Wissel

Plaats
Buurtschap
Epe
Veluwe
Gelderland

wissel_plattegrond.jpg

Plattegrond van buurtschap Wissel, gemeente Epe (© Wissels Belang)

Plattegrond van buurtschap Wissel, gemeente Epe (© Wissels Belang)

Wissel

Terug naar boven

Status

- Wissel is een buurtschap in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Epe.

- De buurtschap Wissel valt, ook voor de postadressen, onder het dorp Epe.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1273 de Wischele, 1448 Wissell.

Naamsverklaring
Afgezien van de verklaring onder (het slechts enkele km's zuidwaarts gelegen, red.) Wiesel, heeft men bij deze namen ook gedacht aan de betekenis 'land dat jaarlijks van eigenaar wisselt'(1).

Terug naar boven

Ligging

De buurtschap Wissel ligt direct W van Epe, W van de provincialeweg N309, rond de Wisselseweg. De volgende wegen worden tot de buurtschap gerekend: Paalbeekweg, Burgweg, Wisselseweg, Papenstraat, Veenweg, Boerweg, Naaldweg, Lijsterbesweg, Veldkampseweg, Molenweg, Oostravenweg en Ericaweg. Zie ook de plattegrond van de buurtschap elders op deze pagina. Z van de buurtschap ligt de Wisselse Enk, ZW van de buurtschap ligt het Wisselse Veen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de buurtschap Wissel 78 huizen met 468 inwoners.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wissel heeft 1 rijksmonument, zijnde een archeologisch monument; een terrein uit de bronstijd, waarin 3 grafheuvels.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Het Wisselse Veen bij buurtschap Wissel is ontstaan door kwelwater, afkomstig uit de Oost-Veluwse stuwwal. Beheerder Geldersch Landschap heeft hier in 1993 een natuurherstelproject uitgevoerd, waarbij middels afplaggen 45 hectare weiland is omgevormd tot natuur. Tevens zijn toen poelen aangelegd en sloten en greppels gedempt. In 2012 is nog eens 17 hectare voormalige landbouwgrond in het Wisselse Veen afgeplagd. Daarmee is de fosforrijke bovenlaag verwijderd. Op de vervolgens veel schralere grond kunnen dotterbloemhooiland, heischraal grasland en blauwgrasland ontstaan. Tevens krijgen planten als de zonnedauw, de blauwe knoop en verschillende orchissoorten meer kansen.

Waterschap Vallei en Veluwe werkt met de provincie Gelderland, gemeente Epe en Stichting Geldersch Landschap & Kasteelen aan verdere bescherming van de natuur in het Wisselse Veen. Het Wisselse Veen is een afwisselend gebied met natte graslanden, vennen, kwelbeken en sloten op de grens van de Veluwe. Een deel van het gebied is aangewezen als Natura 2000-gebied. Een deel van het Wisselse Veen is eerder al heringericht (waarvoor zie de vorige alinea), maar aanvullende maatregelen zijn nodig om het gebied robuuster en beter bestand te maken tegen invloeden van buitenaf.

De maatregelen bestaan uit ingrepen in het stelsel van sloten en greppels op een terrein van Geldersch Landschap & Kasteelen, waardoor het gebied natter wordt. Ook worden stikstofrijke grondlagen verwijderd. Hiermee wordt verdere verdroging van het gebied voorkomen, wat zorgt voor herstel van plantensoorten die afhankelijk zijn van kwelwater. Medewerking aan natuurherstel en -ontwikkeling buiten het Natura 2000 deel van het Wisselse Veen vindt plaats op vrijwillige basis. De projectpartijen overleggen met de grondeigenaren in het gebied om te kijken of zij door vrijwillige grondruil, aan- of verkoop een betere ligging van de gronden voor natuur- en landbouwkundig gebruik kunnen verkrijgen. De eigenaren van Landgoed Tongeren hebben samen met Geldersch Landschap & Kasteelen inmiddels 45 hectare landbouwgrond omgevormd tot natuur. De uitvoering van het project begint op zijn vroegst in 2020. Het werk moet uiterlijk in 2025 klaar zijn. De voorbereidingen en de uitvoering gebeuren in nauwe afstemming met bewoners en grondeigenaren. (bron: Waterschap Vallei en Veluwe en Provincie Gelderland, mei 2018)

Om het inrichtings- en beheerplan op de juiste uitgangspunten te baseren, is in 2018 een zogeheten LESA opgesteld: een landschapsecologische systeemanalyse. Een LESA brengt gestructureerd in beeld hoe een gebied functioneert. Bijvoorbeeld: hoe is de bodemopbouw, hoe lopen de grondwaterstromen, waar komt kwel aan de oppervlakte? Dit geeft inzicht in kansen voor natuurherstel en -ontwikkeling. Het bodemtype bepaalt deels welke natuurwaarden zich kunnen ontwikkelen; op veen groeien andere planten dan op zand. Van belang is welke invloed de mens heeft gehad op de vorming van het landschap. Welke cultuurhistorische waarden heeft het gebied? Deze waarden worden meegewogen in het opstellen van het inrichtingsplan. Door een voorverkenning is al bekend dat er locaties zijn waar het veen, dat vroeger is gevormd onder natte omstandigheden, nog mooi intact is. In de LESA wordt onderzocht hoe oud dat veen is. Dat leidt tot kennis over de vroegere waterstanden en bepaalt ook mede de kansen voor natuurherstel.

Belangrijk voor dit gebied is de aanwezigheid van kleischotten: kleilagen die door het landijs opgedrukt zijn. Tegen deze kleischotten wordt het grondwater omhoog gedrukt. Zelfs in de droge zomer van 2018 bleef het gebied nat en bleef het water stromen. Daarom zijn er goede kansen voor herstel van de veengroei. Bij onderzoek in 2018 is op twee plekken in het gebied een afgedekt en intact veen aangetroffen. Dat is bijzonder omdat in het gehele gebied turf gestoken is, voorafgaand aan de ontginning tot landbouwgrond in de jaren 1930. Op één locatie was het profiel in de middeleeuwen overstoven met zand vanaf de Veluwe en zo aan ontginning ontkomen. Op de andere is in de 17e eeuw een dijkje aangelegd, waardoor het onderliggende veen beschermd werd. Met hulp van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en Waterschap Veluwe kon daterings- en stuifmeelonderzoek worden uitgevoerd waarmee in beeld is gebracht hoe oud de veenlagen zijn en welke planten er in de omgeving in die verschillende tijdsperioden voorkwamen. De gevonden veenlagen worden in 2019 nog nader onderzocht met behulp van de nieuwe eDNA-technologie. Hiermee worden DNA-restanten opgespoord van bomen en planten. Dit geeft mogelijk nog breder inzicht in de historische ecologie; het samenspel tussen bodem, mens en natuur door de jaren heen.

- In 2018 heeft Geldersch Landschap en Kasteelen bekendgemaakt dat in het Wisselse Veen bij buurtschap Wissel een populatie van de Zilveren maan leeft. Dat is groot nieuws, want deze vlinder is in Nederland zeer zeldzaam geworden en was al decennialang verdwenen van de Veluwe. De Zilveren maan dankt zijn naam aan de parelmoerachtig glanzende vlekken op de onderkant van de achtervleugels. Hij leeft in schrale graslanden en moerassen waar zijn voedselplanten, onder andere moerasviooltjes, groeien. De vlinder was vroeger een algemene soort in Nederland maar is - met de ontginning en ontwatering van zijn biotoop - zeldzaam geworden. Alleen in Noordwest-Overijssel en op Terschelling zijn nog grote, vitale populaties aanwezig. Normaal leggen deze vlinders geen grote afstanden af; ze blijven in de omgeving waar ze geboren werden. De afstand naar de populatie in Noordwest-Overijssel is hemelsbreed ruim veertig kilometer. Het is niet duidelijk hoe ze deze afstand hebben overbrugd.

Door de natuurherstelwerkzaamheden in het Wisselse Veen van de afgelopen jaren zijn veel bijzondere planten en dieren teruggekeerd, en de aanwezigheid van naar schatting veertig tot zestig exemplaren van de Zilveren maan in 2018 is een (voorlopige) kroon op het werk. In een opname voor het natuurprogramma Buitengewoon van Omroep Gelderland laat Wim Geraedts, ecoloog bij Geldersch Landschap en Kasteelen, de vlinder zien. De komende jaren zullen door aankoop en natuurontwikkeling nog tientallen hectaren landbouwgrond aan de natuur worden teruggegeven. Hopelijk kan hierdoor op termijn een grote, vitale populatie tot ontwikkeling komen.

- Het bekende Dierenpark Wissel heeft wegens faillissement in 2015 de deuren moeten sluiten. De dieren zijn in andere dierenparken ondergebracht.

Terug naar boven

Links

- Belangenorganisatie: - Vereniging Wissels Belang is opgericht in 2011. Het doel van de vereniging is het behartigen van de belangen van de inwoners van buurtschap Wissel, wat inhoudt het beschermen van de kwaliteit van de woon- en leefomgeving in de buurtschap en het verbeteren daarvan waar dat mogelijk is. De vereniging tracht haar doel te bereiken door: het voeren van overleg met de gemeente Epe en andere instanties en ondernemingen die invloed (kunnen) hebben op zaken die de buurt aangaan en/of de belangen van de bewoners daarvan raken; een forum te bieden waar buurtbewoners met elkaar plannen maken om de leefbaarheid van de buurt op peil te houden en waar mogelijk te vergroten; contact te onderhouden met instanties die kunnen helpen het realiseren van de doelstellingen te bevorderen.

Reactie toevoegen