Ubbergen

Plaats
Dorp
Berg en Dal
Rijk van Nijmegen
Gelderland

ubbergen_heemkundekring_de_duffelt.jpg

Bijzonder aan Heemkundekring De Duffelt is dat haar werkgebied de voormalige gemeente Ubbergen beslaat met omliggend gebied in Nederland en Duitsland. Internationaal dus!

Bijzonder aan Heemkundekring De Duffelt is dat haar werkgebied de voormalige gemeente Ubbergen beslaat met omliggend gebied in Nederland en Duitsland. Internationaal dus!

GL kadastrale gemeente Ubbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

kadastrale gemeente Ubbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

kadastrale gemeente Ubbergen in ca. 1870 kaart J. Kuijper

Ubbergen

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Ubbergen (online te bestellen).

Terug naar boven

Status

- Ubbergen is een dorp en voormalige gemeente in de provincie Gelderland, in de streek Rijk van Nijmegen, gemeente Berg en Dal. De hoofdplaats van de gemeente was Beek.

- De gemeente Ubbergen is in 1818 ontstaan uit fusie van de gemeenten Beek en 'Ooij en Persingen' (nadat eerder al, in de Franse Tijd, de gemeenten Ooij en Persingen waren gefuseerd tot één gemeente).

- In 2015 is de gemeente Ubbergen opgegaan in de nieuwe gemeente Berg en Dal.

- Wapen van de voormalige gemeente Ubbergen.

- Onder de gemeente Ubbergen vielen naast het gelijknamige dorp verder nog de dorpen Beek, Berg en Dal (deels), Kekerdom, Leuth, Ooij en Persingen en de buurtschappen De Vlietberg, Erlecom, Groenlanden, Holdeurn (deels), Haukes, Tiengeboden, Wercheren en Wyler (zijnde een stuk buitengebied van het Duitse dorp Wyler dat na de Tweede Wereldoorlog Nederlands grondgebied is geworden).

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
1277 Ubburgen, 1403 Vbbergen*, 1415 Upbergen.
* De V te lezen als een U.

Naamsverklaring
Combinatie van het voorzetsel up 'op' en datief meervoud van berg 'heuvel', betekent '(nederzetting) op de heuvel'.(1)

Terug naar boven

Ligging

De voormalige gemeente Ubbergen ligt direct O en NO van Nijmegen en grenst in het N aan de Waal, in het Z aan de voormalige gemeente Groesbeek en in het O aan de gemeente Millingen aan de Rijn en aan Duitsland. De voormalige gemeente ligt qua grondgebied voor een groot deel in de Ooijpolder, een gebied N van de kernen Beek en Ubbergen.

Terug naar boven

Statistische gegevens

- In 1840 heeft de gemeente Ubbergen 301 huizen met 2.261 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 46/272 (= huizen/inwoners) en de dorpen Beek 94/715, Rijks-Ooij 28/172, Heerlijkheid Ooij 30/291, Persingen 3/24 (begin 19e eeuw was een groot deel van dit dorp overstroomd), Leuth 25/234, Kekerdom 53/351 en Erlecom 22/202.

- Vlak voor haar opheffing in 2015 heeft de gemeente Ubbergen ca. 4.000 huizen met ca. 9.400 inwoners. Het gelijknamige dorp heeft tegenwoordig ca. 200 huizen met ca. 500 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van (de kernen van de voormalige gemeente) Ubbergen, kun je terecht bij Heemkundekring De Duffelt. Deze vereniging heeft als werkgebied het gebied tussen Nijmegen en het Duitse Kleve.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Ubbergen heeft 25 rijksmonumenten.

- Ubbergen heeft 15 gemeentelijke monumenten.

- Het eenbeukige, witgepleisterde Hervormde kerkje (Rijksstraatweg 38) dateert uit de 15e eeuw en is niet meer als kerk in gebruik. Tegenwoordig is het een sportcentrum.

- Kloosterkapel De Refter (Rijksstraatweg 37) uit 1890. In de 19e eeuw worden de voormalige tuinen van het Huys te Ubbergen verdeeld in meerdere percelen. Een van deze percelen is het huidige terrein van De Refter. Op dit terrein bouwt de rijke familie Van der Meer rond 1885 de Villa ter Meer en een koetshuis. Eromheen legt de familie een wandelpark aan. Rond de eeuwwisseling verkopen de Van der Meers het pand en het terrein aan een uit Frankrijk uitgeweken Augustijner nonnenorde. Door anti-religieuze wetten in Frankrijk mochten religieuzen daar geen les meer geven.

De nonnen betrekken het gebouw in 1903 en vestigen er een pensionaat (kostschool) met Franstalig onderwijs voor meisjes van gegoede huize. Het pensionaat heet Notre Dame des Anges. In 1910 wordt de kerk gebouwd. Begin jaren 1970 is er nog maar weinig animo voor kostscholen en de nonnen vertrekken. Na diverse andere tijdelijke bestemmingen in de loop der jaren koopt Stichting De Refter het gebouw in 1983 en herbestemt het tot woon-werkcomplex De Refter. De kapel wordt niet meer als zodanig gebruikt.

- De voormalige RK kapel Het Rondeel uit 1958 bij de St. Maartenskliniek (Hengstdal 3) is tegenwoordig in gebruik als reataurant.

- Stichting tot Behoud van Monument en Landschap in de gemeente Ubbergen is ontstaan in 1975. Dat jaar was uitgeroepen tot 'Nationaal Monumentenjaar', met de bedoeling meer aandacht te vragen voor gebouwde monumenten. Nederland had toen juist een periode van sterke economische groei achter de rug waarin nauwelijks aandacht werd besteed aan behoud van monumenten of het landschap. In de gemeente Ubbergen dreigde dat jaar de sloop van villa Waalheuvel, die zou moeten wijken voor appartementen. Ton Gijsbers, de latere oprichter van Monument en Landschap, is er toen met enkele geestverwanten in geslaagd om net op tijd een rijksmonumentenstatus voor Waalheuvel te verkrijgen, waardoor de villa behouden bleef.

De stichting heeft sindsdien veel betekend voor de monumentale gebouwen in de gemeente Ubbergen. Het gemeentelijke monumentenbeleid, de selectie van monumenten en de instelling van een gemeentelijke monumentencommissie zijn allemaal op initiatief van de stichting tot stand gekomen. Verder heeft zij gezorgd voor de redding van diverse andere monumenten, waaronder ook kleinere monumenten, zoals de spoelput in de Smorenhoek, het Huisje van Salm bij de toegang naar Kalorama en de grenswijzer in het Keteldal. Ook heeft de stichting zich ingezet voor het herstel van de zichtlijnen in de bossen, zodat iedereen weer van de prachtige uitzichten kan genieten.

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- In 2010 is het Deltaplan Ooijpolder van start gegaan. Met de rente uit een landschapsfonds worden boeren en particulieren marktconform en duurzaam betaald voor aanleg en beheer van landschap en voor de inzet van hun grond. Door de aanleg van nieuwe landschapselementen worden de al bestaande elementen opgenomen in een aaneengesloten netwerk van heggen, moerasoevers en bloemrijke stroken. Veel planten- en diersoorten profiteren hiervan, en dankzij de aanleg van veel nieuwe wandel- en fietspaden kunnen ook omwonenden en toeristen ervan meegenieten.

- De Ooijpolder en De Duffelt vormen samen een prachtig gebied om in te wandelen en te recreëren. Het gebied ligt ten oosten van de stad Nijmegen en ten zuiden van de Waal; aan Nederlandse zijde bestrijkt het een oppervlakte van ongeveer 50 km2. Het gebied wordt gekenmerkt door een uitgestrekt landschap met kleine dorpen, boerderijen en een mooie natuur.

De afgelopen jaren heeft de Landinrichtingscommissie Ooijpolder veel gedaan aan extra natuurontwikkeling, waardoor het gebied nog aantrekkelijker is geworden. Om dit resultaat publiekelijk te delen, zijn in 2008 wandelroutes over boerenland gerealiseerd. De 11 routes variëren in lengte van 3 tot 10 kilometer en leiden langs opvallende elementen in het landschap. Omdat de routes veelal over boerenland lopen, worden ze onderhouden door de boeren uit het gebied. Je kunt de wandelroutes met beschrijving en plattegrond gratis downloaden op de site Wandelen in de Ooijpolder.

- Stichting Van Steen en Natuur zet zich in voor behoud en restauratie van de restanten van de vroegere steenindustrie in de Ooijpolder, en voor de natuur die hieruit voortgekomen is. De oevers van de Waal zijn door de aanwezigheid van rivierklei een geschikte locatie voor de baksteenindustrie. Alleen al in de Ooijpolder waren tot in de jaren zestig van de 20e eeuw nog 9 steenovens in bedrijf: de Vlietberg (2x), Robert Janssen / De Groenlanden, de Ooij, Bouwkamp I en II, Erlecom, Kekerdom en Klaverland. Alleen de steenfabriek van Erlecom is nog operationeel.

De andere zijn in de jaren zestig en zeventig gesloten, doordat de vraag naar baksteen afnam. Oorzaken: de wederopbouw was nagenoeg voltooid en de vraag naar metselstenen nam af / het asfalt verdrong nogal wat klinkerwegen / modernere productiemethoden leidden tot het afbreken van een aantal steenovens. Halverwege de 20e eeuw bakten de steenovens in de Ooijpolder en naastgelegen Duffelt (Duitsland) samen ca. 900.000 stenen per week. Tegenwoordig is alleen de Erlecomse steenoven al goed voor meer dan 1 miljoen stenen per week.

- Planten, insecten, amfibieen en broedvogels lijken te profiteren van de ontwikkelingen in het Voorbeeldgebied Landschapsontwikkeling Ooijpolder. In dit gebied is de afgelopen jaren flink geïnvesteerd in kruidenstroken, struweel en ecologische oevers langs sloten en greppels. Hierdoor ontstond een netwerk van ‘groenblauwe dooradering’ waarmee de Nijmeegse stuwwal en de uiterwaarden van de Waal worden verbonden.

- Direct N van Ubbergen, in de 'oksel' waar de waterloop Het Meer en de Rijksweg N325 bij elkaar komen, vind je natuurgebied 't Zwanenbroekje, dat de afgelopen jaren is omgevormd van landbouwgebied naar natuurgebied. Het gebied zelf is niet toegankelijk (behalve middels excursies onder begeleiding), maar het is vanaf de paden eromheen goed te overzien.

- Met zelfbedienings-kettingveerpontje het Persingse Veer bij het hiervoor genoemde natuurgebied 't Zwanenbroekje kun je per fiets of te voet van Ubbergen naar Persingen v.v., over de waterloop Het Meer. - Filmpje over het Persingse Veer. - Beschrijving wandelroute van Ubbergen naar de Ooijpolder via het pontje.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's, ansichten en films van kernen in de voormalige gemeente Ubbergen van Tolhuus-bewoner Theo Leether.

- Filmpje van het voormalige 'bergspoor', de tram Nijmegen - Ubbergen - Beek - Berg en Dal.

Terug naar boven

Links

- Nieuws: - Nieuwssite voor de Ooijpolder e.o. I. - Nieuwssite voor de Ooijpolder e.o. II.

- Onderwijs: - Ubbergen heeft één - voor zo'n klein dorp - grote instelling, en wel Havo Notre Dame des Anges. De school heeft ca. 600 leerlingen (wat voor een Havo tegenwoordig dan weer klein schijnt te zijn). Bijzonder is ook dat Notre Dame de enige categorale Havo van Nederland is. De school is een onafhankelijke, eigenzinnige eenpitter, die wel samenwerkt met anderen waar mogelijk. Het schoolgebouw staat op een bijzondere locatie, midden in de natuur, op de grens van platteland en stad.

De school heeft een rijke geschiedenis van meer dan 100 jaar, maar staat met beide benen in de tegenwoordige tijd. In 2011 is een compleet nieuw gebouw gerealiseerd, dat dankzij de hulp en ondersteuning van provincie, gemeente en milieuorganisaties op een duurzame en bijzondere wijze is ingepast in de omgeving. Daarbij is tevens de omgeving opnieuw ingericht als buitengewoon natuurgebied.

De St. Maartenschool is een school voor speciaal onderwijs aan leerlingen met een lichamelijke of meervoudige beperking en langdurig zieke kinderen. De school werkt intensief samen met het revalidatiecentrum van de St. Maartenskliniek. Het onderwijs op de St. Maartenschool sluit aan bij het ontwikkelingsniveau van de leerlingen en het biedt hen de uitdaging om zo ver als mogelijk te komen.

- Genealogie: - Doop-, Trouw- en Begraafregisters Ubbergen 1489-1811.

Reactie toevoegen