Valburg

Plaats
Dorp
Overbetuwe
Betuwe
Gelderland

gemeente_valburg_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Gemeente Valburg anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de vermoedelijk in 1818 opgeheven gemeente Slijk-Ewijk

Gemeente Valburg anno ca. 1870, kaart J. Kuijper, exclusief de vermoedelijk in 1818 opgeheven gemeente Slijk-Ewijk

gemeente_slijk-ewijk_kadastraal_anno_ca._1870_kaart_j._kuijper_kopie.jpg

Kaart van de begin 19e eeuw opgeheven gemeente Slijk-Ewijk, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Kaart van de begin 19e eeuw opgeheven gemeente Slijk-Ewijk, situatie anno ca. 1870, kaart J. Kuijper

Valburg

Terug naar boven

Status

- Valburg is een dorp in de provincie Gelderland, in de streek Betuwe, gemeente Overbetuwe. Het was een zelfstandige gemeente t/m 2000. Het gemeentehuis stond sinds 1965 in Andelst. Voorheen stond het gemeentehuis in Herveld. Dit was, sinds 1899, het eerste echte gemeentehuis van de gemeente.

- Volgens (1) is de gemeente Valburg in 1818 ontstaan uit de gemeente Herveld en een deel van de gemeente Elst (vermoedelijk betrof dit de kernen Slijk-Ewijk en Oosterhout). Volgens de Kuijperkaarten elders op deze pagina is er voor 1818 echter sprake geweest van een gemeente Slijk-Ewijk (waar ook Oosterhout onder viel), en een gemeente Valburg c.a. (aldus de titel onderaan de kaart, waarbij het 'c.a.' staat voor de andere dorpen die je op die kaart binnen de gekleurde lijn ziet), dan wel kadastrale gemeenten Valburg, Herveld en Zetten (aldus de titel bovenaan dezelfde kaart), wat suggereert dat deze alle drie zelfstandige gemeenten geweest zouden zijn. Dit spreekt elkaar dus op meer manieren tegen. Als een lokale ingewijde weet hoe deze vork in de steel heeft gezeten, houden wij ons aanbevolen.

- Per 22 mei 1854 is de gemeente Valburg vergroot met de gemeente Loenen en Wolferen, per 1-7-1955 is de gemeente vergroot met de gemeente Hemmen.

- Wapen van de voormalige gemeente Valburg.

Terug naar boven

Naam

Oudere vermeldingen
792-793 kopie 1170-1175 in uilla Falburcmarca, eind 11e eeuw Uolburg, Ualburg, 1e kwart 13e eeuw Walburch, 1381-1383 Valborch, 1665 Falborch.

Naamsverklaring
Betekent het Germaanse Falha burg* 'burcht van de Falen' of 'burcht van de persoon Falho', koosvorm bij namen als Falbercht, Falhart, in onverbogen vorm.(2)
* Gereconstrueerde vorm.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp ligt W van Elst en grenst in het W aan de A50 en in het Z aan de A15. De naam is bij automobilisten bekend van Knooppunt Valburg: de 'kruising' van de A15 en de A50.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvat de gemeente Valburg 520 huizen met 3.632 inwoners, verdeeld in het gelijknamige dorp 99/688 (= huizen/inwoners), (dan nog) buurtschap Oosterhout 63/577, dorp Slijk-Ewijk 69/371, dorp Herveld 134/890, dorp Andelst 77/508, dorp Zetten 62/510 en dorp Homoet 16/88. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 700 huizen met ca. 1.800 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

In den beginne
De nederzetting is al aan het begin van onze jaartelling ontstaan. Op het grafveld van Valburg zijn in 2010 crematiegraven, brandrestenkuilen, kringgreppels en aardewerkconcentraties aangetroffen. De graven dateren vanaf het einde van de 1e eeuw tot de 2e helft van de 3e eeuw. Het grafveld is gelegen op een flank van een rivierduin. Daarnaast zijn nederzettingssporen aangetroffen bestaande uit (restanten van) twee huisplattegronden, waterputten, enkele kuilen en een paar greppels. Een klein deel hiervan (de meest oostelijke sporen) dateert ongeveer in dezelfde periode als het grafveld, namelijk Midden Romeinse tijd. Een groot deel van de bewoningssporen dateert echter uit de Laat Romeinse tijd. - Hier vind je nog een artikel over de resultaten van archeologische onderzoeken in deze omgeving.

Station
Valburg had van 1882 tot 1938 een halte aan de spoorlijn Dordrecht - Elst. Het stationsgebouw is helaas in 1945 afgebroken.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp en deze voormaige gemeente, kun je terecht bij de volgende instantie en site:

- "Historische Kring Oosterhout/Slijk-Ewijk/Valburg e.o. is opgericht in 1979 en heeft ruim 175 leden. We beschrijven de archeologische waarden, onderzoeken de streekgeschiedenis en het cultuurhistorisch erfgoed van onze mooie omgeving. Als (actief) lid bieden wij je onder meer de mogelijkheid samen te werken of contact te hebben met andere leden. "Kennis delen is immers kennis vermenigvuldigen". In ons tijdschrift Oud Neis lees je volop wat er op historisch gebied te beleven is in de Over-Betuwe. Het archief/de werkruimte van de vereniging (aan de achterzijde van dorpshuis De Schakel, Hontsvoet 2 te Oosterhout) is bijna iedere donderdagavond geopend van 20.00-23.00 uur. Als je langs wilt komen, s.v.p. vooraf even een afspraak maken via historischekringoosterhout@gmail.com of tel. 0481-481910."

- In de Inventaris van de Secretarie van de gemeente Valburg 1811-1932 vind je onder het kopje Inleiding veel lezenswaardigs over de geschiedenis van de gemeente.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Voor informatie over de plannen voor de Railterminal Gelderland (RTG), ZO van Valburg, zie de pagina Overbetuwe.

- Het Dorpsplan Valburg en Homoet kijkt vooruit richting 2020 en geeft de door de dorpelingen gewenste ontwikkelingen aan.

- Nieuwbouwwijk Molenzicht (163 huizen) is gerealiseerd aan de Z kant van het dorp.

- Het kerkplein e.o. is in 2011 heringericht.

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Valburg heeft 15 rijksmonumenten.

- Valburg heeft 10 gemeentelijke monumenten.

- De Hervormde (PKN) kerk valt onder de Hervormde Gemeente Valburg - Homoet. De onderbouw van de toren bestaat uit tufstenen blokken uit de 11e eeuw. Het middenstuk van de kerk is vanaf de 13e eeuw gebouwd en het gotische koor stamt uit de 15e eeuw. Het koor valt op door zijn gotisch gewelf, hoge ramen, steunberen en verschillende uitbouwen.

- De huidige RK St. Jacobus de Meerdere-kerk dateert uit 1888. In dat jaar is de voorganger uit 1802 afgebroken.

- Molen Nieuw Leven is een gesloten standerdmolen uit ca. 1750. Van dit oudste molentype van ons land zijn er nog maar 47 over. Toen de laatste particuliere eigenaar het kostbare onderhoud niet meer kon opbrengen, is een stichting opgericht die het uitvoeren van een grondige restauratie op zich heeft genomen. Deze restauratie is in 1996 gereed gekomen. Als onderdeel van deze klus is de molen ook ca. 100 meter verplaatst, om de windvang en bereikbaarheid te verbeteren. De molen is op woensdagen en zaterdagen van 10:00-16:00 uur geopend.

Terug naar boven

Evenementen en activiteiten

- In 2018 hebben de inwoners het 1225-jarig bestaan van het dorp gevierd*, o.a. met een brunch voor ruim 500 personen. Enkele citaten uit het verslag van de brunch onder de link, in huis-aan-huiskrant De Betuwe, 3-7-2018: "Die gezamenlijke brunch is kenmerkend voor het dorp, zeggen Mieke Scholten (68) en Ria Klomp (65). Het is een dorp waar mensen mededogen hebben met elkaar. Een dorp waar woorden als menslievendheid en vriendschap met hoofdletters geschreven worden. 'Kijk eens hoe geweldig deze brunch is. Iedereen helpt mee. Dit bewijst waar een klein dorp groot in kan zijn', zegt Mieke Scholten. 'Valburg is een topdorp', vult Ria Klomp aan. 'De saamhorigheid. De tolerantie. De vrijheid. Je vindt het hier. Iedereen voelt zich welkom. Het is hier heerlijk wonen. We missen niets. En als je een goede fiets hebt, ben je zo in Elst.'

Toch zijn er ook zorgen, zegt Wim Jansen (86). 'Het dorp is te klein. Er moet nodig gebouwd worden. Anders trekt de jeugd weg. Er moeten snel zestig huizen bij. De eerste zestig woningen staan er al, maar die andere huizen laten te lang op zich wachten.' 'Het is wel belangrijk is om Valburg leefbaar te houden. Met dit feest willen we mensen verbinden, straten tot leven brengen. Ik denk wel dat dit gelukt is', stelt Esther Fintelman (32). Dat is wat te bescheiden. Wie over het plein loopt, kan niet anders concluderen dan dat dit kleine dorp tot grote dingen in staat is."
* De nederzetting is in werkelijkheid al veel ouder, maar voor de viering van jubilea van plaatsen houdt men doorgaans de oudste schriftelijke vermelding aan, vandaar.

- Carnaval. - Carnavalsvereniging 't Blauwe Striekske.

- Kunstroute Valburg (weekend in juni).

- Kinderdorp Valburg (augustus) is een Speelweek voor kinderen vanaf groep 2 (5 t/m 12 jaar) met 4 dagen speelplezier.

- Zomerfeesten (september) met o.a. muziek, cabaret, theater en circus.

- Op een zaterdag eind oktober is er het Oktoberfest (in 2018 voor de 4e keer). Het evenement trekt ca. 700 bezoekers. Volgens organisator Jet Jansen wordt het Oktoberfest vooral bezocht door dertigers en veertigers die in de Betuwe wonen. "Bijna iedereen komt verkleed. Het is een gezellig en laagdrempelig feest, waar veel mensen al weken naar uitkijken."

Terug naar boven

Landschap, natuur en recreatie

- De aanleg van de Betuweroute heeft uiteraard gevolgen gehad voor het landschap, zo ook in Valburg. Als compensatie is het buitengebied van dit dorp aan de kant van de Betuwelijn heringericht, o.a. met een nieuw bos, dat gezien het voorgaande ook wel compensatiebos wordt genoemd: het compenseert de voor de Betuweroute gekapte bomen. In het bos staat een variatie van zwarte els, haagbeuk, es, zoete kers, sleedoorn en kornoelje. Daarnaast zijn iepen aangeplant op de boomweide en walnoten bij de voormalige boerderij van de familie Hol.

Terug naar boven

Beeld

- Oude foto's van de kernen van de voormalige gemeente Valburg op Facebook.

Terug naar boven

Links

- Belangenvereniging: - Dorpsraad Valburg-Homoet.

- MFC: - Dorpshuis Het Wapen van Valburg is enkele jaren geleden gesloten, omdat de beheerders ermee zijn gestopt. Als opvolger komt er een nieuw multifunctioneel centrum (MFC). De voorbereidingen daarvoor hebben lange tijd nodig gehad, omdat de plannen voor de nieuwe woonwijk Molenzicht moesten worden aangepast, rekening houdend met o.a. de biotoop van de molen, wat kennelijk ook allemaal gerelateerd was aan het MFC. Op de site van de Dorpsraad vinden wij namelijk het volgende verslag, d.d. maart 2017: "Alle partijen die betrokken zijn bij plan Molenzicht - o.a. KlokGroep, Molenstichting, Dorpsraad en de gemeente Overbetuwe - hebben overeenstemming bereikt over aanpassing van het stedenbouwkundig plan voor deze wijk. Dat betekent ook groen licht voor het nieuwe multifunctioneel centrum (MFC). De verschillende partijen hebben afspraken gemaakt over de bouwhoogte en de verdere inrichting van plan Molenzicht. Daarbij is rekening gehouden met een optimaal leefklimaat binnen Molenzicht en behoud van de cultuurhistorische en ruimtelijke waarde van standerdmolen Nieuw Leven.

In dit plan past ook het MFC in zijn oorspronkelijke opzet. Dat wil zeggen de (aan)bouw van een sportzaal, twee activiteitenruimtes en een ontmoetingsruimte. Stichting Overlegorgaan Valburg (STOV) gaat het beheer en de exploitatie van het MFC verzorgen. Het college is blij met de samenwerkingsbereidheid van alle partijen voor noodzakelijke woningbouw, het beschermen van de molenbiotoop en de realisatie van het MFC. Dat draagt bij aan de leefkwaliteit van het dorp. Alle signalen voor het MFC staan nu op groen. De gemeente wil de realisatie van het MFC zo snel mogelijk voor elkaar krijgen. Voor de bouw ligt (al sinds 2013) 2 miljoen euro klaar en de plannen passen binnen het budget. Op basis van het aangepaste stedenbouwkundig plan gaat de gemeente het bestemmingsplan opstellen dat voor Molenzicht en het MFC noodzakelijk is. Daarna kan de bouw van het MFC van start gaan (naar verwachting medio 2018).

De volgende organisaties hebben verklaard gebruik te gaan maken van het MFC: Rode Kruis, Stichting Huisartsenlab, Yoga/C. Bos, Stichting Bevordering Reanimatie Arnhem en Omstreken, Trombosedienst, Mevr. Jansen/Faber, RSVV, I-FIT, Dorpskrant, Kinderdorp, Historische Kring, Eetcafé Valburg, Breek de Week, Commissie intocht Sinterklaas, Carnavalsvereniging ’t Blauwe Striekske, Kunstenaarscollectief, Het Zwarte Schaap, Jacobusschool en Sociaal Kernteam."

- Onderwijs: - Basisschool St. Jacobus is de enige school in het dorp en dat betekent dat de meeste kinderen uit het dorp hier school gaan. Hoewel het een school is met een katholieke signatuur stelt zij zich open voor gezinnen met een andere of geen specifieke geloofsovertuiging. Het leren omgaan met elkaar en het respecteren van elkaars 'anders zijn' kan hierdoor worden versterkt.

- Sport: - Voetbalvereniging s.c. Valburg is opgericht in 1946.

- TC Valburg is een gezellige tennisclub, gevestigd op een mooie locatie. Kom gerust eens kijken of een balletje slaan voor wat sportief vertier.

- Wonen: - Woonstichting Valburg is een kleine, zelfstandig opererende woningcorporatie. Sinds de oprichting in 1980 staan zij garant voor sociale volkshuisvesting in deze voormalige gemeente. Met een team van 14 mensen werken zij dagelijks aan samen goed wonen. De Woonstichting bezit ruim 1.200 huurwoningen, verspreid over alle dorpskernen van deze voormalige gemeente.

Reacties

(1)

Ik heb uit een erfenis een penning gekregen met aan de voorzijde de tekst: gemeente Valburg met het gemeentewapen en aan de achterzijde de tekst 'aangeboden door het gemeentebestuur'. Diameter 5 cm en materiaal is denk ik brons. Penning verkeert in uitstekende staat. Wie wil deze penning van me overnemen (daveellenwijsman@gmail.com).

Reactie toevoegen