Beek (Ubbergen)

Plaats
Dorp
Berg en Dal
Rijk van Nijmegen
Gelderland

beek ubbergen bergspoor 1930 [640x480].jpg

Beek bij Ubbergen, Bergspoor, 1930

Beek bij Ubbergen, Bergspoor, 1930

beek_ubbergen_hanenbergs_bier_kopie.jpg

Ook Beek bij Ubbergen heeft tegenwoordig zijn eigen biertje, dankzij de lokale supermarkt van Nico de Witt: Hanenberg's Bier, met bronwater uit de Hanenberg aldaar. Een 'zware jongen' met 10% alcolhol!

Ook Beek bij Ubbergen heeft tegenwoordig zijn eigen biertje, dankzij de lokale supermarkt van Nico de Witt: Hanenberg's Bier, met bronwater uit de Hanenberg aldaar. Een 'zware jongen' met 10% alcolhol!

beek_ubbergen_waterspeelplaats_kopie.jpg

In 2003 is in Beek bij Ubbergen een 'Waterspeelplaats' gerealiseerd, op de hoek van de Waterstraat en de Oude Gracht. Voor nadere toelichting zie het hoofdstuk Bezienswaardigheden.

In 2003 is in Beek bij Ubbergen een 'Waterspeelplaats' gerealiseerd, op de hoek van de Waterstraat en de Oude Gracht. Voor nadere toelichting zie het hoofdstuk Bezienswaardigheden.

beek_ubbergen_grenspaal_laat_vriendschap_helen_kopie.jpg

De beroemde en veel gefotografeerde grenspaal op de grens van Beek, Berg en Dal en Duitsland vóór de grenscorrectie van 1949: "Laat vriendschap helen, wat grenzen delen". Een replica van deze paal staat er nog altijd, aan het eind van de weg Keteldal.

De beroemde en veel gefotografeerde grenspaal op de grens van Beek, Berg en Dal en Duitsland vóór de grenscorrectie van 1949: "Laat vriendschap helen, wat grenzen delen". Een replica van deze paal staat er nog altijd, aan het eind van de weg Keteldal.

Beek (Ubbergen)

Terug naar boven

Overnachten

- Boek hier je hotel of B&B in omgeving Beek.

Terug naar boven

Eten en drinken

- Reserveer hier online je restaurant in omgeving Beek.

Terug naar boven

Literatuur

- Beek en Wyler worden wellicht wereldberoemd dankzij auteur Thomas Olde Heuvelt, die in 2013 zijn boek 'HEX' heeft gepubliceerd. "Het ogenschijnlijk pittoreske dorpje Beek is in de greep van de Wylerheks, een vrouw uit de 17e eeuw wier ogen en mond zijn dichtgenaaid. Zwijgend loopt ze door de straten en dringt ze de huizen binnen, nachtenlang staat ze aan je bed. Iedereen weet dat haar ogen nooit mogen worden geopend. De heks en de bewoners worden veelvuldig in de gaten gehouden, middels camera’s en computers, maar tegelijkertijd is de onderlinge paranoia middeleeuws te noemen. De spanning wordt vakkundig opgebouwd tot een overdonderende climax." Met HEX presenteert Thomas Olde Heuvelt (1983) zijn meest ijzingwekkende en beklemmende roman tot op heden: een non-stop achtbaanrit over menselijk kwaad. "Olde Heuvelt is een van Europa’s belangrijkste talenten op het terrein van de fantastische literatuur." (BBC Radio) In 2016 is het boek wereldwijd 'gereleased'. En Warner Bros is bezig aan de ontwikkeling van een TV- serie gebasseerd op het boek.

Terug naar boven

Status

- Beek is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen, gemeente Berg en Dal. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1817. In 1818 opgegaan in de nieuwe gemeente Ubbergen, die op haar beurt in 2015 is opgegaan in de nieuwe gemeente Berg en Dal.

- Tot 1949 lag een deel van het huidige Beekse grondgebied nog in Duitsland. Het betreft het Wylerbergmeer en directe omgeving in NNW, N en NO richting, in het O grenzend aan de Querdamm, bij de kern Zyfflich in Duitsland, het gedeelte van het Wylermeer dat in 1949 Nederlands werd (circa een kwart ervan) en een klein deel van het gebied Wylerberg met de naam Smorenhoek (het grootste deel van het gebied Wylerberg valt tegenwoordig onder het dorp Berg en Dal). Zie daarvoor de beschrijving op de pagina Wyler(berg).

Terug naar boven

Naam

Naamgeving
Officieel - bijv. op de plaatsnaamborden, in het postcodeboek en in de gemeentelijke basisregistraties BAG - heet deze plaats 'gewoon' Beek. Maar omdat er meer dorpen in ons land zijn die Beek heten (nl. in Limburg en bij Zevenaar, en tot begin 20e eeuw was Beek van 'Beek en Donk' ook nog een apart dorp, en tot ca. 1950 heette het huidige dorp Prinsenbeek ook Beek), plakt men er in de praktijk vaak een achtervoegsel achter, om duidelijk te maken wélke Beek men bedoelt.

In dit geval spreekt men vaak van Beek (Ubbergen). Schriftelijk zouden wij het overigens zo noteren, en niet als Beek-Ubbergen. Verbaal hoor je het verschil weliswaar niet, maar op papier lijkt de laatste notatie alsof het een tweelingdorp is à la Etten-Leur. Maar hoewel naast elkaar gelegen, zijn het - in tegenstelling tot Etten-Leur - nog wél zelfstandige dorpen met ieder hun eigen plaatsnaamborden, postcode en plaatsnaam in het postcodeboek etc. Vandaar dat Beek (Ubbergen) beter is. Voorheen kon men dat interpreteren als 1) Beek gemeente Ubbergen of 2) Beek bij Ubbergen. Omdat het dorp in 2015 is opgegaan in de gemeente Berg en Dal, is de 1e interpretatie niet meer geldig. Maar de 2e nog wel. De ligging van beide kernen is immers niet veranderd. Dus daarom: Beek (Ubbergen), en dat betekent dan sinds 2015 - alleen nog - Beek bij Ubbergen.

Tot 1979 is, bijvoorbeeld in de stempels van het lokale postkantoor, de aanduiding 'Beek (bij Nijmegen)' gebruikt. Sinds dat jaar staat er 'Beek-Ubbergen' in de stempels.

Oudere vermeldingen
814-815 kopie 1170-1175 Bechi, 949 Bechi, ca. 1200? Beke.

Naamsverklaring
Betekent beek 'natuurlijke waterloop'.(1)

Terug naar boven

Ligging

Beek ligt O van de stad Nijmegen, ZO van het dorp Ubbergen, als langgerekte kern tussen de Rijksstraatweg in het Z en de N325 (Nieuwe Rijksweg) in het N. Het dorpsgebied omvat ook nog een strook grond N van de N325, met in het O het Wylerbergmeer. Het grondgebied van het dorp grenst in het N aan de waterloop Het Meer (met N daarvan het grondgebied van het dorpje Persingen). In het O grenst het dorp aan Duitsland (kern Wyler).

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 heeft Beek 94 huizen met 715 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 1.500 huizen met ca. 3.600 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Beek ligt tussen de stuwwal van het Rijk van Nijmegen en de laaggelegen Ooijpolder. Uit de stuwwal sijpelen verschillende beken, ideaal om te wassen en om molens aan te drijven. Door de overvloed aan helder water zijn er in dit dorp dan ook van oudsher tot ver in de 20e eeuw veel wasserijen en blekerijen geweest. Hiervan getuigen nog de witte wasboerderijtjes alsmede enkele spoelputten. Nadat het aantal wasserijen drastisch was teruggelopen, zijn in de jaren vijftig alle beekjes naar de riolering geleid. Enkele jaren geleden is dit deels in oude staat hersteld en het water stroomt nu weer door enkele straten in Beek.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Beek heeft 17 rijksmonumenten.

- Beek heeft 50 gemeentelijke monumenten.

- H. Bartholomaeuskerk. - De eind 2013 opgerichte Stichting Red de monumentale Sint Bartholomaeuskerk Beek-Ubbergen heeft ten doel het onderzoeken of er een levensvatbaar plan gerealiseerd kan worden voor het open houden van de Sint Bartholomaeuskerk. De stichting heeft mede ten doel het instandhouden van de rijksmonumentale kerk en het daarin aanwezige monumentale Lindsenorgel uit 1831, en daarbij een   verantwoorde exploitatie van het kerkgebouw op te zetten. De stichting heeft al voor elkaar gekregen dat de kerk, in afwachting van verdere plannen, vooralsnog niet is gesloten per 1-1-2016, zoals aanvankelijk de intentie was, maar vooralsnog open blijft voor bijzondere vieringen zoals uitvaarten en huwelijken.

- Het theekoepeltje bij villa Westerbeek is een van de weinige bewaard gebleven authentieke theekoepels van de villa's aan de Rijksstraatweg. Het is daarom in 2012 tot gemeentelijk monument benoemd.

- Gevelstenen in Beek.

- De voormalige gemeente Ubbergen is een groen en waterrijk gebied. Maar dat zorgde ook voor problemen, in de vorm van overlast, vervuiling, verdroging van natuurgronden en het verdwijnen van plant- en diersoorten. Daarom heeft de gemeente van 2001 tot 2003 het project 'Water Werkt' uitgevoerd, waarbij zij als een van de eerste gemeenten de principes van modern waterbeheer heeft toegepast. In Beek zijn in totaal over een lengte van enkele kilometers goten en groene beken aangelegd, waar het water bovengronds doorheen stroomt. Ca. 15 liter bronwater per seconde (dat is ruim 50 m3 per uur!) komt daardoor niet meer in het riool terecht, maar in de natuur. Vissen en amfibieën kunnen weer van het ene naar het andere gebied zwemmen. Ook zijn diverse wegen en woningen 'afgekoppeld', waardoor ook het regenwater weer terecht komt waar het hoort: in de natuur. Door de bewoners bij deze projecten te betrekken is een groot 'waterbewustzijn' ontstaan.

Bezienswaardige objecten die naar aanleiding van het project zijn gerealiseerd, zijn het in ere herstelde waterrad bij het voormalige gemeentehuis, en de Waterspeelplaats op de hoek van de Waterstraat en de Oude Gracht. Hier kun je met de pomp water laten stromen zónder kraan, en dat water ook omhoog kan stromen, kun je er uittesten met de Archimedesspiraal.

- Vóór de grenscorrectie van 1949 liep de grens tussen Duitsland en de gemeente Ubbergen hier vanaf Wyler langs de Oude Kleefsebaan, vervolgens bij grenssteen 632 "De koning van Pruissen” (thans Pannenkoekenrestaurant de Heks) met een scherpe bocht langs het Keteldal naar de Musschenbergseweg (thans Rijksstraatweg) in Beek. Ongeveer halfweg het Keteldal bij grenssteen 634c stond de veel gefotografeerde grenspaal "Laat vriendschap helen, Wat grenzen delen”. Een replica van deze grenspaal is - zij het enigszins verplaatst - nog steeds in het Keteldal te bewonderen. Deze staat vanuit Beek aan het eind van het verharde gedeelte van de weg Keteldal.

In september 2016 is een replica van deze replica feestelijk onthuld op de huidige grens tussen Duitsland en Nederland, op de grens van het Wylerbergmeer en het Wylermeer (die lokaal ook de Wyler wordt genoemd, en die vanuit Duitsland langs het Wylerbergmeer loopt).

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Stichting Rozenmaondag Beek-Ubbergen organiseert de jaarlijkse Rozen-Maôndag Optocht op carnavalsmaandag, een van de grootste carnavalsoptochten van ons land.

- Koningsdag.

- Wandeltocht Grenslandtocht Beek-Ubbergen (op een zondag in juni). Je kunt kiezen uit de afstanden 6, 10, 15, 20, 30, 40 en 50 km.

- Beekse Zomerfeesten (lang weekend begin juli).

- Kerstmarkt (op een zondag in december).

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- Voor wie denkt dat alleen het buitenland mooi kan zijn, is een bezoek aan het prachtig gelegen Informatiecentrum van Vereniging Nederlands Cultuurlandschap met zijn 11 miniatuurlandschappen een eye-opener. Zij verbeelden de nog aanwezige typisch Nederlandse landschappen. Net zo mooi, en zelfs met meer verscheidenheid dan menig buitenland te bieden heeft. Van Texel tot Zuid-Limburg, van Brabant tot Friesland. Met als uitsmijter een blik op een geheel nieuw landschap dat kan verrijzen, om weer glans te geven aan de naoorlogse saaie ruilverkavelinglandschappen en met een knipoog naar een rijk verleden.

- De Heerlijkheid Beek is een oud landgoed tegen de stuwwal. Het landschap bestaat uit bossen op de heuvels en weilanden in het lagere gedeelte. Op het hoogste gedeelte is in 1880 Huys te Schengen gebouwd. In het landschap herinneren de kastanjebomen nog aan de Romeinen. Zij importeerden de boom zo'n 2000 jaar geleden vanwege de tamme kastanjes, waar ze dol op waren. Eén van de nazaten is de Kabouterboom, met een omtrek van 850 centimeter en een leeftijd van 450 jaar misschien niet de oudste, maar wel een van de dikste bomen van Nederland.

- Beek is het start- of eindpunt van het 98 km lange Lingepad tussen dit dorp en Leerdam.

- Ensembles en solisten van internationale allure stellen zich in Concertserie Beek aan u voor. In de sfeervolle ruimte van de Sint Bartholomaeuskerk komen zowel de grote meesterwerken als ook verrassend, onbekend repertoire optimaal tot hun recht.

Terug naar boven

Links

- Kulturhus Beek vormt sinds 2006 het multifunctionele middelpunt van het dorp. Professionele organisaties zoals de kinderopvang, gehandicaptenopvang, bibliotheek en woningbouwvereniging vormen samen met vrijwilligersorganisaties het kloppend hart van het gebouw. Bij het Kulturhus kan jong en ouder terecht voor informatie en advies, cultuur en educatie, sport en bewegen, en ontmoeting en ontspanning.

- Harmonie Kunst Na Arbeid.

- De in 1932 opgerichte Schutterij BUB is een van de grootste en meest actieve verenigingen in Beek-Ubbergen, met als doel om de tradities en gebruiken van het schuttersleven in ere te houden.

- Overzicht van begravenen op de begraafplaats van Beek RK.

Reacties

(2)

Ik herinner me dat in de jaren 1970 op de radio (briefkaartjes van luisteraars die met naam en woonplaats werden genoemd) ook werd gesproken van 'Beek bij Nijmegen'.

Dank voor de aanvulling! Dat klopt ja. Ik kan me als filatelist herinneren dat ik afstempelingen heb gehad genaamd 'Beek (bij Nijmegen)' (zie ook de oude ansichtkaart op deze pagina, waar ze die benaming ook hanteren). Ik heb het even nagekeken en die naam is in de stempels gebruikt tot 1979. Sindsdien staat er Beek-Ubbergen in de stempels. Ik heb deze aanvulling hierboven verwerkt onder het kopje Naam. Vergelijkbaar zie ik dat bij Beek achter Zevenaar vroeger 'Beek bij Didam' in de stempels stond, wat in 1956 'Beek gem. Bergh' is geworden.

Reactie toevoegen