Wijhe

Plaats
Dorp
Olst-Wijhe
Salland
Overijssel

wijhe_wiejese_diekdaegen_2018.jpg

Wij hebben de indruk dat tijdens de Wiejese Diekdaegen (eerste weekend van september) Wijhe altijd al "op zijn kop staat" bij wijze van spreken, en in 2018 pakken ze nog eens extra groot uit, want dan is het de 25e editie.

Wij hebben de indruk dat tijdens de Wiejese Diekdaegen (eerste weekend van september) Wijhe altijd al "op zijn kop staat" bij wijze van spreken, en in 2018 pakken ze nog eens extra groot uit, want dan is het de 25e editie.

wijhe groeten uit 1911 [640x480].jpg

Wijhe, Groeten uit, 1911

Wijhe, Groeten uit, 1911

OV gemeente Wijhe in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Wijhe in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Wijhe in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Wijhe

Terug naar boven

Status

- Wijhe is een dorp in de provincie Overijssel, in de streek Salland, gemeente Olst-Wijhe. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000.

- Wapen van de voormalige gemeente Wijhe.

- Onder het dorp Wijhe vallen ook de buurtschappen Elshof, Herxen en Marle. Bijzonder aan de laatste is dat dit kleine buurtschapje een eigen postcode en plaatsnaam heeft in het postcodeboek en daarmee een formele woonplaats is, vermoedelijk gezien de geïsoleerde ligging aan de W, Gelderse kant van de IJssel. Voor de postadressen ligt ook het dorp Boerhaar 'in' Wijhe.

Terug naar boven

Naam

Uitspraak
Wieje.

Oudere vermeldingen
960 kopie eind 16e eeuw in villa Wie, 1133 Wie, Wye, ca. 1310 Wie, 1381-1383 Wie, Wye, 1556 Weije, 1803 Wye, Wyhe, 1883 Wije, 1887 Wijhe.

Naamsverklaring
De naam stamt van het Oudnederlandse wie, ontstaan uit het Germaanse wîha*- 'heidens heiligdom'. Vergelijk Wehe.(1)

Carnavalsnaam
Tijdens carnaval heet het dorp Iesseldonk.

Terug naar boven

Ligging

Wijhe ligt N van Deventer en Olst en grenst in het W aan de IJssel.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft de gemeente Wijhe 524 huizen met 3.412 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 183/1.184 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Wijnvoorden 14/120, Herxen 51/368, Wechterholt 50/314, Tongeren 115/692, Hengeveld 55/337, Wengelo 34/242 en Marle 22/155. Tegenwoordig heeft het dorp, inclusief de bijbehorende buurtschappen (maar zonder het dorp Boerhaar, dat, omdat het geen eigen postcode en postale plaatsnaam heeft, in statistieken vaak ten onrechte in Wijhe begrepen wordt), ca. 3.000 huizen met ruim 7.000 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Wijhe is in november 1813 van de Fransen bevrijd door een kozakkenregiment Basjkieren.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij:

- Historische Vereniging Wijhe, die haar onderkomen heeft in het door haar beheerde Wijhes Museum (tot medio 2016 Oudheidkamer IJsselstreek geheten), waarin de Sallandse regionale folklore tot uitdrukking komt in archeologie, klederdrachten en gebruiksvoorwerpen. Verder o.a. een kruidenierswinkel, een keuken met artikelen en huishoudelijke voorwerpen uit grootmoederstijd en veel voorwerpen en klederdrachten van ambachtslieden. De vereniging beheert ook het lokale archief van Wijhe. Het archief omvat onder andere informatie van de burgerlijke stand, notariële akten, landkaarten, foto’s, een bibliotheek en archieven van bedrijven, instanties en verenigingen. Men kan dit materiaal raadplegen om onderzoek te doen, bijvoorbeeld naar voorouders die hier hebben geleefd.

- Canon van Wijhe.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Wijhe heeft 57 rijksmonumenten.

- Wijhe heeft 3 gemeentelijke monumenten.

- RK kerk O.L. Vrouw Onbevlekt Ontvangen uit 1870 (Stationsweg 9).

- De Protestantse (PKN) driebeukige laatgotische Nicolaaskerk valt onder de Protestantse Gemeente Wijhe.

- Gereformeerde kerk uit 1890 aan de Enkweg.

- De Wijhese Molen dateert uit 1703 en is daarmee de oudste nog bestaande achtkante stellingmolen in de provincie Overijssel. De molen heeft altijd de functie gehad van korenmolen: het malen van graan voor boeren en bakkers. Ook nu is de molen geheel ingericht voor dit doel: er is één koppel maalstenen aanwezig (vroeger waren dit er twee). Het molentype is: achtkante stellingkorenmolen. Dit betekent dat de romp van de molen een achtkantige vorm heeft, dat de molen voorzien is van een stelling (omloop) voor het bedienen van de molen, en dat de molen gebruikt wordt voor het malen van graan. De vlucht van de molen (= de diameter van het wiekenkruis) bedraagt 24,30 meter. De stelling bevindt zich 6 meter boven het maaiveld.

Stichting De Wijhese Molen is opgericht in 1975, met als doel de restauratie van de gelijknamige molen. Dat doel is reeds na enkele jaren bereikt: de geheel gerestaureerde molen is officieel in werking gesteld op 6 oktober 1979. In 1990 is de stichting ook eigenaar geworden van Molen De Vlijt in de Wijhese buurtschap Marle. Tegenwoordig is de doelstelling van de stichting het behoud van deze twee Wijhese molens, en het op gezette tijden laten draaien van de molens.

- Molen De Jonge Gerrit (ook bekend als Mölle van Iesseldiek) is een voormalige korenmolen uit 1851. Het is een stellingmolen en een achtkante bovenkruier op een gemetselde achtkantige ondervoet. In 1932 is de molen onttakeld, waarna de maalderij werd aangedreven met een elektromotor. De molen doet inmiddels dienst als woonhuis.

- Begraafplaatsen Memento Mori en Rust Zacht.

- Gevelstenen in Wijhe.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Carnavalsvereniging De Diekschoevers. - En sinds 2011 is er ook carnavalsvereniging Wieje Bint Zat, speciaal voor jongeren van 16 t/m 25 jaar.

- Koningsdag en de Dodenherdenking op 4 mei worden georganiseerd door het in 1948 opgerichte Verenigd Comité Wijhe, dat destijds de opvolger was van verschillende reeds bestaande plaatselijke oranjecomité’s.

- De Wiejese Diekdaegen (1e weekend van september) is naar eigen zeggen het gezelligste feestweekend van Salland. Met op zaterdag o.a. de Rommelmarkt XXL, een lint van ongeveer één kilometer marktplaatsen en kramen. Een deel is ingericht als Brocante markt. De markt verbindt de Wijhese Molen met de activiteiten in het park Wijhezicht. Hard toe aan een zolderopruiming of het uitmesten van de schuur? Ideaal te combineren met een marktplaats op de Rommelmarkt XXL. Vroege inschrijvers zijn veel goedkoper uit, want aangemeld en betaald voor 1 juli gelden lagere tarieven.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Passantenhaven met camperplaatsen aan de IJssel.

- Het ontstaan van pontveer het Wijhese Veer (ook voor auto's), over de IJssel naar het Gelderse Vorchten v.v., gaat terug naar 1379. Het oudste document dat aantoont dat er tussen Heerde en Wijhe een overzetplaats aan de IJssel was kwam uit dat jaar. Tot het veer behoorde toen ook het veerhuis, een hof, een perceel hooiland en een boomgaard. In de Tweede Wereldoorlog is de pont twee keer vernield; aan het begin door de Militaire politie in een poging de Duitsers tegen te houden, en aan het eind als 'afscheidscadeau' van de vluchtende Duitsers. De trekpont is in 1947 vervangen door een motorpont, die in 1990 wegens de toegenomen verkeersstroom is vervangen door de huidige, grotere pont. De pont is door de toenmalige veerman Jan Derk Alderkamp zelf ontworpen. In 2002 heeft Alderkamp het veer verkocht aan de huidige eigenaar, Bert Keukenkamp.

- Natuurgebied de Buitenwaarden ligt N van Wijhe, aan de IJssel.

- De 2500 m2 grote Heemtuin 'Veermans Hof IJsselflora' is in 1971 ontworpen en aangelegd door de heer Jan Veerman. Doel van dit bijzondere particuliere initiatief was en is de flora van de IJsselstreek bij elkaar te brengen en aan het publiek te tonen. De tuin vertegenwoordigt de dijkberm- en rivierduinflora. In het bosgedeelte zijn in het voorjaar stinzenplanten te vinden. Ook is er een hoekje met akkeronkruiden. Daarnaast is er het 'Vrome Hoekje' met planten als roomse kervel, rozenkransje, mariadistel en hemelsleutel. Andere van de ruim 300 soorten wilde planten zijn o.a. duifkruid, pijpbloem, rapunzelklokje, wilde marjolein en kleine pimpernel.

- Kringloopwinkel Het Goed.

- Kinderboerderij Wijhe.

- Er is een Buurtbus Wijhe - Raalte, die onderweg ook de dorpen Boerhaar en Broekland aandoet.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichtkaarten e.a. documenten van Wijhe op Facebook.

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Wijhe (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs: - Basisschool De Peperhof. - St. Jozefschool. - Basisschool Matzer.

- Muziek: - Dweilorkest De Iesselbloazers is een onderdeel van de Wijhese Harmonie, in 1883 opgericht als fanfare en daarmee de oudste vereniging van Wijhe. Deze Grande Dame is oud maar springlevend, jong van geest en maakt zeker deel uit van het bruisende leven van Wijhe. Bij evenementen als Koningsdag, 4 en 5 mei, de Sinterklaasintocht en de laatste jaren op de Wijhese Kerstmarkt is de Wijhese Harmonie altijd present. De geschiedenis van de vereniging is een interessante, maar de toekomst is zeker zo belangrijk. Om die reden is opleiding iets waar veel aandacht en energie in wordt gestoken. Professionele docenten leiden de mensen op voor een diploma volgens de regels van de KNFM. De kreet “Wie de jeugd heeft, heeft de toekomst” is bij de Wijhese Harmonie zeker geen holle frase. Kinderen en natuurlijk ook de oudere aspirant orkestleden leren hoe het is om muziek te maken en hoe fantastisch het is om sámen muziek te maken. Dat is waar het allemaal om draait in een Harmonie. Om deze reden is in 2012 ook weer een nieuw begin gemaakt met het jeugdorkest. Zeker een verrijking van het leven zoals Daniel Lohues ook zingt in “Iedereen heeft baat bij muziek.”

In het eigen verenigingsgebouw vinden de repetities plaats en de eventuele andere activiteiten die nodig zijn om de Harmonie draaiende te houden, zoals de lessen, de worst- en koekactie en feestavonden. En natuurlijk de “derde helft” van de repetitie: een belangrijk onderdeel van de repetitieavond. Noodzakelijk om de onderlinge band goed en de Wijhese Harmonie levend te houden. Dat is "de Grande Dame van Wijhe" zeker: een bloeiende en vitale vereniging waar heel veel muziek in zit.

- Dweilorkest As't Spölt Maj Bli'j-wéh uit Wijhe kan nog versterking gebruiken. Ben je 18 jaar of ouder en speel je slagwerk, sousafoon, saxofoon, trompet, trombone of accordeon? Dan is deze gezellige club muzikanten wellicht iets voor jou om je bij aan te sluiten. Kom eens kijken en de sfeer proeven op een van hun repetities op woensdagavond (19.30-21.30 uur, Industrieweg 1a). De koffie staat klaar!

- Sport: - Sportvereniging Wijhe '92 heeft afdelingen voor voetbal en voor handbal.

- Tennisvereniging ATC Wijhe is een gezonde, actieve vereniging, die vele activiteiten biedt met als doel het iedereen naar 't zin te maken. Het tennispark heeft vier verlichte kunstgrasbanen, waardoor er het hele jaar (met uitzondering van sneeuw en opdooi) getennist kan worden. Gezelligheid, sportiviteit, aandacht voor de jeugd en betrokkenheid van de leden staan hoog in het vaandel. De vereniging heeft een gezellige kantine, waar je onder het genot van een drankje kunt napraten of jouw teamgenoten kunt aanmoedigen. Op de activiteitenkalender vind je een opsomming van allerlei activiteiten die georganiseerd worden.

- Bridgeclub BC Wijhe is opgericht in 1994 en heeft ca. 55 leden.

- Hengelsportvereniging.

- Overige verenigingen: - Vrouwen van Nu afd. Wijhe is een afdeling van de landelijke vereniging Vrouwen van Nu, Nederlands grootste vrouwenorganisatie. De vereniging is een ontmoetingsplaats voor vrouwen die hart hebben voor hun leefomgeving, die hun creativiteit willen ontplooien, aan hun persoonlijke ontwikkeling willen werken en die hun stem willen laten horen in de maatschappij. Het is een actieve en gezellige vereniging met tal van activiteiten. Ze organiseren diverse bijeenkomsten, lezingen en uitstapjes. Vrouwen delen verschillende hobby’s met elkaar in ‘interessegroepen’. Ze nodigen je van harte uit om eens kennis te komen maken. De afdelingsavonden worden gehouden in 't Langhuus. Leden van Vrouwen van Nu kunnen niet alleen gebruik maken van het aanbod in de eigen afdeling, maar ook deelnemen aan activiteiten die provinciaal en landelijk worden georganiseerd. Daarnaast krijg je zes maal per jaar het ledenblad.

- Zorg: - De dagverzorging op Zorgboerderij 't Hamel in Wijhe is vooral bestemd voor ouderen voor wie het alleen zijn een probleem is of dreigt te worden. De redenen voor dagverzorging kunnen heel verschillend zijn. Zo kan de dagverzorging bijvoorbeeld helpen bij het verlies na overlijden van de partner of een ander familielid. Of als je thuis verzorgd wordt door huisgenoten, kan deelname aan de dagverzorging het thuisfront ontlasten. Ouderen met problemen door vergeetachtigheid kunnen op de boerderij deelnemen aan activiteiten die het geheugen ondersteunen. Bovendien kan door deelname aan de dagverzorging opname in een woon- en zorgcentrum uitgesteld worden.

- Woonzorgcentrum Het Weijtendaal bevindt zich in een parkachtige omgeving in het centrum van Wijhe. Er zijn veel mogelijkheden. Van zelfstandig wonen in een zorgwoning (= huurappartement) met zorg en diensten binnen handbereik tot kleinschalig beschermd wonen in een groepswoning/verpleegunit (= voorheen bekend als verzorgingshuis- en verpleeghuiszorg).

Reactie toevoegen