart_openstreetmap.jpg

De dorps'kern' van Wenum-Wiesel heeft geen duidelijk centrum; de kern omvat louter lintbebouwingen, langs de Zwolseweg en Oude Zwolseweg en de daaraan gelegen zijwegen.

De dorps'kern' van Wenum-Wiesel heeft geen duidelijk centrum; de kern omvat louter lintbebouwingen, langs de Zwolseweg en Oude Zwolseweg en de daaraan gelegen zijwegen.

wiesel_wiesselscheveld_stempels_155_en_tweeletter_640x480.jpg

NW van Wiesel was in 1872 korte tijd sprake van een 'Kamp Wiesselsche Veld', met een eigen postkantoor dat een 'tweeletterstempel' en een puntstempel 155 in gebruik had.

NW van Wiesel was in 1872 korte tijd sprake van een 'Kamp Wiesselsche Veld', met een eigen postkantoor dat een 'tweeletterstempel' en een puntstempel 155 in gebruik had.

wiesel_bergen_op_zoom_naar_kamp_wieselsche_heide_640x480.jpg

Wiesel, brief vanuit Bergen op Zoom aan een officier van de Grenadiers te kamp Wieselsche Heide, dat officieel kamp Wiesselsche Veld heette.

Wiesel, brief vanuit Bergen op Zoom aan een officier van de Grenadiers te kamp Wieselsche Heide, dat officieel kamp Wiesselsche Veld heette.

Wenum-Wiesel

Terug naar boven

Status

- Wenum-Wiesel is een dorp* in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Apeldoorn.

* De huidige plaats(naam) bestaat uit een samenvoeging van de buurtschappen Wenum en Wiesel. De gemeente Apeldoorn heeft gezien de geografische, cultuurhistorische en maatschappelijke verwantschap aanleiding gezien ze voor het in 1978 in werking getreden postcodeboek formeel tot 1 'woonplaats' Wenum-Wiesel te benoemen, en daarmee ook voor de in 2009 in werking getreden gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG). De Dorpsraad spreekt in het Dorpsplan van 'het dorp Wenum-Wiesel', dus conformeren wij ons daaraan. Maatschappelijk gezien is het ook één geheel, met louter gemeenschappelijke voorzieningen zoals een school, dorpsraad en diverse verenigingen. Tegelijkertijd hebben de voormalige buurtschappen dan wel huidige dorpsdelen nog altijd een zekere eigen identiteit, bijvoorbeeld door objecten die specifiek bij een van beide behoren, zoals de natuurgebieden van Wiesel (Wieselse Bos e.d.) en de Wenumse Watermolen. Daarom wordt - ook door de Dorpsraad - soms ook wel gesproken van een tweelingdorp.

- Onder het dorp Wenum-Wiesel valt ook de buurtschap De Haere en het grootste deel van de buurtschap Jonas.

- Plaatsnaambordmatig zit het hier allemaal wat curieus in elkaar. Als je vanuit Apeldoorn-Noord over de Zwolseweg het grondgebied van deze woonplaats betreedt, staat er een wit plaatsnaambord 'Wenum-Wiesel' in plaats van een blauw, wat we eigenlijk zouden verwachten. De meeste dorpen in ons land hebben immers een eigen bebouwde kom met dús bijbehorende blauwe plaatsnaamborden (komborden). Een kleine kilometer verderop blijkt waarom dit zo is; nabij de W zijweg Hoekweg staan (blauwe) borden 'einde bebouwde kom Apeldoorn'. Hetzelfde doet zich voor aan de O parallel lopende Oude Zwolseweg, waar nabij de O zijweg Plasweideweg borden begin/einde bebouwde kom Apeldoorn staan. Ook vanuit de W kant van de Wieselseweg kom je, op grondgebied van Wenum-Wiesel, de bebouwde kom van Apeldoorn binnen. Oftewel, het dichtstbebouwde deel van de formele woonplaats Wenum-Wiesel ligt kennelijk gemakshalve binnen de bebouwde kom van de Z aangrenzende stad Apeldoorn. Extra verwarrend is dat een wit plaatsnaambord voor een argeloze voorbijganger toch de indruk kan wekken dat het gebied dat hij/zij betreedt, buiten de bebouwde kom ligt, dan wel 'slechts' een wijk is van een kennelijk groter geheel (omdat wijkborden ook wit zijn).

Het zou ons logischer lijken en meer recht doend aan de topografische werkelijkheid om dit deel van Wenum-Wiesel tot een eigen bebouwde kom te benoemen. Waardoor je met twee blauwe borden aan de voorbijganger kunt laten zien dat en waar hij de bebouwde kom van plaats A (in dit geval Apeldoorn) verlaat, en aansluitend de bebouwde kom van plaats B (in dit geval Wenum-Wiesel) betreedt. Om dat te visualiseren (en dus als hint hoe het hier ter plekke ook zou kunnen), zie hier hoe men dat bij de aansluitende bebouwde kommen van de dorpen Schijndel en Wijbosch heeft gedaan. Verder staan ergens in het dorp nog richtingwijzers naar de afzonderlijke kernen Wenum en Wiesel. En in het NO van de dorpskern, nabij de Wenumse Watermolen, is sprake van een klein kerntje dat wordt aangegeven door een drietal blauwe plaatsnaamborden (komborden) genaamd Wenum, en dat kennelijk dus wél een eigen stukje bebouwde kom is. Zie de afbeeldingen onder de links in deze en de vorige alinea en elders op deze pagina.

Terug naar boven

Naam

Spelling
Een samenstelling van twee plaatsnamen hoort met koppelteken te worden gespeld (zie 6.E onder deze link) (vergelijk bijvoorbeeld ook Etten-Leur, Heeswijk-Dinther, Berkel-Enschot). In het huidige postcodeboek en de gemeentelijke Basisregistratie Adressen en Gebouwen (BAG) staat echter Wenum Wiesel, zonder koppelteken dus. Dat komt omdat in het aanvankelijke, in 1978 in werking getreden postcodeboek in het geheel geen sprake was van leestekens. Rond 2000 heeft de PTT deze alsnog bij plaats- en straatnamen aangebracht, waar van toepassing. Alleen zijn ze er enkele vergeten. Waaronder deze. Wij beschouwen dit daarom als een 'drukfout' en hanteren daarom de spelling mét koppelteken, zoals het eigenlijk bedoeld is.

Oudere vermeldingen
Wenum: 1335 in der Merck to Wenen, 1335-1336 Wenem, 1335 Wenmermarc, 1339 Weneme, 1434 Wenum.
Wiesel: 1337 Wiessel, 1379 Wysel, 1505 Wissel, 1517 Wyssell, 1840 Wiessel.

Naamsverklaring
Wenum: herkomst en betekenis onbekend. Verklaard als Wino-hêm 'woonplaats van de persoon Wino'.
Wiesel: wordt geduid als een samenstelling van het Germaanse wisô-* 'weide' en lo 'bos'. Zie ook bij Wissel.(1)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Wenum-Wiesel ligt N van Apeldoorn, tussen Apeldoorn en Vaassen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Wenum 37 huizen met 256 inwoners en Wiesel 38 huizen met 243 inwoners. Tegenwoordig heeft Wenum-Wiesel ca. 900 huizen met ca. 2.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Kamp Wiesselsche Veld
Het Wieselsche Veld, NW van Wiesel, werd vroeger ook als Wiesselsche Veld of Wiesselerveld gespeld. Begin jaren zeventig van de 19e eeuw was hier een militair 'kamp Wiesselsche Veld'. De reden dat dit 'kamp' er was is niet goed duidelijk. In de jaren 1870-1872 was het gebied van Garderen tot het Loo een aaneengesloten onbewoonde strook, met alleen het Kroondomein tussen twee militaire kampen. Vanaf Stroe / Garderen tot de kruising Nieuw Milligen was het een aaneengesloten oefenterrein; het kamp Nieuw Milligen. Dat terrein liep door over de weg naar Uddel tot aan het Aardhuis. Dan begon het Kroondomein en dat eindigde bij de lijn Het Loo-Wiesel-De Haere.

De buurtschap Wiesel lag niet in het domein, evenmin als toen het kamp. Volgens een onderzoek uit de 20e eeuw door de filatelist Wolff de Beer zou de sectie krijgsgeschiedenis het kamp Nieuw Milligen en het kamp Wiesselsche Veld 'één groot legerkamp' genoemd hebben voor oefeningen te velde. Dat klopt echter niet met de ligging van het Kroondomein er tussen, noch met de stijging van de Apeldoornse Berg er tussen.

Op de kaart van Kuijper uit 1865 is er nog geen sprake van een kamp, Wel wordt de naam Wiesselsche Veld vermeld. Op de militaire topografische kaart van 1871/1872 is er een 'kamp' in de vorm van een schietterrein met banen. De geruchten zijn dat koning Willem III die militair-gek was, graag oefeningen bezocht. Hij was vaak in Milligen, stelde er zijn zoon voor en zou ook achter zijn huis bij het Loo een oefenterrein gehad willen hebben of zelf een schietterrein hebben gehad. Dat klopt met de schietbanen op de kaart en die schietbanen waren er nog in de jaren zestig en zeventig van de 20e eeuw. De stuctuur van de banen van 1872 is tegenwoordig nog te zien naast de vijver van het Prins Hendrik Park, direct ZW van Wiesel. De banen van 1970 zijn er niet meer.

Een verhaal uit circa 1872 heeft het over een 'kamp van scherpschutters'. Waarschijnlijker is dat er gewoon gelegerd werd bij de schietoefeningen. Men ging `s avonds niet naar huis. Er was in die tijd nog geen adequaat vervoer. Men verbleef er gewoon gedurende 3 weken en dan was de opleiding klaar. Dat daar dan goede schutters uit voortvloeiden is logisch. Waarom uitgerekend op deze plek? De Frans-Duitse oorlog van 1870 deed de regering in 1870 zich een rotje schrikken; de tijden van Napoleon leken terug te komen. De koning, die op het Loo verbleef, moest dus worden beschermd. Er kwam bewaking. En die moest natuurlijk oefenen. Met de Nederlandse snelheid werd er een 'kamp' en een schietbaan gebouwd: twee jaar later was het klaar. Blijkens bewaard gebleven correspondentie ging het (o.a.) om het regiment Grenadiers en Jagers, van oudsher het keurkorps voor bewaking van de koninklijke familie (net als in mei 1940). (bron: Jan van der Meer)

Filatelistische aspecten van het Kamp bij Wiesselsche Veld
Het Kamp bij Wiesselsche Veld is een tijdelijk militair kamp geweest dat van 8 juni tot 8 of 9 juli 1872* en mogelijk ook van 18 juni - 18 juli 1874 in gebruik is geweest**. Er was een tijdelijk postkantoor (dat onder Apeldoorn viel), omdat er tijdens de oefening geen vervoer naar Apeldoorn was. Het kantoor had puntstempel 155 in gebruik als 'vernietingsstempel' voor de postzegels, en een 'tweeletterstempel' KAMP WIES:VELD als vertrekstempel (zie afbeelding). Voorafgaand en aansluitend op de genoemde perioden was er een tijdelijk hulppostkantoor (in relatie tot de perioden van opbouw en afbraak van het kamp), dat onder Apeldoorn ressorteerde.
* Aansluitend is er in augustus en september 1872 een oefening geweest in Kamp bij Milligen, het huidige Nieuw-Milligen, Z van Uddel. De oefeningen moesten in de zomer plaatsvinden omdat op de zandgrond/heide in de winter niet te oefenen viel.
** De periode in 1874 staat alleen vermeld in Blom. Er is nog geen (militair noch filatelistisch) bewijs dat dit kamp er in die periode daadwerkelijk is geweest. Mogelijk was er wel de intentie, maar vond men het gezien de kleine hoeveelheid post gedurende de eerste oefening, toch niet lonend om tijdens de tweede oefenings-periode wederom een kantoor open te stellen? Van het Kamp bij Milligen is wel filatelistisch bewijs dat er in de zomer na 1874 (en 1873) is geoefend.

Soldaten konden nauwelijks schrijven en postzegels waren duur, dus alleen officieren schreven en dat waren er maar een paar bij zo`n oefening, vandaar dat er weinig post vanuit het 'kamp' is verstuurd en poststukken en stempelafdrukken van het kamp zeldzaam zijn. Tot heden zijn bekend: 5 brieven, 3 kaarten en 4 zegels (die dus van het poststuk zijn afgeweekt), waardoor er dus oorspronkelijk in ieder geval minstens 12 poststukken zijn geweest. De 5 brieven zijn grotendeels van dezelfde afzender in de aaneengesloten periode juni/juli 1872. Uit 1874 zijn tot heden geen stukken bekend.

Voor het sluiten van postzakken plaatste men lakstempels op de labels. Die stempels, zogeheten lakcachetten, werden ook voor militaire kampen door de Munt op aanvraag aangemaakt. Op 05-05-1871 werd een lakcachet voor het Kamp Wiesselsche Veld aangevraagd met opschrift WIES:VELD. Die aanvraag werd op 13-05-1871 geannuleerd, omdat het kamp nog niet klaar was. Op 03-06-1872 werd het cachet opnieuw aangevraagd, want het kamp zou voor de troepen in juni en julij op 10 juni worden geopend. Een en ander wijst erop dat de aanleg van het kamp ergens eind 1870 moet zijn begonnnen. (bronnen: Harrie Jans en Jan van der Meer)

- In 2010 is het zeer interessante rapport 'Cultuurhistorische en landschappelijke analyse met aanbevelingen voor behoud en ontwikkeling in het bestemmingsplangebied Wenum-Wiesel' verschenen, uitgevoerd door adviesbureau Lantschap, in samenwerking met Bureau voor Bouwhistorie en Architectuurgeschiedenis (BBA) in Utrecht en VISTA landscape and urban design in Amsterdam. Het schetst uitvoerig het ontstaan en de ontwikkeling van het landschap in dit gebied in tekst en beeld, van in den beginne tot heden, met beschrijving van de bijzondere objecten die zich in het gebied bevinden. En dat zijn er nogal wat. Het 90 pagina's dikke rapport is via de link ook online te lezen. Voor wie in het gebied geïnteresseerd is, is het zeer de moeite waard. Je bent er wel een dagje mee 'onder de pannen'.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De inwoners koesteren de rust en ruimte van het landelijke dorp Wenum-Wiesel, en zien dan ook liever geen grootschalige bedrijvigheid terugkeren op de terreinen van de enkele grotere werkgevers die het dorp vroeger rijk is geweest. Dat geldt onder meer voor het terrein van de vroegere sleutelfabriek Nemef aan de Papegaaiweg. Anno 2019 is daar een firma Algéra Transport gevestigd. De gemeente weigert deze firma een Omgevingsvergunning te verstrekken, omdat zij dergelijke grootschalige, overlastgevende bedrijvigheid niet geschikt vindt in dit dorp. Zo is er sprake van geluidsoverlast voor de inwoners, vrachtwagens die het asfalt kapot rijden en het komt de veiligheid rond de basisschool ook niet ten goede. In juli 2019 heeft de Raad van State besloten dat de gemeente terecht het vertrek van de firma Algéro Transport heeft geëist.

- Dorpsvisie Wenum-Wiesel 2012-2020. Zie ook de videoreportage met Herman Dijkman, voorzitter van de Dorpsraad, over de totstandkoming en de doelen van de Dorpsvisie. "Resultaten actualisatie Dorpsvisie. Sámen maakten we ons de afgelopen periode sterk voor de leefbaarheid van ons dorp, voor nu en in de toekomst. Onze dorpsvisie is in 2012 door en voor bewoners opgesteld, met als doel richting te geven aan onze wensen voor de leefbaarheid in ons dorp. Maar het opstellen van de dorpsvisie is alweer een aantal jaar geleden. Reden dus om in de vorm van een workshop in de Algemene Ledenvergadering van 2017 eens terug te blikken op de inhoud van de dorpsvisie en waar nodig te actualiseren. Alle thema’s zoals opgenomen in de dorpsvisie kwamen aan bod. Per thema volgt hierna een samenvatting van de conclusies.

Thema Natuur en Landschap: Er is waardering voor de wijze waarop met zwerfafval wordt omgegaan op en rond het ‘Klompenpad’. Er is veel waardering voor het ‘Klompenpad’. Er gaan stemmen op om meer van dit soort paden in Wenum-Wiesel aan te leggen. Bewoners hebben behoefte om flexibel afval te kunnen storten in Vaassen en Apeldoorn. Meer plekken om afval te kunnen deponeren is een grote wens. Dit voorkomt zwerfafval. Veel aandacht wordt gevraagd voor het openhouden van het landschap, de ontwikkelingen rond megastallen, de snelle fietsroute en vooral ervoor zorgen dat we geen grote ‘lichtshows’ krijgen in het buitengebied. Thema Sociale Cohesie: Er is veel waardering voor het werk van de Buurtvereniging en de Dorpsraad. Aandacht wordt gevraagd voor het meer betrekken van de bewoners van het dorp. Er is echter ook behoefte aan meer ‘uitdaging’ voor de bewoners om leuke dingen te doen. Wensen zijn er genoeg. Zo valt te denken aan een evenemententerrein voor het Wenums Feest, wandelen met ouderen, vervoerspool en woningen met zorg.

Thema Voorzieningen: De aanwezigheid van de Buurtvereniging en de Dorpsraad wordt gezien als een goede voorziening. Ook de vrijheid en ruimte in Wenum-Wiesel wordt zeer gewaardeerd. Onze bewoners zien in de toekomst wel graag meer bushaltes, een eigen dorpshuis en indien mogelijk een eigen centrum. Wensen zijn er natuurlijk ook. Met name betaalbare starters- en seniorenwoningen staan hoog op het verlanglijstje. Voeg daarbij de nodige voorzieningen en de leefbaarheid van ons dorp wordt verhoogd. Thema Wonen: Men is tevreden dat er een contingent van 40 woningen is aangevraagd. Of we die gaan krijgen en waar we die gaan bouwen is nog de vraag. Ook wil men in ouderenzorg kunnen voorzien en eventueel woningen kunnen splitsen. Het bouwen van betaalbare woningen op het GERFA- en/of NEMEF-terrein geniet een grote voorkeur. Daar waar mogelijk laten we bedrijven zitten, maar nieuwe bedrijven moeten naar het bedrijventerrein. Indien gewenst is het mogelijk een bed & breakfast of kleinschalige bedrijvigheid te vestigen. Controle op wet- en regelgeving moet er zijn en waar nodig handhaven.

Thema Bedrijvigheid: Dat het bedrijventerrein is afgescheiden met een groenstrook wordt zeer gewaardeerd. Over het algemeen worden ‘kleinschalige bedrijven’ zoals bijvoorbeeld FIETS een goede zaak gevonden. Er zou zelfs sprake kunnen zijn van meer bedrijvigheid. Dat brengt ‘leven in de brouwerij’. We moeten er wel voor zorgen dat de omgeving van bedrijven geen rommeltje wordt. Het plaatsen van ‘grote vrachtauto’s’ op de openbare weg is een ergernis en moet worden voorkomen. De combinatie wonen en werken moet worden gestimuleerd. Ook kan worden gedacht aan het (meer) vestigen van bedrijfsmatige B&B voorzieningen. Als laatste is er behoefte aan een kleine kern in Wenum-Wiesel met daarbij een aantal voorzieningen zoals bijvoorbeeld een kleine supermarkt.

Thema Verkeer: Bewoners zijn zeer tevreden over de 60km-zone op de Zwolseweg. Ook het aanpassen van de vluchtheuvels valt in goede aarde. Het terugdringen van vrachtverkeer op de wegen buiten de Zwolseweg verdient de nodige aandacht. Sluipverkeer door Wenum-Wiesel (o.a. vanaf het kanaal en de Zwolseweg) richting industrieterrein moet worden voorkomen door het intensiveren van controles. Het fietspad moet vrij blijven van bromfiets. Dit fietspad moet beschikbaar blijven voor wandelaars en fietsers. De snelle fietsroute is daarbij dus ‘uit den boze’. Er is een wens om de 30km-zones verder uit te breiden, waarbij er ook verkeersdrempels moeten worden aangelegd.

Thema Diversen: In dit thema is veel lof uitgesproken voor de inrichting van het Klompenpad en de groenvoorziening rondom het industrieterrein. Weilanden moeten groen blijven en mogen niet bebouwd worden ten gunste van woningen en/of bedrijven. Er is behoefte aan het plaatsen van meer afvalbakken langs het fietspad om zwerfafval te voorkomen. Het zou goed zijn om afspraken te maken met Vliegveld Teuge om te voorkomen dat alle vliegtuigjes ‘in file’ richting Paleis Het Loo vliegen. Ook de aanwezigheid van diverse ‘gemotoriseerde paragliders’ zorgt voor overlast en dient te worden beperkt. Als laatste is er behoefte aan snel internet in Wenum-Wiesel en een betere dekking van mobiele verbindingen in ‘het buitengebied’.

Samenvattend is de conclusie dat er de afgelopen jaren veel dingen goed zijn gegaan en dat we vooral op de ingeslagen weg moeten blijven doorgaan. Er wordt aandacht gevraagd voor het bouwen van woningen, het tegengaan van ‘ontgroening’ en het terugdringen/verplaatsen van grotere bedrijvigheid. De dorpsraad zal zich blijven inzetten voor deze onderwerpen en daar waar nodig de hulp van de inwoners inroepen. Wij denken dat de bewoners van Wenum-Wiesel Weten Wat ze Willen en zich willen inzetten om de doelen te bereiken!"

- Bestemmingsplan Wenum-Wiesel en buitengebied.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wenum-Wiesel heeft 5 rijksmonumenten.

- Wenum-Wiesel heeft 20 gemeentelijke monumenten.

- Een deel van Wiesel is in 2001 benoemd tot gemeentelijk beschermd dorpsgezicht. Onder de link vind je een toelichting daarop.

- Ruimtelijke en cultuurhistorische waardering van de karakteristieke bebouwing in Wenum-Wiesel (2011).

- De voormalige Hervormde Pniëlkerk in Wenum-Wiesel (Zwolseweg 381-383) is een pseudobasilicale kerk met dakruiter, gebouwd in traditionalistische vormen, naar ontwerp van architect G. Pothoven. De kerk is een gemeentelijk monument. De is rond 1958 gerealiseerd in de trant van de Bossche Schoolstijl. Het gebouw diende ter vervanging van de Pniëlkerk op Wieselse Kampweg 60, die dateerde uit 1910 en te klein was geworden (weet iemand of dat pand nog bestaat?, red.). Het Bossche Schoolkarakter van de Pniëlkerk blijkt uit de benadrukking van een traditionele vormgeving die wordt gekenmerkt door diverse op elkaar aansluitende bouwdelen, hoofdzakelijk met vrij lage zadeldaken. De gebouwen zijn samengesteld uit gemetselde gevels met in contrasterende baksteen uitgevoerde speklagen. Het kerkgebouw heeft aan de zuidzijde een lagere zijbeuk met gemetselde lisenen en lijsten. Dergelijke elementen alsmede de genoemde zadeldaken refereren aan de klassieke en ook vroegchristelijke bouwkunst, die een belangrijke inspiratiebron vormden voor de Bossche School. Een ander kenmerk is de betonnen pergola waarmee het kerkplein aan de open voorzijde wordt afgesloten. Van een klassiek karakter is de rangschikking van de diverse bouwdelen rondom dit plein, waardoor een voorhof is gecreëerd. Ook zijn de diverse vierkante vensters kenmerkend voor de Bossche School.

Het object voldoet aan de basiseisen voor een gemeentelijk monument: een aanvaardbare bouwkundige staat, een zekere gaafheid en een aantoonbare zeldzaamheidswaarde en/of onvervangbaarheid. Daarnaast bevat de bebouwing een aantal bijzondere kenmerken die in zijn totaliteit zijn terug te lezen in de beschrijving behorende bij het monument en opgesteld door de gemeente Apeldoorn. Het gaat hier om architectonische kwaliteiten , waaronder de karakteristieke vormen, het opvallende materiaal- en kleurgebruik en de situering ten opzichte van de omgeving, met een waterpartij omgeven door groenelementen. Er is sprake van een wetenschappelijke betekenis door de goede, gave en vrij zeldzame bouwstijl. De cultuurhistorische waarden bestaan onder meer ook uit het feit dat deze bebouwing en inrichting ook de kerkelijke ontwikkelingen van Apeldoorn in de desbetreffende periode weergeeft. Verder zijn er nog vele andere waardevolle details in/aan en in de omgeving van het gebouw, waaronder glas-in-loodramen, ontworpen door Brinkman, die in verband staan met de dood van een historische persoon: Martin Luther King. (bron: Bestemmingsplan Zwolseweg 381-383 te Wenum-Wiesel, 2014, opgesteld t.b.v. de hierna beschreven herbestemming) De kerk is in 2000 aan de eredienst onttrokken. Het Leeflang orgel uit 1962 is in 2004 herplaatst in de RK St. Martinuskerk in Duistervoorde bij Twello.

De Pniëlkerk is na jaren leegstand in 2019 verbouwd en herbestemd tot een complex met 10 appartementen. Over het ombouwen van de kerk is vele jaren gesproken. Onder meer door de economische crisis lag het project een tijd stil. De kerk zelf is van binnen helemaal kaal gemaakt; alleen de ‘schil’ is blijven staan. De vorm van het gebouw herinnert nog wel aan het gebruik als kerk en een deel van de glas-in-loodramen, ontworpen door Gaby Bovelander, blijft behouden. Ook is rekening gehouden met de karakteristieke waarden van het interieur door bijvoorbeeld de zijbeuk als een ongedeelde ruimte in tact te laten als gemeenschappelijke hal naar de appartementen. Tevens heeft de kosterswoning een woonbestemming gekregen. Ook hier zijn op gepaste wijze aanpassingen aan de buitenkant gedaan, waaronder een uitbouw aan de achterzijde. In dit rapport kun je lezen waarmee men rekening moest houden in relatie tot de aanwezige fauna, met name m.b.t. de beschermde vleermuizen.

Op de achterzijde van het terrein is een gebouw voor 6 appartementen gebouwd. De nieuwbouw is op voldoende afstand van de kerk gebouwd om beide tot hun recht te laten komen, maar het gebouw maakt zich ruimtelijk niet los van het bebouwingslint langs de Zwolseweg. Deze nieuwbouw is op 8 meter van de Papegaaibeek gebouwd. Hierdoor is het uitzicht van de appartementen in de voormalige kerk op het achterliggende landschap gewaarborgd en is een passende aansluiting gevonden bij de Papegaaibeek. Het complex heeft de naam Wiesel Staete gekregen.

- Al in 1313 wordt een watermolen vermeld op de plaats van de huidige Wenumse Molen in Wenum-Wiesel (Oude Zwolseweg 164). In 1395 komt deze korenmolen in het bezit van de Hertog van Gelre; in 1493 verkrijgt het klooster Monnikhuizen bij Arnhem de watermolen. Ten tijde van de Reformatie (ca. 1580) komt de molen in bezit van Gedeputeerde Staten van het Kwartier van Veluwe. Later wordt de molen weer particulier bezit, en in 1767 wordt Daniël de Jongh eigenaar. Hij laat de molen verbouwen tot kopermolen, waarbij tevens de molenvijver wordt aangelegd. In 1858 laat leerfabrikant Peter Kok Ankersmit de molen verbouwen tot korenmolen en laat hij er een runmolen aan toevoegen. Later wordt de runmolen verbouwd tot kaasmakerij.

In 1917 wordt het huidige gebouw opgericht en wordt er uitsluitend graan gemalen, met een koppel op waterkracht en twee koppels die door een dieselmotor worden aangedreven. Dit duurt tot 1965. In dat jaar raakt het gaandewerk beschadigd en moet de molen worden stilgezet. In 1972 verkrijgt de gemeente Apeldoorn de molen. Hij wordt beheerd door Stichting De Wenumse Watermolen. In een deel van het pand bevindt zich een feestzaal. De molen maalt op vrijwillige basis graan voor veevoer. De Wenumse Molen is elke 1e zaterdag van de maand te bezoeken.

- De Windkorenmolen van Wenum (Marleweg 64) is een rietgedekte grondzeiler. Het was in korte tijd de derde molen op deze plaats; de twee eerdere molens zijn afgebrand in 1908 resp. 1913. De huidige molen is niet nieuw gebouwd op deze plaats, maar is in 1840 als poldermolen gebouwd in Baambrugge. De huidige eigenaren, de familie Vorderman, zijn erfgenamen van F. Vorderman, die de poldermolen in 1913 kocht om hem als korenmolen te gaan gebruiken. In 1924 is een hulpmotor geplaatst om bij windstilte te kunnen malen, zodat men niet naar de watermolen in Wenum of Vaassen hoefde uit te wijken. De molen is voorzien van het systeem Fauel met automatische remkleppen op beide roeden. De molen is uitgerust met twee koppel maalstenen, waarmee op vrijwillige basis graan wordt gemalen. Tussen 2005 en 2008 is de molen geheel gerestaureerd.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Het Oranjefeest wordt hier nog altijd rond 31 augustus - de verjaardag van wijlen koningin Wilhelmina - gevierd. Koningin Wilhelmina heeft lange tijd op Het Loo gewoond, dat bovendien vanouds een grote werkgever voor Wenum en Wiesel is geweest. Overigens woonde het personeel van het Koninklijk Huis vooral rond het paleis in de huidige wijk Het Loo. "Het Oranjefeest 2019 was weer een geweldig feest. We zijn trots op ons dorp want de feesttent was drie dagen goed gevuld! Het begon met 'Buurten met de buren' op donderdagmiddag en het sloot met een fantastische feestavond op zaterdag. Voor de kinderen was er een zeer geslaagde vrijdagmiddag. Het Wenum-Wiesel Kampioenschap was net als voorgaande jaren een groot succes met veel belangstellenden op de zaterdagmiddag. Geniet lekker na van dit fantastische feest via de fotopagina! Wij willen iedereen bedanken die het mede mogelijk heeft gemaakt om dit feest te kunnen organiseren en wij zien uit naar een wederom mooi feest in 2020. Namens het bestuur Stichting Oranjecomite W.W.N.A.: voorzitter Mijnt de Wilde."

- Horsedriving Wenum-Wiesel organiseert jaarlijks twee evenementen: het DK Oost (weekend in juli) en de Indoor Marathon (op een zaterdag in oktober).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Ommetje De Wenumse Watermolen van IVN Apeldoorn.

- Wandelroute Kopermolenpad (13 km, desgewenst in te korten tot 10 of 5 km). Ontdek het mooie buitengebied van Wenum-Wiesel. Wandelen langs beken, over historische paden en enken, door weilanden en beekdalen. Laat je verrassen door dit bijzondere afwisselende landschap. Klompen aan, rugzak op en gaan!

- Wenum heeft een open en grootschalig cultuurlandschap. Het boerenland is nog aangenaam gestoffeerd met glooiende weilanden, een korenmolen, bomenrijen en halfverharde paden. De buurtschap wordt doorsneden door de Wenumse Beek, een gegraven sprengenbeek. De Wenumse Beek wordt gevoed met water uit de, in buur-buurtschap Wiesel gelegen, Greutelse en Wieselse sprengen, die grotendeels afhankelijk zijn van regenwater, wat betekent dat het waterniveau nogal wisselt. In Wenum ligt ook de Papegaaibeek, geen gegraven sprengenbeek, maar een natuurlijke weilandbeek. Beide beken monden via een aquaduct over de Grift uit in het Apeldoorns Kanaal. De Wenumse Beek diende voor de aandrijving van papiermolens, kopermolens en een korenmolen. Van de vijf molenplaatsen in de beek is alleen de al in 1313 vermelde, nog steeds in werking zijnde Wenumse Watermolen overgebleven (zie verder bij Bezienswaardigheden). Een bijzonder bedrijf in Wenum met bovendien een rijke historie is Zorgboerderij Wenum Hoeve, die een zinvolle dagbesteding biedt aan 'hulpboeren' met een lichamelijke of geestelijke beperking.

Op de overgang tussen de hoge droge Veluwe en de lagere nattere gronden in de dalen vestigden zich de eerste mensen in het gebied van Wiesel. Hier was alles voorhanden om te kunnen leven: water, weilanden en heide voor vee, hogere gronden voor akkers en bos en hakhout voor bouw- en brandhout. De schapenhouderij heeft in dit gebied een grote rol gespeeld. Er hebben in het verleden veel schaapskooien gestaan, nu staat er nog één. De schapen werden geweid op de heide, waar ook plaggen werden gestoken voor in de stallen. Door overexploitatie van de heide ging deze verstuiven.

Om de akkers en graslanden tegen het zand te beschermen werd door de vroegere bewoners een haag aangeplant. Doordat er door de wind steeds meer zand werd aangevoerd, werd deze geleidelijk aan steeds hoger. Nu is het een imposante hoge wal, de Zandhegge, die als een boog om de vroegere akkers ligt. Het huidige Wiesel geeft een goed beeld van een historisch enkenlandschap met fraai oud geboomte, hakhoutwallen, een oude wegenstructuur en deels nog historische bebouwing, waaronder boerderijen. Wiesel is in 2001 aangewezen als beschermd dorpsgezicht. In dit gebied liggen de Wieselse en de Greutelse sprengen van de Wenumse Beek.

Rond de buurtschap Wiesel ligt een aantal naar deze plaats genoemde bosgebieden met deels nog heide. Het betreft Wieselsche Enk direct NW van Wiesel, Wieselsche Veld N daarvan, Wieselsche Bosch W van Wiesel en Wieselsche Bergen N daarvan. Vroeger was ook nog sprake van een Wieselsche Heide. Deze veldnaam komt in de actuele Topografische atlas Gelderland (2) niet meer voor. Kennelijk was dit synoniem met Wiesselsche Veld, want er zijn poststukken uit 1872, met een geadresseerde te kamp Wiesselsche Heide, dat officieel kamp Wiesselsche Veld heette (zie de afbeeldingen).

- Aan het eind van de 19e en het begin van de 20e eeuw raakte Wiesel in trek als vestigingsplaats voor welgestelden. Er verrezen kleine landhuizen en landgoederen zoals De Ploeg en De Zandhegge. Louis Dobbelmann, industrieel in zeep en tabak in Rotterdam, had als hobby de landbouw en alles wat daarmee te maken had. Zijn liefde ging voornamelijk uit naar landbouwwerktuigen en paarden. Dobbelmann liet in 1911 aan de Greutelseweg in Wiesel het huis De Ploeg bouwen op de plek van een oude boerderij. Tot op de dag van vandaag is landgoed De Ploeg met het naastgelegen landgoed De Zandhegge voor het grootste gedeelte nog steeds in eigendom van de nazaten van Louis Dobbelman.

Landgoed De Zandhegge, waarvan de geschiedenis teruggaat tot de 13e eeuw, verwijst naar de Zandhegge, de indrukwekkende stuifwal, te zien aan de andere kant van de Greutelseweg. ’t Jachthuis, nu een woonhuis, is oorspronkelijk het rond 1900 gebouwde koetshuis van het huis met de naam ‘De Zandhegge'. Huis De Zandhegge is in 1947 afgebrand. In 1977 is 109 hectare van landgoed De Zandhegge door Geldersch Landschap aangekocht en is nu natuurgebied De Zandhegge.

Dankzij de rust en de ligging naast het grote aaneengesloten bos- en natuurgebied van het Kroondomein, bezit De Zandhegge een rijke flora en fauna. Op een heideterreintje tegen het Kroondomein aan groeit bijvoorbeeld de zeldzame veenbies en er zitten relatief veel reeën en veel verschillende soorten vogels, waaronder diverse roofvogels en uilen. De Zandhegge is een fraai afwisselend landschap, waarin het verleden herkenbaar is gebleven. De gronden hebben alleen een ander gebruik gekregen. De heide en het stuifzand zijn nu bos en ook het grote akkercomplex is grotendeels beplant met bos. Er wordt geen graan meer geteeld, maar de voormalige akkers zijn nog herkenbaar door hun bolle ligging. De voormalige hakhoutwallen zijn nu volwassen bomenrijen, maar het kleinschalige karakter bleef behouden.

Terug naar boven

Beeld

- Filmpje dat je rondleidt door Wenum-Wiesel.

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - Dorpsraad en Buurtvereniging voor Wenum-Wiesel en het Noordelijk gedeelte van Noord Apeldoorn (WWNNA).

- Nieuws: - Nieuws uit Wenum-Wiesel van de Dorpsraad op Facebook.

- Onderwijs: - De Prinses Beatrixschool in Wenum-Wiesel heeft er in 2011 2 lokalen bij gekregen. Dat is op zich niet bijzonder. Het bijzondere is dat ze deels ondergronds zijn gebouwd. De uitbreiding diende om een lokaal voor de BSO binnen de school te maken. Ook was een groep kinderen wegens ruimtegebrek ondergebracht in het speellokaal. Reden van de ondergrondse bouw is dat de Welstandscommissie het niet in het landschap vond passen om bovengronds bij te bouwen. Er is daarvoor te weinig ruimte. Extra bovengrondse lokalen zouden ten koste gaan van de speelruimte. De nieuwbouw is de vervulling van een oude wens en heeft niet te maken met een groei van de school. Er is zelfs sprake van een daling van het leerlingenaantal.

- Sport: - "Nadat in 1939 kort voor de oorlog een vriendenclub, opgericht door een paar Wieselse jongens die een onbedwingbare behoefte hadden om tegen een bal te trappen, werd opgedoekt, kon niemand nog vermoeden dat in 1947 op datzelfde stuk grond opnieuw zou worden gevoetbald. Op 17 maart 1947 werd in Café Van Neck het gedenkwaardige besluit genomen om een echte voetbalclub op te richten die in de voetbalbond zou gaan spelen. De familie Van Neck, de toenmalige eigenaar van het gelijknamige café, stelde het terrein (nu het eerste veld) aan de Wieselsedwarsweg beschikbaar aan de voetbalvereniging, die de naam WWNA (Wenum-Wiesel Noord-Apeldoorn) had gekregen. Een schuur die door een boer als opslagruimte werd gebruikt voor zijn gereedschap, moest voortaan als kleedruimte dienst doen. Intussen is er wel het een en ander veranderd, maar de huidige accommodatie van onze voetbalclub ligt nog altijd op dezelfde plaats.

Ook sportief is er het nodige gebeurd met WWNA. Wat ooit eens gekarakteriseerd werd als een ‘boerenclub achter de heg’ daar mag het huidige WWNA met alle eerbied gezien worden als een florerende vereniging waar een plek is voor iedereen. Anno 2012 kent WWNA zo’n 500 leden. Dat is nog eens wat anders dan in de oprichtingsperiode. Op 17 maart 2012 vierde WWNA haar 65e verjaardag. Op dat moment nog een leeftijd waarop je met pensioen kunt, maar dat is voor deze prachtvereniging ondenkbaar. WWNA gaat gewoon verder! Sterker, de vereniging heeft de komende jaren grootse plannen. Met het Sportpark Wiesel welteverstaan. Want de kenmerkende gezelligheid veranderen we niet. Die bestond 65 jaar geleden al aan de Wieselsedwarsweg en die blijft gewoon bestaan. Sportiviteit en prestatie gaan bij WWNA keurig hand in hand. Dat het maar altijd zo mag blijven." Aldus WWNA in een artilkel t.g.v. het 65-jarig bestaan in 2012.

- Zorg: - Boerderij Wenum Hoeve was oorspronkelijk gevestigd op Koninklijk Park Het Loo. In het Koninklijk Park van Paleis Het Loo lagen vanaf 1685 boomgaarden, moestuinen, visvijvers, een jagershuis met slachthuis en een kookhuis. Het was een zelfvoorzienend koninklijk landgoed. Koning Willem III werd ook wel 'Herenboer van Het Loo' genoemd. Hij toonde vanuit Het Loo grote belangstelling voor de Nederlandse agrarische bedrijvigheid. In het Paleispark functioneerde een modelboerderij. Melkvee en varkens werden hier gehouden, terwijl met nieuwe landbouwwerktuigen allerlei proeven werden genomen. Regelmatig liet de koning in de tuinen rond het paleis in de zomermaanden tentoonstellingen houden met het doel de allerlaatste landbouwkundige ontwikkelingen onder de aandacht van een zo breed mogelijk publiek te brengen.

Ook onder koningin Wilhelmina is het boerenbedrijf blijven bestaan. Het Paleispark voor het paleis, tegenwoordig grasland, is tot omstreeks 1960 in gebruik geweest als bouwland. Schaalvergroting leidde ertoe dat het bedrijf omstreeks 1960 verhuisde naar het Wenumseveld. In 2004 is men van de melkveehouderij overgegaan naar een jongveeopfokbedrijf en is vanaf die tijd tevens Zorgboerderij Wenum Hoeve, die een zinvolle dagbesteding biedt aan 'hulpboeren' met een lichamelijke of geestelijke beperking.

- Duurzaamheid: - "De gemeente Apeldoorn beoogt op termijn energieneutraal te worden. Dit betekent dat op jaarbasis evenveel duurzame energie wordt opgewekt als wordt gebruikt. Een van de pijlers om deze doelstelling te bereiken is grootschalige duurzame energie-opwekking, deels door zonne-energie. De gemeente Apeldoorn beoogt een beleid voor deze vorm van energie-opwekking te ontwikkelen en tegelijkertijd ervaring met grootschalige zonneparken op te doen door een aantal zonnepark-initiatieven te laten realiseren. Een van die initiatieven is Zonnepark Wenumseveld in Wenum-Wiesel. Een project van de firma Statkraft, gelegen ten noorden van het Apeldoornse bedrijventerrein Stadhoudersmolen, in een overgangsgebied van stad naar buitengebied. De ca. 20 hectare grote locatie is in eigendom bij private partijen, die Statkraft voor de periode van het zonnepark het recht geven de panelen te plaatsen en een zonnepark te realiseren en exploiteren.

De locatie grenst aan de oostkant aan de Grift, aan de zuidkant is de grens de natuurstrook ten noorden van de Stadhoudersmolenweg, aan de westkant grenst het perceel aan de Wenumseveldweg. Het is de bedoeling het park niet geheel aan het zicht te onttrekken maar wel op sommige punten de omliggende boomstructuur te versterken. Verder wordt een ecologische verbindingszone ingericht langs de Grift. Een zone van 20 meter wordt met een flauwe helling richting de Grift afgegraven waardoor een plas-dras zone ontstaat. Ook worden 2 poelen gerealiseerd. In de plas-dras zone wordt riet en struweel aangeplant. De inrichting wordt in overleg met Waterschap Vallei en Veluwe nader uitgewerkt. Het zonneveld krijgt een ingang aan de Wenumseveldweg. De zonnepanelen krijgen een maximale hoogte van 2,3 meter. Er wordt 15,5 MWp aan vermogen opgesteld, waarmee ca. 4.200 huishoudens van duurzame elektriciteit worden voorzien. Het in 2020 te realiseren zonnepark zal voor 20-30 jaar elektriciteit produceren. Na maximaal 30 jaar wordt het terrein weer als agrarisch terrein opgeleverd." (bron: firma Statkraft) - Voorlopig ontwerp Zonnepark Wenumseveld.

- Genealogie: - Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Wenum-Wiesel, met foto's van de grafzerken.

Reactie toevoegen