Hekendorp

Plaats
Dorp
Oudewater
Lopikerwaard
Utrecht

hekendorp_collage.jpg

Hekendorp, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Hekendorp, collage van dorpsgezichten (© Jan Dijkstra, Houten)

Hekendorp (2).JPG

Hekendorp, de recentelijk prachtig gerestaureerde boerderij waar prinses Wilhelmina gevangen werd gehouden

Hekendorp, de recentelijk prachtig gerestaureerde boerderij waar prinses Wilhelmina gevangen werd gehouden

Hekendorp..JPG

De Enkele Wiericke "stroomt " bij Hekendorp in de Hollandse IJssel.

De Enkele Wiericke "stroomt " bij Hekendorp in de Hollandse IJssel.

Hekendorp. (2).JPG

Bij de Goejanverwellesluis in Hekendorp.

Bij de Goejanverwellesluis in Hekendorp.

Hekendorp.JPG

Leuk hoekje bij de Goejanverwellesluis aan de kant van de Hollandse IJssel.

Leuk hoekje bij de Goejanverwellesluis aan de kant van de Hollandse IJssel.

hekendorp.jpg

Groeten uit Hekendorp

ZH gemeente Hekendorp in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Hekendorp anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Gemeente Hekendorp anno ca. 1870 kaart J. Kuijper

Hekendorp

Terug naar boven

Status

- Hekendorp is een dorp in de provincie Utrecht, in de streek Lopikerwaard, gemeente Oudewater. Het was een zelfstandige gemeente t/m 31-1-1964. Per 1 februari 1964 grotendeels opgegaan in de op dat moment nieuw gevormde gemeente Driebruggen (waarbij de buurtschap Oukoop naar de gemeente Reeuwijk is gegaan), die op haar beurt per 1 januari 1989 is opgeheven en voor een deel (met name Diemerbroek, Hekendorp, Papekop en Ruige Weide betreffende) is opgegaan in de gemeente Oudewater.

- De gemeente Hekendorp is per 19-8-1857 vergroot met de gemeente Oukoop.

- Wapen van de voormalige gemeente Hekendorp.

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Verwarrend is dat Goejanverwelle(sluis) hier en daar gezien werd/wordt als buurtschap van het dorp Hekendorp. Dat is niet correct. De nederzetting Goejanverwelle(sluis), gelegen rond de Goejanverwellesluis, was vanouds de hoofdplaats van de gemeente en werd lange tijd als dorp (met die naam) beschouwd. Op enig moment is men dat als plaatsnaam Hekendorp gaan noemen. Met Goejanverwelle(sluis) als vroegere plaatsnaam in oude documenten doelt men dus op de oude kern van het huidige dorp. Dat zijn dus synoniemen. Voor nadere informatie zie de links onder het kopje Geschiedenis.

Oudere vermeldingen
Hekendorp: 1296-1307 Hedickendorp, 1334 Hedekendorpe, 1494 Heeckendorp.
Goejanverwellesluis: 1596 (datering kopie onzeker) Goey Jan Verwellen sluys, 1616 de sluys van Goey Jan Verwellen, 1840 Goêijan-Verwelle-Sluis.

Naamsverklaring
- Hekendorp: samenstelling van dorp ‘(dochter)nederzetting’ van de persoon Hedeke (waarschijnlijk een verkleiningsvorm bij de persoonsnaam Hede). Dorp gaat terug op het Oudnederlandse thorpe met als oorspronkelijke betekenis ‘omheining’. In de Frankische tijd was het de omheinde ruimte waar het vee werd ondergebracht. Het wordt als zodanig ontleend aan het Oudfrans (Frans troupe) en dan weer terugontleend als troep (etymologisch dus hetzelfde woord als dorp). In de Middeleeuwen stond dorp voor een secundaire nederzetting. Thans betekent het niet meer dan een plattelandsnederzetting van een zekere grootte. (1)

- Goejanverwelle(sluis): genoemd naar de persoon die destijds bij de sluis woonde. Een informatiebord ter plekke stelt dat de sluis ook zou kunnen zijn vernoemd naar "de zeevissers (goejannen) die hier werden uitgewuifd". De oude vormen duiden hier echter niet op.

Terug naar boven

Ligging

Hekendorp ligt W van Oudewater en grenst in het Z aan de Hollandse IJssel. Aanvankelijk was het hoofdzakelijk lintbebouwing langs de wegen Hekendorpse Buurt en Goejanverwelle, later heeft N van de Goejanverwellesluis komvorming plaatsgevonden.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Hekendorp 58 huizen met 408 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 31/182 (= huizen/inwoners), de Goejanverwellesluis 1/6, en de polders Groot-Hekendorp 23/196 en Klein-Hekendorp 3/24.

- Per 1 februari 1964 is de gemeente opgeheven en als volgt opgedeeld:
naar de (op dat moment nieuw gevormde) gemeente Driebruggen: 577 hectare met 705 inwoners;
naar de gemeente Oudewater: 80 hectare met 72 inwoners;
naar de gemeente Reeuwijk: 200 hectare met 108 inwoners (= buurtschap Oukoop).

- Tegenwoordig omvat het dorp ca. 300 huizen met ca. 700 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Geschiedenis van (gemeente en dorp) Hekendorp.

- Geschiedenis van de Goejanverwellesluis.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- In 2002 is de laatste winkel van Hekendorp, schoenmaker Schumacher aan de Goejanverwelle 80, gesloten. Schumacher was meer dan een eeuw een begrip in het dorp. In 1871 vestigde Constantijn Hendrik (Stans), de grootvader van de laatste exploitant Frits, zich als schoenmaker op de onderdijk in Hekendorp. Rond 1925 kwam er een 'poststation' bij - waar men kon telefoneren omdat in die tijd bijna niemand nog telefoon had - later uitgebreid tot postagentschap (met ook schrijfgerei en speelgoed), dat in 1998 door Van Pooij is overgenomen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Hekendorp heeft 11 rijksmonumenten.

- De Hervormde kerk 'God is Liefde' dateert uit 1846. Het is een kleine zaalkerk met een veelhoekige koorsluiting. Bouwmeester G. Schalij van Quast bedacht het gebouw met niet al te uitbundige, neoclassicistische vormen. (124) Ds. Steenhoff uit Oudewater legde in 1845 de eerste steen van het gebouw waarvan hij ooit beloofd had: "Er zal op Hekendorp eene kerk komen, al moet ik die uit eigen zak bouwen..." In de loop van bijna anderhalve eeuw is de kerk ernstig verzakt en kreeg bovendien veel last van houtworm. Daarom is er in 1990/1991 ingrijpend gerestaureerd, waarbij o.a. muren zijn opgevijzeld en vrijwel al het houtwerk is vervangen. In 1996 kwam er een nieuw Boogaard-orgel.

- De openbare begraafplaats ligt tamelijk onopvallend achter een woonhuis aan de Hekendorpse Buurt. Onder de link vind je een overzicht van de bergavenen op deze begraafplaats, met foto's van de grafzerken.

- De beroemde Goejanverwellesluis wordt nog altijd met de hand bediend. De sluis en de Dubbele Wiericke waar de sluis in ligt, stammen al uit 1366. Dit vroeger drukbevaren kanaal verbindt de Hollandse IJssel alhier met de Oude Rijn 8 km noordelijker bij Bodegraven. De Dubbele Wiericke en de aan de W kant van het dorp gelegen Enkele Wiericke vormden samen tevens een onderdeel van de Hollandse Waterlinie, wat inhield dat in oorlogstijd het land in de omgeving onder water kon worden gezet.

De Goejanverwellesluis heeft zich een plek in de geschiedenisboeken verworven doordat prinses Wilhelmina van Pruisen hier op 28 juni 1787 enige tijd is vastgehouden, na haar aanhouding daaraan voorafgaand in buurdorp Vlist dan wel de onder dat dorp vallende buurtschap Bonrepas. Hoe die vork precies in de steel zit, kun je lezen in een artikel van historicus A. Meddens-van Borselen. De Goejanverwellesluis is sinds 2013 weer open voor de pleziervaart. De sluis was tot die tijd gedurende 3 jaar gesloten wegens een omvangrijke restauratie. De brug over de sluis is in 2015 vernieuwd.

De sluiswachterswoning naast de sluis is beroemd o.a. omdat hij op een 'schoolplaat' staat afgebeeld in een scene met de hiervoor beschreven prinses Wilhelmina. In 2017 is het pand door Hoogheemraadschap De Stichtse Rijnlanden overgedragen aan Vereniging Hendrick de Keyser, een landelijk werkende monumentenorganisatie die zich inzet voor het behoud van architectonisch of historisch waardevolle huizen in Nederland.

- Voor café Goejanverwelle staat een beeld van Vrouwe Justitia. In tegenstelling tot de gebruikelijke weergave, heeft dit beeld wel een weegschaal en een zwaard, maar géén blinddoek. Waaróm dit hier zo is, is niet bekend. Het beeld heeft het zwaard in haar linkerhand (normaal is dat de rechterhand). Op het zwaard staat het jaartal 1720, welicht het ‘bouwjaar’ van het beeld. Mogelijk was het vroeger een 'schandpaal'. Dat is te meer aannemelijk omdat het café vroeger het Regthuys was.

- Aan de Oostkade 9 staat een dieselgemaal met machinistenwoning. Het is de opvolger van een molen die hier, als derde in de polder Groot Hekendorp, is gebouwd rond 1690 en afgebroken in 1920. Het gemaal is in 1962 vernieuwd, waarbij de dieselmotor is gehandhaafd. Het is één van de oudste nog werkende dieselgemalen van Nederland.

- De zelf te bedienen ophaalbrug over de Hollandse IJssel dateert uit 1992 en is alleen toegankelijk voor voetgangers en (brom)fietsers.

- Aan de wegen Goejanverwelle en Hekendorpse Buurt staan tientallen markante oude boerderijen, die in (329) gedetailleerd worden beschreven. Een kleine selectie hieruit:
* Goejanverwelle 3, hoeve Wierxoord, dateert uit circa 1700, met boenhok aan de Wiericke.
* Goejanverwelle 11, hoeve Dorpzicht, dateert uit circa 1830. In de voorgevel is vlechtwerk aangebracht. De vensters hebben vier-, zes- en negenvlaks ramen. Rieten kap met wolfseind (een wolfseind is een afgeschuind einde van een dak).
* Goejanverwelle 33 is de beroemde Prinsesseboerderij, waar Wilhelmina van Pruisen op 28 juni 1787 werd vastgehouden door de patriotten. Op 27 juni 1987 is aan de gevel een herdenkingsplaquette aangebracht. De feitelijke aanhouding van Wilhelmina vond overigens plaats in Vlist. De boerderij is enkele jaren geleden prachtig gerenoveerd. Naast de boerderij staat het wringhuis. Hier stond vroeger het waterfornuis dat gebruikt werd bij de kaasbereiding. Ook nu nog wordt hier kaas gemaakt in de zomer. Achter de boerderij staat onder meer een zeskantige hooiberg.
* Van de hoeve aan de Hekendorpse Buurt 67 is de leeftijd niet bekend. Van deze architectuur komt geen tweede type in deze buurt voor. De voorgevel met boerenvlechtwerk aan een zijde en rechte muurankers, heeft beneden drie zesruitsschuifvensters waarvan twee met buitenluiken. Het dak, dat tot laag boven de grond reikt, is gedekt met riet. Voor en naast de boerderij staan mooie leilinden.

- Gevelstenen in Hekendorp.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De Hekendorpse Buurt (de weg van het dorp naar Oudewater) is een geliefde wandel- en fietsroute, met - vanuit het dorp gezien - aan de rechterkant de dijk waar schapen en appelbomen het beeld bepalen.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's en ansichtkaarten van Hekendorp (en Hogebrug en Papekop).

Terug naar boven

Links

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool Goejanverwelle is een school én ontmoetingsplaats waar kinderen leren met elkaar, van elkaar en respect hebben voor elkaar. Leerlingen van elke achtergrond, geloofsovertuiging of levensovertuiging zijn welkom op deze school. Naast voldoende aandacht voor de hoofdvakken zoals rekenen, spelling en taal leren zij de kinderen vaardigheden aan als samenwerken, probleem oplossend, creatief en kritisch denken, communiceren, ICT-vaardigheden en mediawijsheid. Door de relatief kleine groepen kunnen ze als team hun aandacht nóg beter verdelen en toespitsen. Dit komt ten goede aan elke leerling in de groep. Dit noemen zij passend onderwijs. Ook steeds meer kinderen uit de omgeving van Hekendorp weten de school te vinden.

- BSO Hekendorp is gevestigd in het pand van Basisschool Goejanverwelle en heeft een verticale groep waar kinderen van 4 tot 12 jaar terecht kunnen. De groep maakt gebruik van een eigen ruimte, maar is ook erg veel buiten te vinden. De pedagogisch medewerkers bieden de kinderen uitdaging en begeleiding bij het (verder) ontwikkelen van vaardigheden en talenten. Er wordt iedere maand gewerkt aan de hand van een thema. Bij dit thema worden passende activiteiten aangeboden die telkens variëren.

- Zorg: - Zorgboerderij Het Boere Erf biedt zorg aan ouderen die genieten van buitenactiviteiten. Naast Het Boere Erf hebben zij ook een locatie de Kloostertuin, zijnde een deel van het het Passionistenklooster in de W van Hekendorp gelegen buurtschap Boven-Haastrecht. Het is een prachtige wandeltuin met oude notenbomen en rustieke paden waar je volop van de natuur kunt genieten. De voormalige refter is omgetoverd tot een gezellige huiskamer. Men maakt gebruik van de oude keuken om de groenten uit eigen tuin klaar te maken.

Reactie toevoegen