Budel

Plaats
Dorp
Cranendonck
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

budel_plaatsnaambordjpg_kopie.jpg

Budel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Cranendonck. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

Budel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Cranendonck. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996.

budel_beter_budel_31_days_of_devotion.jpg

Esther Fransen heeft onder het motto "Beter Budel. 31 Days of Devotion" in juli 2017 een maand lang iedere dag een straat schoongemaakt in het dorp. Om de zoveel tijd herhaalt ze dat. Voor nadere toelichting zie onder Links.

Esther Fransen heeft onder het motto "Beter Budel. 31 Days of Devotion" in juli 2017 een maand lang iedere dag een straat schoongemaakt in het dorp. Om de zoveel tijd herhaalt ze dat. Voor nadere toelichting zie onder Links.

NB gemeente Budel in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Budel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Budel in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Budel

Terug naar boven

Status

- Budel is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Cranendonck. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1996. Het is de hoofdplaats van de gemeente Cranendonck.

- De gemeente bestond naast dit dorp verder nog uit de dorpen Budel-Schoot en Budel-Dorplein.

- Wapen van de voormalige gemeente Budel.

- Onder het dorp Budel vallen ook de buurtschappen Berg, Bosch, Broekkant, Heikant, Keunenhoek, Meemortel, Midbuul, Schoordijk en Toom. Dat zijn bij elkaar 9 buurtschappen.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Budel grenst in het W aan België, in het N aan Soerendonk en Maarheeze, in het O aan de provincie Limburg en Weert en Nederweert, in het Z aan Budel-Schoot en in het ZW aan de Belgische plaats Hamont.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Budel 389 huizen met 2.199 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 77/440 (= huizen/inwoners) en de buurtschappen Meemortel (Memortel) 23/124, Bosch 29/159, Schorik (Schoordijk) 41/206, Broekkant 34/200, Keunenhoek 25/132, Heesakker 32/231, Heikant 21/134, Midbuul (Mid-Buul) 22/134, Toom (Thoom) 29/139, Berg 18/90, Grootschoot (Groot-Schoot) 20/127 en Kleinschoot (Klein-Schoot) 18/83. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 3.650 huizen met ca. 9.200 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

- Verhalen over de geschiedenis van Budel op de site van het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC).

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Budel heeft 10 rijksmonumenten.

- Budel heeft 15 gemeentelijke monumenten.

- De neogotische RK Onze-Lieve-Vrouw Visitatiekerk (Kerkstraat 10) is gebouwd tussen 1904 en 1912 naar een ontwerp van architect Caspar Franssen. Voor de bouw ervan is de oude kerk opgeofferd. Slechts de 16e-eeuwse gedenkstenen van de oude kerk zijn in de nieuwe kerk ingemetseld. In de kerk zijn enkele monumentale voorwerpen uit de 17e, 18e en 19e eeuw te vinden. In de nabijheid van de kerk zijn middeleeuwse waterputten gevonden. De ingang heeft een wimberg met pinakels. Het neogotische interieur wordt gedekt door kruisribgewelven. De kerk heeft gebrandschilderde ramen en op het altaar een drieluikje met een schrijn van O.L.V. Visitatie. De toren is voorzien van vier flankerende torentjes. Bij de kerk staat een Heilig Hartbeeld (1930) van Jan Custers. - Site van de kerk. - Beschrijving orgel Onze Lieve Vrouwe Visitatiekerk.

- De voormalige Hervormde kerk (Dr. Antonius Mathijsenstraat 7) is in 1812 gebouwd, met sloopafval van de Franciscanessenkerk te Achel. De kerk bezit een door Claude Demeny vervaardigde eikenhouten kansel met koperen lezenaar uit 1734, een eikenhouten doophek, een doopbekkenhouder met bekken en bovenop het leien zadeldak een pinakel/torentje met windvaan met gouden engel en bazuin. Links van de toegangsdeur is een oud hoogtemetingspeil NAP bewaard gebleven. In 1963 is de lokale Hervormde Gemeente toegevoegd aan die van Weert en kwam in bezit van de Duitse Evangelisch-Lutherse Kerk. Sinds het vertrek van de Duitse legereenheid uit de Nassau-Dietzkazerne stond Het Kerkje, zoals het pand tegenwoordig heet, leeg. In 2002 is Stichting Behoud en Beheer Hervormde Kerk Budel opgericht, die sindsdien zorgdraagt voor Het Kerkje en er sociaal-culturele evenementen organiseert. In 2013 zijn vele kleine maar noodzakelijke restauraties uitgevoerd om het publiek en de organisatoren van betere faciliteiten te voorzien.

- Molen Nooit Gedacht (Meemortel 24) is een ronde stenen stellingmolen die als korenmolen is ingericht. De molen is in 1846 als beltmolen gebouwd en heeft tot in de jaren zestig van de vorige eeuw gedraaid. Na een periode van verval is de molen in 1976 verhoogd en is de molenbelt afgegraven. Sindsdien is het een stellingmolen. De molen is particulier eigendom en maalt regelmatig onder andere boekweit op professionele basis. Hij is op afspraak te bezoeken.

- Molen Zeldenrust (Burgemeester Van Houtstraat 60) is een ronde stenen beltmolen die als korenmolen is ingericht. Hij is in 1869 als beltmolen gebouwd in opdracht van Jan Rooijmans, nadat hij als pachter uit Molen Nooit Gedacht was gezet ten gunste van de zoon van de eigenaar. In 1898 is de molen afgebrand en direct weer hersteld. De molenbelt is in de jaren vijftig en zestig van de 20e eeuw geheel afgegraven en vervangen door een gemetseld pakhuis. De molen wordt vanaf het dak van het pakhuis bediend. Vroeger is de molen ook als schorsmolen in gebruik geweest. De molen is particulier eigendom en maalt regelmatig op windkracht. De molen is niet te bezichtigen.

- Museum Jan Corver in Budel is dé plaats voor iedereen die geïnteresseerd is in amateurradio en zendamateurisme in het bijzonder. Het museum bezit een grote verzameling aparatuur die in de loop der jaren door zendamateurs is gebruikt en geeft een goed inzicht in verleden, heden en toekomst van het radio-amateurisme. Momenteel is het museum gesloten. De huidige bemanning van Museum Jan Cover begint zo langzamerhand op een leeftijd te komen waarbij men het wat rustiger aan moet gaan doen. Ze zijn daarom op zoek naar een groep jonge mensen met frisse ideeën die het museum nieuw leven in willen blazen en bezoekers een moderne kijk willen geven op het hedendaagse zendamateurisme. Reacties van mogelijke overnamekandidaten zien ze dan ook met belangstelling tegemoet.

Terug naar boven

Evenementen

- Harmonie EMM Budel is initiatiefnemer van Buulse Proms (3 jaarlijks sinds 1996. meer dan 3000 toeschouwers), Buulse Maestro (3 jaarlijks sinds 2013, ca. 650 toeschouwers), JeugdProms (3 jaarlijks sinds 2006, ca. 800 toeschouwers), Percussion in Theatre (PIT: 3 jaarlijks sinds 2010, ca. 800 toeschouwers) en Symphonica in Concert (3 jaarlijks sinds 2012, ca. 400 toeschouwers). Tevens is de harmonie initiatiefnemer van de BedrijvenContactDagen die elke 3 jaar worden georganiseerd.

- Boerenbrulluft Buulder Buk (op een zaterdag eind januari).

- Carnaval. - CV De Gekkebekken. - CV De Doerakkers. - CV De Jeugdbuk. - CV De Klunze. - CV Gek Genoeg. - CV 't valt nè mej.

- Dorpsquiz 'Wejje gee 't?' (op een zaterdag in maart) in Budel is er sinds 2014, en is telkens een groot succes, dus het is nu al een traditie geworden. Teams van 15 tot 25 personen krijgen ca. 125 vragen om op te lossen, waarvan een groot deel over de kernen in de gemeente Cranendonck gaat. De quiz zit vol theorievragen en praktijkvragen en de quiz bevat daarnaast ook een geheime opdracht. Ze hebben van 15.00 tot 20.00 uur de tijd om de vragen op te lossen. Dit mag op alle mogelijke locaties. De jury gaat dan gedurende de rest van de avond alle quizboeken nakijken. Voor de deelnemers (ook toegankelijk voor niet-deelnemers!) is er ondertussen een grandioze feestavond. Rond middernacht worden de uitslagen bekendgemaakt.

- Iedereen heeft wel spullen in huis of in de schuur liggen die hij niet meer gebruikt. Wat is er nu leuker dan deze te verkopen aan iemand die er wel iets mee doet? En het geld is helemaal voor de verkoper zelf. Dus raap alle spullen of zelfgemaakte artikelen bij elkaar. Het enige wat je ervoor hoeft te doen is je spullen in je auto te laden en deze uit te stallen op de Kofferbakverkoop (2e paasdag, in 2020 voor de 10e keer) op het motoballveld van Motoball Vereniging Budel. De Kofferbakverkoop trekt ca. 50 deelnemers en meer dan 1.000 bezoekers. Entree is 2 euro incl. 1 gratis consumptie, kinderen tot 12 jaar gratis. Er wordt gezorgd voor eten, drinken, een springkussen en andere activiteiten voor kinderen.

- Tijdens het evenement AmeeZing Budel (op een zaterdag in juli) is het de bedoeling dat het publiek op de Markt uit volle borst meezingt met de nummers van de bands en koren op het podium. Van pop/rock tot schlagers en alles er tussenin. De 1e editie in 2017 was een groot succes dus in 2018 is het weer!

- Kindervakantiewerk Budel organiseert tijdens de laatste 3 weken van de basischoolvakantie activiteiten voor de kinderen in dit dorp en de buurdorpen -Schoot, -Dorplein en Gastel.

- The VW Aircooled Event (weekend in september).

- Met een ruime camping met aansluitend feestterrein en routes in diverse zwaartes door de gemeente Cranendonck en omgeving, willen ze je als 4x4 rijder tijdens het evenement Off Road Budel (weekend in oktober) van alle gemakken voorzien.

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- Het centrum van het dorp is niet alleen voor haar inwoners, maar ook voor bezoekers een aantrekkelijke vrijetijdsbestemming. Een (dorps)centrum waar mensen graag verblijven om te winkelen of een horeca-/uitgaansgelegenheid te bezoeken. Om dit te behouden en waar mogelijk verder te verbeteren is het belangrijk dat gemeente én ondernemers op dit gebied actief met elkaar samenwerken. Dit inzicht aan beide kanten heeft in 2013 de basis gelegd voor de oprichting van het ‘centrummanagement’. Het centrummanagement hanteert de volgende missie: “In gezamenlijkheid werken aan de versterking van het economisch functioneren van het Budelse centrum.” Een van hun initiatieven zijn de website en de Facebookpagina 'Gewoon in Budel', waar ze je op de hoogte houden van actualiteiten m.b.t. het veelzijdige winkelaanbod, de levendige weekmarkt en de gezellige en gastvrije horeca.

Terug naar boven

Links

- MFC's: - "Op de plaats van het huidige Multifunctioneel centrum (MFC) De Borgh stond in de eerste helft van de 19e eeuw nog een jongensschool en een parochiehuis. Destijds gaven onderwijzers les in een ruimte onder het Raadhuis, het huidige Schepenhuis in Budel. Omdat er steeds meer leerlingen kwamen, werd deze locatie te klein. Daarom bouwde de gemeente in 1856 op de plaats van de huidige Borgh een eerste openbare jongensschool met twee klassen. Twee keer zoveel groepen pasten in de nieuwe school in 1880. De meisjes gingen al vanaf de stichting van het klooster in 1854 naar een meisjesschool.

De openbare jongensschool was tegen het zere been van de katholieke orde. Daarom kwam er bijzonder onderwijs in Budel, in de vorm van een katholieke school voor jongens. In de kerk dreigden priesters met hel en verdoemenis, zodat Bulanders al snel hun zonen naar het katholiek onderwijs stuurden. Hierdoor liep de openbare school leeg en is hij in 1919 omgedoopt tot de katholieke St. Aloysuisschool. In de jaren dertig en veertig is de instelling meerdere keren verbouwd. In 1941 is het pand afgebrand. Acht jaar later kreeg het dorp een nieuwe jongensschool. Op de plek waar momenteel de gymzaal staat, waren destijds nog drie klaslokalen van de oude school. In 1956 kwam met lokaal 14 de laatste uitbreiding.

De eerste parochiehuizen ontstonden begin 20e eeuw, vooral onder  invloed van de katholieke kerk. De katholieken waren zuinig op hun leden en waakten ervoor dat zij niet van het rechte pad zouden afwijken. Zo kwamen er de parochiehuizen, waar katholieke verenigingen onder toeziend oog van de geestelijken hun activiteiten konden ontplooien. Dit was ook het geval in Budel, waar in 1930 naast de St. Aloysiusschool het parochiehuis werd gebouwd. Zowel verenigingen als leerlingen van de katholieke school kwamen hier naartoe.

De kerk wilde eind jaren zestig van het parochiehuis af. Misschien heeft het te maken met de kosten of wilde men geen huisvesting meer bieden aan activiteiten die niet direct met het geloof te maken hadden. In 1970 is het parochiehuis overgedragen aan de in 1967 opgerichte Stichting Gemeenschapshuis Budel. Na een verbouwing is in augustus 1971 de “kleine” Borgh geopend. Al snel werd de Borgh te klein, zodat het bestuur in 1986 besloot om de vrijgekomen Aloysiusschool samen met de woning van het hoofd der school, gelegen tussen het parochiehuis en de Aloysiusschool, aan te kopen. De woning is afgebroken en de school verbouwd. De gebouwen werden verbonden door het creëren van de grote zaal en foyer. In april 1987 is de huidige Borgh geopend." (bron: site van het MFC)

- Het Schepenhuis (Markt 28) in Budel is van een leegstaand cultureel erfgoed omgebouwd tot hét gemeentelijk bezoekerscentrum van Cranendonck. Het Schepenhuis heeft de volgende functies: VVV-functie voor het verschaffen van recreatief-toeristische informatie aan inwoners en bezoekers; Smokkelmuseum met permanente en wisselende tentoonstellingen. Bezoek aan het museum is gratis; werkplek voor mensen van Lunet Zorg: dagbesteding voor mensen met een verstandelijke beperking, zoals werken in het atelier, informatieverstrekking, ondersteuning in de horeca en verkoop eigen werk (kunst); ruimte voor miniconcerten, ontmoetings- en vergaderruimte; Heemkundekring: thuisbasis en heemkamer; etalagefunctie voor (recreatieve) ondernemers en streekproducten; horeca, beperkt tot koffie met iets lekkers of een drankje; terrasfunctie in de zomermaanden. De horeca is alleen ondersteunend voor de VVV en het museum. Cliënten van Lunet Zorg werken hier op werkdagen onder begeleiding als dagbesteding in de bediening. Op werkdagen is het Schepenhuis open van 09.00 tot 17.00 uur. In de weekenden wordt de bediening gedaan door vrijwilligers en gelden er aangepaste tijden.

Waarom wordt het Schepenhuis op deze manier geëxploiteerd?: Benutting van een rijksmonument. Gebouw blijft openbaar toegankelijk. Duurzame invulling van het pand, huurperiode van 10 jaar. Maatschappelijke functie. Dagbesteding voor de cliënten van Lunet zorg. Het Schepenhuis wordt, naast professionals van Lunet Zorg voor de zorg voor mensen met een verstandelijke beperking, met vrijwilligers opgezet en geëxploiteerd. Culturele functie: ontsluiten cultuurhistorische schatten (o.a. smokkelhistorie vastleggen); bieden van educatiemogelijkheden voor scholen in de omgeving. Sociale economie: Cranendonck krijgt er een (recreatief-toeristische) trekker bij; er ontstaat meer ‘traffic’: de bezoekersstroom die naar het Schepenhuis komt zal ook effect en uitstraling hebben op een breder terrein, niet alleen de recreatietoeristische sector maar ook op andere bedrijven binnen de gemeente; LTA/Smokkelconcept krijgt een sterk ‘hart’; in het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) doen ook mensen met een beperking mee. Extra vergaderruimte. VVV-informatiepunt. Ontlasting van het gemeentehuis; 7 dagen per week toegankelijk.

- Onderwijs en kinderopvang: - Basisschool De Triolier. - Kinderopvang Klikkelstein.

- Jeugd: - In de blokhut van Jeugdclubs Budel zijn wekelijks vaste clubavonden met leeftijdsgenootjes van de jongens- en meisjesclub. Daarnaast zijn er ook door het jaar heen tal van speciale acitiviteiten. Denk aan Sinterklaas, dropping, zwemmen, weekendkamp en natuurlijk het Zomerkamp. Ook wordt het jeugdprinsenpaar van het dorp door de vereniging voorgedragen.

- Muziek: - Vocaal Ensemble Quintessens.

- Harmonie EMM Budel is opgericht in 1921. De harmonie bestaat uit een harmonieorkest (1e Divisie), een jeugdorkest, een inspeelorkest, een slagwerkgroep en 3 jeugdslagwerkgroepen. Zowel de harmonie, jeugdharmonie, slagwerkgroep en jeugdslagwerkgroep wonnen de voorbije jaren diverse (internationale) prijzen op festivals en concoursen. Het laatste decennium hebben de harmonie en de slagwerkgroep zich naast tradionele optredens (bij concoursen en festiviteiten) vooral toegelegd op grootschalige muziekevenementen. Met het adagium 'Ondernemend in Muziek' wordt dit onderstreept: het orkest legt zich toe op vernieuwende concerten die een breed en groot publiek aanspreken. Zie ook hierboven onder het kopje Evenementen.

- Que-Mas Funorchestra Budel.

- Sport: - Voetbalvereniging s.v. Budel is opgericht in 1929.

- MAC De Kempenrijders (motorcross) heeft een eigen circuit voor MX training en wedstrijden.

- Turnlust is een gymnastiekvereniging met als disciplines gymnastiek, turnen en dans. Sporten bij Turnlust kan volgens de vereniging "van 0 tot 100 jaar". Je mag altijd een keer vrijblijvend een proefles komen meedoen om te zien of het iets voor je is.

- Budelse Tennis Vereniging.

- Motoball Vereniging MBV Budel is de enige vereniging op dit gebied in Nederland en speelt mee in de Zuid-Duitse competitie. Een wedstrijd duurt 4x20 minuten. Het is volgens de site van de vereniging de snelste teamsport ter wereld. - MBV Jeugd.

- Milieu: - Esther Fransen had zich voorgenomen om gedurende de maand juli 2017 31 dagen lang iedere dag een straat in Budel, -Schoot of -Dorplein op te ruimen. Dat heeft ze ook gedaan, en ze heeft daar dagelijks een verslag van gemaakt in tekst en beeld op haar Facebookpagina 'Beter Budel'. Daarna heeft ze dat nog een aantal keren gedaan en ze gaat er nog altijd mee door (en anderen, die hierdoor geïnspireerd zijn geraakt, inmiddels ook). In juli 2019 heeft ze de 6e editie voltooid. Lees haar inspirerende verhalen en foto's onder de link. Zie ook de reportages in de Grenskoerier en in het Eindhovens Dagblad (tip: als het niet goed te lezen is, even kopiëren en plakken in een programma waar je afbeeldingen kunt bekijken, bijv. MS-Paint, en dan even inzoomen).

- Veiligheid: - Brandweer Budel.

Reactie toevoegen