Schaarsbergen

Plaats
Dorp
Arnhem
Veluwe
Gelderland

schaarsbergen_buitenplaats_koningsweg_1.jpg

Schaarsbergen, de voormalige militaire complexen Kamp Koningsweg Noord en de Zeven Provinciën worden herontwikkeld tot de 'culturele enclave' Buitenplaats Koningsweg.

Schaarsbergen, de voormalige militaire complexen Kamp Koningsweg Noord en de Zeven Provinciën worden herontwikkeld tot de 'culturele enclave' Buitenplaats Koningsweg.

schaarsbergen_buitenplaats_koningsweg_2.jpg

Schaarsbergen, het voormalige Kamp Koningsweg Noord, de huidige Buitenplaats Koningsweg in ontwikkeling, kent zo te zien al vele gebruikers.

Schaarsbergen, het voormalige Kamp Koningsweg Noord, de huidige Buitenplaats Koningsweg in ontwikkeling, kent zo te zien al vele gebruikers.

schaarsbergen_buitenplaats_koningsweg_3.jpg

Schaarsbergen, een van de instanties die op Buitenplaats Koningsweg is gevestigd, is het Gelders Restauratie Centrum.

Schaarsbergen, een van de instanties die op Buitenplaats Koningsweg is gevestigd, is het Gelders Restauratie Centrum.

schaarsbergen nh kerk 1943 [640x480].jpg

Schaarsbergen Hervormde kerk 1943. Hier zit ie zo te zien nog helemaal onder de klimop (behalve de deur en de ramen natuurlijk...).

Schaarsbergen Hervormde kerk 1943. Hier zit ie zo te zien nog helemaal onder de klimop (behalve de deur en de ramen natuurlijk...).

schaarsbergen_hervormde_kerk_en_pastorie.jpg

Schaarsbergen, het charmante Hervormde kerkje uit 1869 (inmiddels ontdaan van de klimop) met rechts de pastorie.

Schaarsbergen, het charmante Hervormde kerkje uit 1869 (inmiddels ontdaan van de klimop) met rechts de pastorie.

schaarsbergen_kosterswoning_en_dorpshuis.jpg

Schaarsbergen, ook de kosterswoning en het Dorpshuis staan aan het kerkplein

Schaarsbergen, ook de kosterswoning en het Dorpshuis staan aan het kerkplein

schaarsbergen_muziekkoepel.jpg

Schaarsbergen, muziekkoepel op het kerkplein

Schaarsbergen, muziekkoepel op het kerkplein

schaarsbergen_pand_op_kerkplein.jpg

Schaarsbergen, fraai pand aan de rand van het kerkplein

Schaarsbergen, fraai pand aan de rand van het kerkplein

schaarsbergen_parkje_met_kerk_kosterswoning_dorpshuis_en_pastorie.jpg

Schaarsbergen, het parkje / kerkplein met alle fotogenieke pandjes naast elkaar: kerk, kosterswoning / Dorpshuis en pastorie.

Schaarsbergen, het parkje / kerkplein met alle fotogenieke pandjes naast elkaar: kerk, kosterswoning / Dorpshuis en pastorie.

schaarsbergen_ingang_bos_vanaf_kerkplein.jpg

Schaarsbergen, ingang bos vanaf het kerkplein

Schaarsbergen, ingang bos vanaf het kerkplein

schaarsbergen_oorlogsmuseum_40-45_1.jpg

Schaarsbergen, Oorlogsmuseum '40-'45

Schaarsbergen, Oorlogsmuseum '40-'45

schaarsbergen_oorlogsmuseum_40-45_2.jpg

Schaarsbergen, Oorlogsmuseum '40-'45

Schaarsbergen, Oorlogsmuseum '40-'45

schaarsbergen_instituut_fysieke_veiligheid.jpg

Schaarsbergen, ook het Instituut Fysieke Veiligheid IFV (tegenover het parkje / kerkplein) is een markant complex.

Schaarsbergen, ook het Instituut Fysieke Veiligheid IFV (tegenover het parkje / kerkplein) is een markant complex.

schaarsbergen_kemperbergerschool_1.jpg

Schaarsbergen, de voormalige Kemperbergerschool, zoals de naam al suggereert gelegen aan de Kemperbergerweg, schuin tegenover de kerk.

Schaarsbergen, de voormalige Kemperbergerschool, zoals de naam al suggereert gelegen aan de Kemperbergerweg, schuin tegenover de kerk.

schaarsbergen_kemperbergerschool_2.jpg

Schaarsbergen, de voormalige Kemperbergerschool is tegenwoordig in gebruik bij muziekvereniging Eendracht en de KWA, Werkplaats voor Kunstzinnige Ontwikkeling.

Schaarsbergen, de voormalige Kemperbergerschool is tegenwoordig in gebruik bij muziekvereniging Eendracht en de KWA, Werkplaats voor Kunstzinnige Ontwikkeling.

schaarsbergen_natuurbegraafplaats_heidepol_ingang.jpg

Schaarsbergen, ingang Natuurbegraafplaats Heidepol

Schaarsbergen, ingang Natuurbegraafplaats Heidepol

schaarsbergen_natuurbegraafplaats_heidepol_informatiecentrum.jpg

Schaarsbergen, Informatiecentrum Natuurbegraafplaats Heidepol

Schaarsbergen, Informatiecentrum Natuurbegraafplaats Heidepol

schaarsbergen_mountainbike_museum.jpg

- Sinds juli 2015 is er in Schaarsbergen het Mountainbike Museum (Kemperbergerweg 5a). De bevlogen museumdirecteur Jeroen van Roekel en het team van vrijwilligers tonen u graag de honderden retro MTB's en de vele memorablia.

- Sinds juli 2015 is er in Schaarsbergen het Mountainbike Museum (Kemperbergerweg 5a). De bevlogen museumdirecteur Jeroen van Roekel en het team van vrijwilligers tonen u graag de honderden retro MTB's en de vele memorablia.

Schaarsbergen

Terug naar boven

Status

- Schaarsbergen is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Veluwe, gemeente Arnhem.

- Gemeente en/of PTT hebben bij de invoering van het postcodesysteem (1978) het dorp Schaarsbergen geen eigen postcode en plaatsnaam in het postcodeboek toegekend. Voor de postadressen ligt het dorp daarom zogenaamd 'in' de plaats Arnhem. Het verwarrende daaraan is dat personen en instanties (zoals bijv. Burgers' Zoo, het Nederlands Openluchtmuseum en Papendal) in hun adres moeten schrijven dat ze 'in' (de plaats) Arnhem wonen / gevestigd zijn, terwijl ze eigenlijk in het dorp Schaarsbergen zijn gevestigd (en dat ze daarmee ook aangeleerd krijgen ook te zéggen dat ze in - de woonplaats - Arnhem wonen. Waardoor plaatsnamen dus nodeloos uitsterven...). Want het dorp is wel geméénte Arnhem, maar ligt niet in de plááts Arnhem. En het is wel zo handig als in een adres ook de werkelijke woonplaats staat vermeld. Maar ja gedane zaken...

- Schaarsbergen heeft zowel witte plaatsnaamborden, in het butengebied, als blauwe borden (komborden), die de 'bebouwde kom' van het huidige kerntje/wijkje aangeven. Zie verder bij Ligging.

- Onder het dorp Schaarsbergen vallen een klein deel van de buurtschap Deelen (voornamelijk het Z deel van vliegveld Deelen) en het W deel van de buurtschap Terlet.

Terug naar boven

Naam

Naamsverklaring
Erven bij Heeten en Wijhe worden in de 14e eeuw vermeld als Schadesberge. Deze namen hebben dezelfde oorsprong. Men verklaart de r in Schaarsbergen als een latere invoeging. De betekenis is dan bij de berg 'heuvel' van de persoon Skado.(1)

Terug naar boven

Ligging

Schaarsbergen heeft een kleine kern met een groot buitengebied. Het gehele dorpsgebied betreft het N buitengebied van de gemeente Arnhem, globaal begrensd door de Schelmseweg in het Z, de zuid-tak van de A50 in het W, Vliegveld Deelen in het N en de noord-tak van de A50 in het O. De oude kern van het dorp lag in het N van de Kemperbergweg (bij de kerk). De huidige dorpskern van Schaarsbergen (een wijkje met een eigen bebouwde kom, met blauwe plaatsnaamborden = komborden) ligt W van het, vanuit de Schelmseweg gezien, begin van de Kemperbergerweg (het wijkje tussen Kemperbergerweg en Bakenbergseweg).

Terug naar boven

Statistische gegevens

Schaarsbergen heeft ca. 720 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Rond 1800 is men begonnen met het ontginnen van het heidegebied alhier. De ontginningsboerderijen die in de loop van de 19e eeuw worden gebouwd, vormen vanaf ca. 1850 de nederzetting Schaarsbergen. De buurtschap wordt een dorp door de bouw van de kerk met pastorie in 1869. Het dorp heeft veel middenstand gehad, zoals bakkers, melk- en groenteboeren, kruidenierszaken en dergelijke. Momenteel is er alleen nog een warme bakker. Voor de overige boodschappen zijn de Schaarsbergers aangewezen op Arnhem en Oosterbeek.

Ca. 90 procent van het grondgebied van Schaarsbergen is buitengebied met natuurparken en enkele grote agrarische bedrijven die zich voornamelijk toeleggen op landbouw en melkveehouderij. Ook zijn er enkele kazernes (Luchtmobiele Brigade) en ligt militair vliegveld Deelen voor een Z deel op grondgebied van Schaarsbergen. Verder zijn er instituten gevestigd zoals SIZA, Schreuderhuizen en BIO. Toeristische en recreatieve trekkers in het gebied zijn Burgers Zoo, Nederlands Openluchtmuseum en Papendal.

- Nadere informatie over de geschiedenis van Schaarsbergen (zie de menu's aan de linkerkant. Daar vind je tientallen artikelen over de geschiedenis van het dorp).

- De zogeheten RIN-locatie in de dorpskern van Schaarsbergen betreft een strook grond gelegen tussen de wegen Kempenbergerweg, Sylvalaan, Menthenbergseweg en Merkendal. Op dit grondgebied staan leegstaande gebouwen van het vroegere Rijksinstituut voor Natuurbeheer. In 2002 koopt de firma Bouwinvest dit terrein en dient in 2009 een plan in om de gebouwen te slopen en er 5 appartemententorens van 5 tot 7 verdiepingen te bouwen. Dat vinden de omwonenden geen goed plan, omdat dat het dorpse karakter van het gebied nogal zou aantasten. In 2011 is het plan ingetrokken. In 2014 is door de gemeente een Gebiedsvisie RIN-locatie vastgesteld. Anno 2015 heeft de firma Bouwinvest plannen om het terrein te verkopen, en is er dus nog altijd geen zicht op een herbestemming.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Schaarsbergen heeft 213 rijksmonumenten.

- De Hervormde kerk (PKN) met pastorie (Kemperbergerweg 806) uit 1869 is een gemeentelijk monument. De eenvoudige neoclassicistische zaalkerk met geveltoren heeft een orgel uit 1867 van Flaes & Brünjes, dat uit de hervormde kerk van Diemen komt en in 1993 na restauratie door Flentrop in Schaarsbergen is geplaatst. - Site Protestantse Gemeente Schaarsbergen.

- Het Nederlands Openluchtmuseum is in 1918 gestart door een aantal 'bezorgde' particulieren in Arnhem, die zagen dat door de toenemende industrialisatie en verstedelijking een grote rijkdom aan Nederlandse tradities en regionale verscheidenheid verloren dreigde te gaan. Het museum in Schaarsbergen heeft een enorme collectie gebouwen, objecten, foto’s en prenten over de geschiedenis van het dagelijkse leven. Bestel hier online je tickets! Zodat je ter plekke niet in de rij hoeft te staan bij de kassa. Geen reserveringskosten. En de prijzen zijn ook nog eens lager dan aan de kassa.

De Canon van Nederland is een lijst van 50 thema's die chronologisch een samenvatting geeft van de geschiedenis van Nederland. De Canon is in 2006 samengesteld in opdracht van de Nederlandse staat, ten behoeve van het geschiedenisonderwijs. Sinds september 2017 is er een permanente tentoonstelling van de Canon van Nederland ingericht in het Nederlands Openluchtmuseum in Schaarsbergen. Een presentatie van de hele geschiedenis van ons land, van 'hunebed tot heden'. De presentatie, die tot stand kwam in nauwe samenwerking met het Rijksmuseum in Amsterdam als partner, toont hoogte- en dieptepunten uit de Nederlandse geschiedenis aan de hand van historische personen, gebeurtenissen en onderwerpen.

Digitale media worden afgewisseld met authentieke, historische objecten uit eigen collectie en bruiklenen, onder meer uit het Rijksmuseum. Daarnaast wordt het ontstaan van Nederland in breder perspectief geplaatst wat betreft zijn bevolking, klimaat en geografie. Centraal staat Het Verhaal van Nederland, de nieuwe interactieve presentatie in de grote volledig heringerichte koepel. Spectaculaire 'filmsets' die in elkaar overlopen tonen 10 verschillende tijdvakken, opgebouwd uit fragmenten van historische gebouwen en monumenten waartussen de bezoeker vrij kan rondlopen. De 50 vensters van de Canon van Nederland zijn in deze 10 tijdvakken verwerkt met historische objecten en audiovisuele presentaties. Boven de decors worden op het plafond luchten geprojecteerd zodat de koepel uit één fascinerend historisch landschap bestaat. Zie ook de recensie van de Canon van Nederland in het Openluchtmuseum door Historiek.nl, en de videoreportage rondleiding door de Canon van Nederland in het Openluchtmuseum door Omroep Gelderland.

- Bij de kerk staat een borstbeeld ter herinnering aan 'den eersten Nederlandschen aviateur' (aldus het opschrift. Het was wel de intentie dat hij de eerste zou zijn, maar in de praktijk bleek hij de tweede) Clément van Maasdijk, die op 27-8-1910 tijdens een vliegdemonstratie is neergestort op de Warnsbornse Heide. De in 1885 geboren Van Maasdijk is dus slechts 25 jaar oud geworden.

- Het Arnhems Oorlogsmuseum 40-45 geeft behalve een algemeen overzicht vooral een zo nauwkeurig mogelijk beeld van wat er zich allemaal in Arnhem en omgeving heeft afgespeeld tijdens de oorlogsjaren.

- De voormalige Kemperbergerschool (Kemperbergerweg 813) is tegenwoordig in gebruik bij muziekvereniging Eendracht (zie hieronder bij Links) en Werkplaats voor Kunstzinnige Ontwikkeling KWA (zie hieronder bij Landschap etc.).

- In de Christus Koningkapel (Koningsweg 31) is enkele keren per maand een Latijnse Mis.

- Monument 7 December Divisie (Indië-veteranen).

- Sinds juli 2015 is er in Schaarsbergen het Mountainbike Museum (Kemperbergerweg 5a). De bevlogen museumdirecteur Jeroen van Roekel en het team van vrijwilligers tonen u graag de honderden retro MTB's en de vele memorablia.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Koningsdag wordt in Schaarsbergen altijd uitbundig gevierd op het prachtige feestterrein voor de kerk. Er zijn allerlei activiteiten voor de kinderen zoals een versierde fietsen optocht, springkussens, een bungee-trampoline en een kinderboerderij. Verder kunnen de kinderen pony rijden, een schilderij maken of spelen in de zandbak. Uiteraard is er ook vermaak voor de volwassenen met o.a. live muziek en een terras waar men elkaar kan ontmoeten onder het genot van een hapje en een drankje..

- De Avondvierdaagse Schaarsbergen (juni) voert je over heerlijke lanen en slingerende paden door inspirerende bossen en kleurrijke heidevelden. Het evenement trekt bijna 1.000 deelnemers. Je kunt kiezen uit de afstanden 5 en 10 km. Honden mogen mee, mits aangelijnd.

- Feestweekend (eind juni).

- Kerstmarkt (op een zaterdag in december).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Johan Burgers had aan het begin van de 20e eeuw een fazantencollectie en besloot om van zijn hobby zijn beroep te maken. Samen met zijn dierencollectie verhuisde hij in 1923 naar Arnhem. Burgers besloot om de dieren zo natuurlijk mogelijk te huisvesten en dat is sindsdien altijd de doelstelling van Burgers' Zoo, zoals hij zijn dierentuin noemde, geweest.

- Landgoed Warnsborn heeft een prachtige terrassentuin met waterlopen, vijvers en keermuurtjes. Er is een rotstuin met uitnodigende paadjes en spannende holen. Het mooie heuvelachtige landgoed heeft veel wandelpaden. Er is een gemarkeerde wandelroute van 4,5 kilometer over het landgoed uitgezet. Ook door de aangrenzende landgoederen lopen wandelroutes zodat u kunt combineren. De NS-wandeltocht Warnsborn begint bij station Arnhem en eindigt in Oosterbeek (10 km) of Wolfheze (18 km). Honden mogen aangelijnd mee. Het gedeelte 'de Hei van Maasdijk' is een honden-losloopgebied. De kern van het landgoed is nog niet zo lang geleden hersteld. Het huis en de oranjerie zijn gerestaureerd. Er is nu een hotel-restaurant met feestzalen in gevestigd.

- Kies je voor Natuurbegraafplaats Heidepol, dan kies je voor begraven in de natuur. En voor een natuurlijke omgeving voor je nabestaanden om je te herinneren. Hiermee draag je bij aan de bescherming, de ontwikkeling en het behoud van de natuur. Na de begrafenis neemt de natuur haar plek weer in. Je graf vormt geen extra belasting voor het milieu. Je laatste rustplaats wordt vanzelf weer onderdeel van de natuur. Daarbij past geen grafmonument, maar eventueel wel een houten gedenkteken met een persoonlijke tekst, dat op den duur weer op zal gaan in de aarde. Natuurbegraafplaats Heidepol zorgt ervoor dat het landgoed voor altijd een natuurgebied blijft. Met natuurbegraven wordt ook nieuwe natuur gerealiseerd. Op landgoed Heidepol is 7 hectare landbouwgrond omgevormd naar natuur. Heidepol is onderdeel van de Ecologische Hoofdstuctuur (EHS) en het is een Natura 2000-gebied. Natuurbegraafplaats Heidepol stimuleert ook natuurontwikkeling in andere gebieden. Van elk verkocht natuurgraf wordt een bedrag gereserveerd om nieuwe natuurgebieden te creëren.

- Bij Schaarsbergen bevindt zich een toegang tot Het Nationale Park De Hoge Veluwe (de andere toegangen bevinden zich bij Hoenderloo en Otterlo).

- Het bos direct N van Burgers' Zoo en het Openluchtmuseum is in 2015 door de gemeente aangewezen om uit te groeien tot Oerbos De Waterberg. Het bos, dat nu al bijzondere natuurwaarden heeft, is 80 hectare groot en blijft vrij toegankelijk. Een informatiepaneel bij het begin van het fietspad aan de Deelenseweg, ter hoogte van de kruising met de Cattepoelseweg, vertelt meer over dit oerbos in wording.

- Kamp Koningsweg Noord (KKN) en de Zeven Provinciën (ZP) zijn twee van de voormalig militaire complexen die door de Dienst Landelijk Gebied verkregen zijn om ze in samenwerking met de Dienst Domeinen te herontwikkelen. De tijdens de Tweede Wereldoorlog gerealiseerde gebouwen zijn als ensemble een Rijksmonument. Een deel van de later toegevoegde bouwwerken alsmede het landschap van vóór de bouw van de complexen zijn ook van cultuurhistorische waarde. KKN en ZP liggen niet binnen de grenzen van Natura 2000, maar zijn wel volledig omgeven door dit gebied. De goede ontsluiting van de locatie door de nabij gelegen A12 en A50 vergroten de kansen voor een succesvolle herontwikkeling van de complexen. Het geheel wordt 'op de kaart gezet' als Buitenplaats Koningsweg. Culturele enclave op de Veluwe in Arnhem.

- De ca. 40 leden van de kleine maar fijne Volkstuinvereniging Schaarsbergen vormen samen een gevarieerd gezelschap tuinliefhebbers die op eigen wijze vorm kunnen geven aan hun tuin. Centraal staat het tuinieren op biologisch verantwoorde wijze, met respect voor de natuur. Anno 2015 waren alle tuinen verhuurd, maar er komt geregeld een tuin vrij en Volkstuinvereniging Schaarsbergen verwelkomt graag nieuwe (aspirant-)leden.

- Werkplaats voor Kunstzinnige Ontwikkeling KWA is een vereniging met ruim 250 creatieve leden uit onder meer Arnhem, Wageningen, Ede, Apeldoorn, Zutphen, Zevenaar en Nijmegen.  Onder begeleiding van een 10-tal vakdocenten ontplooien zij hun artistieke talenten in het eigen gebouw in de voormalige lagere school van Schaarsbergen. Iedereen, van beginner tot vergevorderd vrijetijdskunstenaar, volgt daarbij zijn of haar eigen belangstelling en tempo. Er is volledige vrijheid wanneer en hoe vaak wordt deelgenomen aan een cursus.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Schaarsbergen op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Schaarsbergen (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Belangenverenigingen: - Dorpsraad Schaarsbergen. - Stichting Vrienden van de Dorpskern Schaarsbergen.

- Nieuws: - De Dorpskrant (4 tot 5x per jaar) is via de link ook online te lezen. - Nieuwsarchief Schaarsbergen op Nu.nl.

- Muziek: - Muziekvereniging Eendracht Schaarsbergen is opgericht in 1938 en heeft ca. 50 leden. Jaarlijks geeft zij een aantal vaste optredens: haar eigen voor- en najaarsconcert, Koningsdag en de Airbornewandeltocht. Daarnaast is er ieder jaar in juni een samenspel met de kerk van Schaarsbergen, spelen ze op de Kerstmarkt, en is er regelmatig een samenwerking met een andere vereniging. Ongeveer eens in de vier jaar neemt Eendracht deel aan een concertconcours waarin zij uitkomen in de 3e divisie. Muziekvereniging Eendracht is een fanfareorkest. Daarin wordt voornamelijk muziek gemaakt op koperinstrumenten (bugel, trompet, trombone, etc.), saxofoons en slagwerk. Er wordt een breed scala aan muzieksoorten gespeeld: filmmuziek, marsen, klassiekere stukken en voor fanfare gearrangeerde popmuziek.

- Sport: - Tennisvereniging. - Schietsportvereniging.

- Zorg: - HWL De Schaarsberg is een woning voor kinderen/jongeren met een ernstig meervoudige beperking. Ze bieden zorg en begeleiding aan kinderen/jongeren vanaf 0 tot 18 jaar met een ontwikkelingsleeftijd tussen ongeveer 0,5 en 3 jaar. Ze hebben ruimte voor 11 cliënten die kunnen wonen, logeren of BSO afnemen.

- Welzijn: - ECHOS Home De Landing (Deelenseweg 28) is in 1958 begonnen onder de naam PMT. Door de jaren heen een plek voor militairen, veteranen en hun thuisfront, die in een huiselijke sfeer wilden genieten van een kop koffie, lunch, warme maaltijd, filmavond of soms alleen een goed gesprek. Tegenwoordig is het een Veteranen Ontmoetingscentrum (VOC) waar veteranen van harte welkom zijn en kunnen rekenen op de aandacht, erkenning en steun die zij verdienen. Er zijn altijd goed opgeleide nuldelijns veteranenhelpers aanwezig. Het huidige ECHOS Home is tevcens vrij toegankelijk voor burgers. Er zijn ook diverse vergadermogelijkheden met een op maat gesneden arrangement van koffie met iets lekkers tot afsluitend buffet. Indien nodig maakt men een arrangement aangepast naar jouw wensen. Hun slogan “Nee bestaat niet” zorgt altijd voor een juiste oplossing. Tevens zijn er mogelijkheden in het weekend tot het houden van reünies, feestjes en partijen.

Reactie toevoegen