Budel-Dorplein

Plaats
Dorp
Cranendonck
Zuidoost-Brabant Kempen
Noord-Brabant

budel-dorplein_arbeiderswoningen_1913_kopie.jpg

Budel-Dorplein, ansichtkaart uit 1913 met opschrift 'Dorplein-Hollande, Groep arbeiderswoningen, Nieuwe Dorp'. Het dorp is dan inderdaad nog volop in ontwikkeling, als 'fabrieksdorp' voor de arbeiders van de in 1892 alhier gestichte zinkfabriek.

Budel-Dorplein, ansichtkaart uit 1913 met opschrift 'Dorplein-Hollande, Groep arbeiderswoningen, Nieuwe Dorp'. Het dorp is dan inderdaad nog volop in ontwikkeling, als 'fabrieksdorp' voor de arbeiders van de in 1892 alhier gestichte zinkfabriek.

Budel-Dorplein plaatsnaambord [640x480].jpg

Budel-Dorplein is sinds juni 2011 een Beschermd Dorpsgezicht.

Budel-Dorplein is sinds juni 2011 een Beschermd Dorpsgezicht.

Budel-Dorplein

Terug naar boven

Status

- Budel-Dorplein is een dorp in de provincie Noord-Brabant, in de regio Zuidoost-Brabant, en daarbinnen in de streek Kempen, gemeente Cranendonck. T/m 27-1-1998 gemeente Budel.

Terug naar boven

Ligging

Budel-Dorplein ligt Z van Budel en grenst in het W aan België (Hamont), in het Z en O aan de provincie Limburg (het buitengebied van het dorp Altweerterheide) en in het N aan Budel-Schoot.

Terug naar boven

Statistische gegevens

Budel-Dorplein heeft ca. 640 huizen met ca. 1.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Budel-Dorplein ontstaat direct na de vestiging van de zinkfabriek in 1892. De naam komt voort uit de naam van twee van de stichters van de fabriek: de gebroeders Dor. Één van die broers, Emile Dor, ontwerpt zelf het stedenbouwkundig plan. Dat plan draagt de naam "Le Projet de Dorplein". Het is een klassiek fabrieksdorp. Het huisvest de arbeiders en de eigenaren wonen er zelf ook. De grond waarop het dorp staat is eigendom van de fabriek, evenals de woningen.

De fabriek zorgt voor de faciliteiten en het onderhoud. Er wordt voorzien in een electriciteitscentrale voor het dorp, parken en pleinen voor ontspanning, verenigingsleven, theaterzaal, en ook een boerderij voor de nodige vitamines en mineralen. Een zelfvoorzienend geheel dus. Dorp en fabriek waren één. Dat blijft zo tot 1968, het jaar waarin Dorplein door de fabriek aan het publieke domein wordt overgedragen en een van de kernen van Budel wordt: Budel-Dorplein. De bewoners krijgen de gelegenheid om de huizen te kopen en de voorzieningen vallen vanaf dat moment onder het beheer van de gemeente (destijds Budel, sinds 1997 Cranendonck).

Dorplein ligt midden in het groen. De fabriek, gemoderniseerd en nog altijd functioneel, en het dorp zijn omringd door unieke natuurgebieden zoals het Ringselven. Het dorp is gebouwd in de Waalse stijl en bevat bouwkenmerken die in Nederland nergens voorkomen behalve in Dorplein. Het is een weids opgezet dorp, met ruim zicht rondom. Hoewel de woekerende natuur ze deels terug heeft genomen, zijn de parken en lanen die er omheen liggen nog altijd herkenbaar in het landschap. (© Kerngroep Dorplein)

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij de volgende sites:

- Nadere informatie over de geschiedenis van Budel-Dorplein door H. de Laat.

- Christian Dor, kleinzoon van de oprichters van de zinkfabriek, heeft in maart 2010 symbolisch de website over de historie van Budel-Dorplein en de zinkfabriek geopend. Een werkgroep van 7 personen is 2 jaar bezig geweest met het verzamelen van historische foto's, anekdotes en schriftelijke bronnen. De website behandelt de periode vanaf de oprichting van de zinkfabriek in 1892, tot aan het einde van het thermische productieproces in 1973.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- De toekomstige uitbreiding van Budel-Dorplein wordt over enkele jaren gerealiseerd aan de Sint Servaasstraat. Op het terrein, waar vroeger een autosloperij was gevestigd, verrijzen in totaal 31 koopwoningen. Buurtbeheer Dorplein Uniek is blij met het initiatief, want in het Dorpsontwikkelingsplan staat woningbouw met stip bovenaan. (okt. 2010)

- O van Budel-Dorplein wordt de komende jaren het Duurzaam Industriepark Cranendonck (DIC) gerealiseerd.

- Tegenwoordig is zinkfabriek Nyrstar milieubewust en op sommige vlakken zelfs vooruitstrevend bezig. Maar van het eind van de 19e eeuw tot halverwege de jaren zeventig van de 20e eeuw is dat wel anders. Via lozingen komen zware metalen in de beken en in het grondwater terecht. En de eveneens schadelijke zinkassen - een restproduct van de fabriek - worden gebruikt voor de aanleg van paden en wegen in de wijde omgeving. Daarom is een wijde omtrek rond Budel-Dorplein van 2000 tot 2015 gesaneerd. Beken zijn afgegraven, tuinen zijn omgespit, kilometers asfalt zijn vervangen. In totaal zijn ruim 50.000 vrachtwagens met afval afgevoerd.

- In gebouw De Cantine was een Asielzoekerscentrum (AZC) gevestigd. In 2011 gesloten wegens overcapaciteit, in 2014 heropend, en per 1-4-2017 wederom gesloten wegens overcapaciteit. Er waren ruim 200 opvangplaatsen. Gemeente en COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers) betreuren het dat dit besluit moest worden genomen. Eveneens in 2017 heeft de gemeente besloten dat de andere opvanglocatie in de gemeente, de Nassau-Dietzkazerne (NO van Budel tegen de A2 gelegen en nog net onder dat dorp vallend), nog voor minstens 10 jaar open blijft. Deze locatie heeft max. 1700 opvangplaatsen.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Het bijzondere geheel van weidsheid, natuur, industrie en unieke bouwstijlen heeft er toe geleid dat Budel-Dorplein in 2011 is aangewezen tot beschermd dorpsgezicht. Sindsdien is het aantal toeristen dat het dorp komt bekijken duidelijk toegenomen. Lokale gidsen organiseren regelmatig rondleidingen.

- Budel-Dorplein heeft 13 rijksmonumenten.

- Budel-Dorplein heeft 2 gemeentelijke monumenten.

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Carnaval. - Karnavalsstichting De Heiknuuters.

- De Vrienden van Dorplein is een in 2013 opgerichte club van 9 mannen die de saamhorigheid en betrokkenheid in het kleine dorp Budel-Dorplein willen verbeteren. Sindsdien is er op een zaterdag begin september het festival De Zomer Voorbij, samen met de helpende handen van KS de Heiknuuters en de OR van de St. Andreasschool. Door nauw samen te werken met gemeenschapshuis De Schakel en diverse bands kunnen ze zo'n feest realiseren en de kosten laag houden. Zonder de vrijwillige medewerking van diverse Dorpleiners zou dit niet mogelijk zijn. Ook de steun van diverse lokale bedrijven om materialen te leveren voor aanleg van het blotevoetenpad, het plaatsen van springkussens en het lenen van hangtafels, banken en andere middelen is onmisbaar. Samen kun je veel bereiken en dat past helemaal in het plaatje dat de Vrienden van Dorplein voor ogen hebben.

Zie de link voor wat er die dag allemaal te doen is. Eén succesnummer willen we vast verklappen; dat is het Blotevoetenpad. Ervaar de modder tussen je tenen, het water tot aan je enkels en het schurende zand. Je komt over allerlei verschillende ondergronden zodat je met je blote voeten kunt ervaren hoe zand, water en stenen onder je voeten voelen. Het Blotevoetenpad is bovendien een mooie route. Neem wel een handdoek mee. Want het is wel heel moeilijk om niet heel enthousiast te worden van het Blotevoetenpad!

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De wandelroute Le Projet de Dorplein is in 2 delen verdeeld en is in totaal ca. 10 km lang.

- Natuurgebied / zandafgraving met waterplas De Hoort is in september 2017 door eigenaar Nyrstar afgesloten. De aanleiding was de verdrinking van een zwemmer, maar volgens Nyrstar was dat 'de druppel', omdat er wel meer dingen gebeurden 'die niet door de beugel konden', zoals afval achterlaten, vuurtje stoken, barbecuen en zwemmen. Inwoners van Budel-Dorplein zijn 'not amused' omdat het de enige plek is in de omgeving waar de honden los konden lopen. Verder stellen ze dat vrijwilligers regelmatig de boel schoonmaken. Ze hebben tegen de voorgenomen sluiting geprotesteerd, o.a. middels een protestwandeling (met ca. 200 deelnemers, veelal met hond) en een petitie (met bijna 1.200 handtekeningen), maar dat heeft kennelijk niet mogen baten.

- Cantine Theater.

Terug naar boven

Beeld

- Reportage De Canon van Lammers over het ontstaan en de ontwikkeling van Budel-Dorplein.

- Video met een impressie van het dorp Budel-Dorplein.

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Budel-Dorplein.

- Belangenvereniging: - Stichting Dorpsplatform Budel-Dorplein hanteert in de praktijk de werknaam Platform Dorplein Uniek.

- Onderwijs: - Basisschool St. Andreas.

- Sport: - RKVV Rood-Wit'67/Plus is de voetbalvereniging van Budel-Dorplein en Budel-Schoot.

Reactie toevoegen