Puttershoek

Plaats
Dorp
Hoeksche Waard
Hoeksche Waard
Zuid-Holland

ZH gemeente Puttershoek in ca. 1870 kaart J. Kuijper [1024x768].gif

Gemeente Puttershoek in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Gemeente Puttershoek in ca. 1870, kaart J. Kuijper

Puttershoek

Terug naar boven

Status

- Puttershoek is een dorp in de provincie Zuid-Holland, in de streek en gemeente Hoeksche Waard. Het was een zelfstandige gemeente t/m 1983. In 1984 over naar gemeente Binnenmaas, in 2019 over naar gemeente Hoeksche Waard.

- Wapen van de voormalige gemeente Puttershoek.

- In de praktijk valt wellicht de buurtschap Kuipersveer ook tot Puttershoek te rekenen, omdat het er direct NW van ligt. Formeel valt Kuipersveer echter onder het dorp Heinenoord.

Terug naar boven

Ligging

Het dorp Puttershoek ligt ZW van het dorp Zwijndrecht en ZO van het dorp Barendrecht.

Terug naar boven

Statistische gegevens

In 1840 omvatten de gemeente en het dorp Puttershoek 168 huizen met 1.585 inwoners. Tegenwoordig heeft het dorp ca. 2.750 huizen met ca. 6.900 inwoners.

Terug naar boven

Geschiedenis

Suikerindustrie
Tot in de 19e eeuw was Puttershoek een klein en afgelegen dorp, waar de voornaamste bron van inkomsten het biezensnijden was. In 1912 wordt een grote suikerfabriek in het dorp gebouwd, waardoor door het dorp iedere herfst een kenmerkende zoete geur dreef. Deze geur was afkomstig uit de pulpdrogerij en was bij krachtige wind tot op vele tientallen kilometers in de omtrek te ruiken. Vanwege het seizoenswerk van de suikerfabriek kwamen ook arbeiders uit Noord-Brabant en Zeeland naar het dorp. Het behoudend Nederlands-hervormde dorp kreeg door de komst van de Brabanders weer een kleine katholieke gemeenschap. De katholieke arbeiders woonden tijdens de bietencampagne op het terrein van de suikerfabriek en mochten jarenlang hun mis houden in een stenen werkplaats op het fabrieksterrein. Nadat een toenemend aantal Noord-Brabantse arbeidersgezinnen in Puttershoek en omgeving was komen wonen, is in de jaren zestig een RK kerk in het dorp gebouwd, een van de twee katholieke kerken die de Hoeksche Waard rijk is.

Sluiting suikerfabriek en hoe nu verder
Eind 2004 is de suikerfabriek gesloten. De suikerproductie is overgeplaatst naar de fabrieken van Suiker Unie in Hoogkerk (bij Groningen) en Dinteloord. In 2012 is de oude fabriek in Puttershoek grotendeels gesloopt. Alleen de schoorsteen en de mechanische werkplaats staan nog overeind. Deze restanten zijn, samen met het nog resterende wandreliëf en tegeltableau, tot gemeentelijk monument benoemd en blijven gehandhaafd. In 2018 hebben de toenmalige gemeente Binnenmaas en Suiker Unie afgesproken om de komst van nieuwe bedrijven langs de Oude Maas te onderzoeken. Voorwaarde daarbij is wel dat er - via een 'groene buffer' - ook wordt geïnvesteerd in de natuur. Dit is nodig om het landschappelijke karakter van de Hoeksche Waard intact te houden. Het plan is om op het noordelijke deel van de voormalige vloeivelden bedrijven te huisvesten. Ook moet daar een goede ontsluitingsweg van en naar het dorp komen. Wel is daarbij de voorwaarde opgenomen dat rond de silo's, het Lindtse Poldertje en het gebied waar de Schotse Hooglanders grazen, natuurgebied worden ontwikkeld.

Als je je nader wilt verdiepen in de geschiedenis van dit dorp, kun je terecht bij Stichting Oud-Puttershoek. "De grondlegger van onze stichting was een verwoed verzamelaar, te weten Jaap Hoogvliet, die zich in 1968 in ons dorp vestigde en vanaf dat moment begonnen is alles over het dorp te verzamelen. Zijn collectie groeide zodanig, dat dorpsgenoten op den duur bij hem te rade gingen voor bepaalde foto´s of andere gegevens. Zo kwam hij onder andere in contact met Jaap van der Linden (helaas overleden in 2006), Jan Groeneveld en Wim Nuiten, met wie hij in 2001 een werkgroep vormde ter voorbereiding van een tentoonstelling in 2002. Om de continuiteit te waarborgen is besloten de gehele verzameling onder te brengen in een stichting. Jaap Hoogvliet is helaas op 18 mei 2015 overleden.

De doelstellingen van de stichting zijn: het wekken en onderhouden van belangstelling voor de geschiedenis van de dorpskern Puttershoek; het aanleggen en beheren van een historisch archief, omvattende foto´s, geschreven / gedrukte documenten enzovoorts, betrekking hebbende op het dorp; het verzamelen en beheren van hierop betrekking hebbende gebruiksvoorwerpen en andere materialen. De stichting beoogt dit doel onder meer te verwezenlijken door: het verrichten van historisch onderzoek en inventarisatie; het organiseren van tentoonstellingen; het stimuleren van bevolking en instanties tot het inbrengen in de verzameling van de stichting van de daarvoor in aanmerking komende documenten en voorwerpen.

Hoecke Historie is een eigen orgaan van de stichting, dat gratis wordt verstrekt aan onze donateurs. Elke uitgave van Hoecke Historie bevat een gevarieerd aanbod aan artikelen, zoals: vermeldenswaardige feiten uit de geschiedenis van ons dorp; levensbeschrijving van (een reeds overleden) bekende Puttershoeker; berichten over onze activiteiten; het verenigingsleven in vroeger jaren; bijzondere voorwerpen en documenten in onze collectie; bijdragen van onze donateurs. De redactie is altijd op zoek naar bijzondere verhalen van bijvoorbeeld ooggetuigen. Neem daarom contact op met de secretaris als je een bijzondere gebeurtenis weet.

Sinds 2007 hebben wij de beschikking over een paar ruimtes in het voormalige Groene Kruisgebouw (Kastanjelaan 2). Wij huren deze van Woningstichting HW Wonen. Hier hebben wij de mogelijkheid een permanente expositie onder te brengen en daarnaast kunnen wij tijdens onze openstellingsuren de hal gebruiken voor het ophangen van foto´s en dergelijke. Sinds juli 2015 draagt deze documentatie- en expositieruimte de naam Jaap Hoogvliet Museum. Het museum is elke 1e zaterdag van de maand van 10-16 uur geopend. Daarnaast is op andere tijden bezoek alleen mogelijk na telefonisch overleg. Je bent van harte welkom!" Op de site van de stichting vind je o.a. een pagina over de geschiedenis van Puttershoek.

Terug naar boven

Recente ontwikkelingen

- Het monumentale (maar formeel geen monument) gemaal 't Hooft van Benthuizen uit 1870 aan de Molendijk is, na jarenlange procedures van instanties die voor behoud pleitten, helaas in 2014 gesloopt, om plaats te maken voor woningbouw. Gertjan de Boer heeft daar in 2014 het volgende 'In memoriam' voor geschreven: "Mijn schoonouders wonen in Puttershoek. Aan de rand van dit Hoeksche Waardse dorp staat het prachtige gemaal ’t Hooft van Benthuizen. Stónd moet ik eigenlijk zeggen. Over enkele weken wordt begonnen met de sloop van dit niet-erkende monument uit 1870. Na meer dan een eeuw onmisbaar te zijn geweest in deze waterrijke streek staat het de komst van een nieuwe woonwijk in de weg.

‘t Hooft van Benthuizen wordt door de Nederlandse Gemalen Stichting gerekend tot een van de belangrijkste historische gemalen van ons land. Uniek omdat in dit gemaal zowel de taken voor polder- als boezembemaling werden verenigd Bijzonder omdat het eerst op stoom werkte, en daarna overging op elektriciteit. Daar wil ik nog aan toevoegen dat je zelden zulke kenmerkende monumenten voor een streek en tijd vindt als dit gemaal. In deze waard - die bestaat uit 60 polders - was het onmisbaar in de strijd tegen het water. Helaas zien anderen de waarde er (nog?) niet van in, en is het besluit tot slopen onherroepelijk. In de afgelopen jaren is er vaker aandacht besteed aan het debat over de toekomst van dit gemaal. Nu het doek definitief is gevallen, wil ik met deze fotoreeks een laatste eer brengen aan dit industrieel monument."

Terug naar boven

Bezienswaardigheden

- Puttershoek heeft 14 rijksmonumenten.

- "De Hervormde (PKN) kerk (Kerkplein 1) is een van de - helaas weinige - monumenten die ons dorp nog rijk is. Niet alleen het gebouw, maar ook het interieur en diverse kerkelijke gebruiksvoorwerpen zijn van grote monumentale waarde. We noemen o.a. de kansel uit 1672, het prachtige orgel uit 1858 en de fraaie voorzangerslessenaar gemaakt in 1773. Waarschijnlijk bestond er voor de Sint-Elisabethsvloed in het plaatsje Hoecke (het huidige Puttershoek) nog geen kerkgebouw, maar een kleine kapel, zoals op vele plaatsen in de Waard. Wel is bekend dat er vrij kort na de vloed een kerk werd gebouwd. In de oude toren, die in 1889 door brand verloren ging, stond het jaartal 1442. De toen nog Rooms-Katholieke kerk behoorde tot het Bisdom Utrecht. Omstreeks 1575 is de Hoeksche Waard overgegaan tot de Reformatie. In het zelfde jaar al kwam de eerste beroepen “gereformeerde” predikant - Jan Simonsz. uit Ruigenhil (het huidige Willemstad) - naar Puttershoek.

De oorspronkelijke kerk wordt al spoedig te klein, en men besluit een grotere ruimte tegen de bestaande kerk aan te bouwen. De overgang tussen deze twee delen wordt opgevangen door twee grote pilaren. De plaats waar deze pilaren hebben gestaan is bij de laatste restauratie weer zichtbaar gemaakt. Begin 1800 blijkt het kerkgebouw zo slecht dat men moet overgaan tot een algehele herbouw. Deze vindt plaats in 1840. Na dat jaar heeft het kerkgebouw aan de buitenzijde geen ingrijpende wijzigingen meer ondergaan. Wel de toren, maar hierover later. In de periode 1982-1983 is de kerk opnieuw grondig gerestaureerd. Het gehele dak is vernieuwd - was opgegeten door de boktorren! - en de muren aan de binnenkant zijn afgebikt en opnieuw gemetseld. Ook alle technische installaties moesten worden vernieuwd, evenals een groot deel van de banken. De in de kerk aanwezige grafzerken zijn opnieuw in de vloer verwerkt. Van een aantal is het opschrift nog duidelijk te lezen.

De kerktoren
De tegen de kerk aangebouwde toren, aanwezig vanaf de stichting van de kerk in 1442, is eigendom van de burgerlijke gemeente. In 1889 brandde de toren af na blikseminslag. Nog in hetzelfde jaar is de toren naar het oorspronkelijke ontwerp herbouwd. Naast de opgang naar de orgelgaanderij bevindt zich - tegen de noordgevel aangebouwd - het arrestantenverblijf. Vroeger werd men hier na misdragingen of misdaden “onder de toren” opgesloten. In 1943 is de klok door de Duitsers weggehaald en afgevoerd voor de productie van kogels en granaten. Kort na de bevrijding kwam er een klok, afkomstig uit het carillon van Goes, daterend uit 1779. Deze was ook afgevoerd, maar is teruggevonden en ruimhartig aan onze Hervormde Gemeente afgestaan. Ter gelegenheid van de overdracht is in de klok gegraveerd: 'Luctor et Emergo; Ik zong te Goes in ’t carillon; Ik werd geveld door krijgsgeweld; Ontkwam en werd in eer hersteld; Te Puttershoek, op 3 sept. 1948'. Naar een besluit uit 1665 wordt driemaal per dag de klok geluid, en wel om 8.00 uur, 12.00 uur en 20.00 uur.

Het orgel
Onder de muziekinstrumenten neemt het orgel een bijzondere plaats in, en wordt dan ook vaak aangeduid met de titel: “een koninklijk instrument”. Een orgel gebouwd door de “Orgelmakers van Z. M. den Koning”, mag dan in dubbel opzicht het predikaat “koninklijk” dragen. Zo’n orgel krijgt de Hervormde gemeente in 1858 gratis aangeboden door de Ambachtsvrouwe van Puttershoek: Jonkvrouwe Maria Jacoba Repelaer, douairière (weduwe) van Jonkheer Mr. Pieter Hendrik van de Wall. De totale kosten van het orgel en de bouw van de orgeltribune bedroegen bijna f 7000,-. Voor die tijd een immens groot bedrag. Het orgel is gebouwd door C.G.F. Witte, die de voortzetter was van het beroemde orgelbouwersgeslacht Bätz - vandaar de naam Bätz-Witte orgel. Belangrijke orgels van dezelfde bouwer bevinden zich o.a. in de Oude Kerk van Delft, de Grote Kerk van Gorinchem en de Grote Kerk van Naarden. Onze kerk is dus rijker dan menigeen weet! Sinds 1991 is het orgel een beschermd monument." (bron: Hervormde Gemeente Puttershoek)

- Korenmolen De Lelie (Molendijk 2) is in 1836 gebouwd en heeft tot 1945 op windkracht gemalen. In 1955 komt de molen in eigendom van de toenmalige gemeente Puttershoek. Daarna volgt een restauratie. In 1987 is de molen weer gerestaureerd. Sindsdien wordt hij door vrijwillige molenaars regelmatig in bedrijf gesteld. In 1992 komt de molen in handen van Stichting tot Behoud van Molens in Binnenmaas. De molen is uitgerust met een koppel maalstenen dat op windkracht kan worden aangedreven en een kleine maalstoel met elektromotor. In Amelup, West-Australië, staat een replica van De Lelie, The Lily Windmill genaamd. De replica is ontworpen en gebouwd door Pleun Hitzert, een oud-Puttershoeker die naar Australië is geëmigreerd.

"Molen De Lelie in Puttershoek heeft in oktober 2019 de BankGiro Loterij Molenprijs 2019 gewonnen. De Lelie verzamelde 10.762 stemmen en won hiermee de hoofdprijs van 75.000 euro. Met dit geld gaat eigenaar Stichting Molens Hoeksche Waard de kelder en de machinekamer van de molen omtoveren in educatieve expositieruimten. Hierin worden de verhalen verteld over de historische stoommachine die er ooit stond, en vooral ook over de mensen die hier tijdens de Tweede Wereldoorlog zaten ondergedoken. Vrijwillig molenaar Jesse in ’t Veld was dolblij: “Dit is de dag van mijn leven!” En Jan Booden, voorzitter van Stichting Molens Hoeksche Waard, voegde daaraan toe: “We hebben er keihard voor gewerkt. Ik ben ontzaglijk blij dat we dit voor elkaar hebben gekregen. We gaan morgen aan de slag.” In totaal zijn in de stemperiode 26.252 stemmen uitgebracht. De andere twee genomineerden krijgen één euro voor elke ontvangen stem. Dat betekent dat Molen De Vrijheid in Beesd 9.141 euro en Mlen De Ster in Rotterdam 6.353 euro voor hun projecten mee naar huis nemen. De BankGiro Loterij Molenprijs is in 2011 in het leven geroepen. Met deze prijs laten Vereniging De Hollandsche Molen en de BanGiro Loterij zien dat molens een onmisbaar en belangrijk onderdeel zijn van het Nederlands cultureel erfgoed. De prijs stelt molens in staat een langgekoesterde wens in vervulling te laten gaan." (bron: Vereniging De Hollandsche Molen, oktober 2019)

Terug naar boven

Jaarlijkse evenementen

- Hoekschewaard Jazz (april).

- Al sinds 1968 is er in Puttershoek op een zaterdag in augustus het NK Sprietlopen; lopen over een 20 meter lange paal over de haven. In de 1e ronde is de paal nog droog, de meeste deelnemers - in 2017 waren dat er ruim 120 - halen dan ook de overkant. In de 2e ronde is de paal over een lengte van 2 meter ingesmeerd met groene zeep. En dan haalt bijna niemand de overkant, in 2017 op één deelnemer na, die dan ook de winnaar is geworden. Op de vrijdag eraan voorafgaand is er rodeostier rijden, met daarna een afterparty met een DJ. Na afloop van het NK Sprietlopen op zaterdag is er feest met optredens van diverse artiesten. Voor een indruk van hoe het eraan toegaat, zie de videoreportage NK Sprietlopen 2017 van RTV Rijnmond.

- Ibiza Dream Event (weekend eind augustus).

Terug naar boven

Natuur en recreatie

- "Het is fijn winkelen in Winkelcentrum Puttershoek. Het aanbod is heel gevarieerd en alle winkels liggen op loopafstand van elkaar. Je vindt er altijd wel een gratis parkeerplek. Hier kun je fijn boodschappen doen, of lekker funshoppen. En.. er is regelmatig iets leuks te beleven tijdens een van onze evenementen. Op Winkelcentrumputtershoek.nl vind je beschrijvingen van alle (meer dan 30) winkels."

Terug naar boven

Literatuur

- Nieuwe en/of tweedehands boeken over Puttershoek (online te bestellen).

Terug naar boven

Links

- Algemeen: - Site van en over Puttershoek.

- Nieuws: - Nieuws uit Puttershoek op Facebook.

- Lezen: - Bibliotheek Puttershoek.

- Muziek: - Muziekvereniging MaasMuziek is in 1994 ontstaan uit een fusie van de toen 93 jaar oude Harmonie Puttershoek en het 75 jaar oude Wilhelmina Maasdam. De vereniging omvat een opstap- en opleidingsorkest, een blaaskapel, een slagwerkgroep en een harmonieorkest.

- Sport: - "Rollen of glijden, we doen het beiden", is de slogan van IJs- en Skeelerclub Puttershoek, die in 1917 is opgericht als ijsclub. De IJsclub heeft op verschillende locaties ijsbanen gehad. De eerste 40 jaar is op de Boezem, in het Nieuwe Poldertje en op de Boezemvliet geschaatst. Oftewel op ijs op gewoon open water. In de jaren zestig kreeg de ijsclub de beschikking over een 400-meter baan met clubhuis langs de Maerten Bollesteeg (waar nu de basisscholen zijn gesitueerd). In de jaren zeventig verhuisde de accommodatie naar een terrein langs de Sportlaan (waar nu garagebedrijf Van der Veer is gevestigd). Deze locatie was helaas te klein voor een 400-meter baan. Rond de eeuwwisseling moest de vereniging weer wijken doordat garagebedrijf Van der Veer uit het winkelcentrum diende te verdwijnen. Sinds 2002 beschikt de vereniging over de huidige prachtige accommodatie aan de Sportlaan. De accommodatie bestaat uit een ruim clubgebouw, een 200 meter- en een 400 meter-asfaltbaan voor skeeleren (en in de winter voor schaatsen). Daarnaast is de vereniging in 2007 uitgebreid met een jeu de boulesafdeling. Inmiddels telt deze afdeling 170 leden. Zij beschikken over 20 buitenbanen en 8 overdekte banen. Deze binnenbanen zijn gesitueerd in een in 2017 gerealiseerde bouledrome. De jeu de boulers maken gewoon deel uit van IJs- en Skeelerclub Puttershoek, maar spelen onder de naam van IJsboulers."

- Duurzaamheid: - "Na het succesvol halveren van de CO2-uitstoot per kilo suiker sinds 1990, zet Suiker Unie een nieuwe groene stap: een ZonneWeide in Puttershoek die de fabriek én omwonenden van zonne-energie voorziet. Als alles volgens plan verloopt ligt hier in 2020 rond de specialiteitenfabriek minimaal 14 hectare aan zonnepanelen. Genoeg energie om de fabriek volledig op zonne-energie te laten draaien. Paul Mesters van Suiker Unie: ‘’Daar waar onze collega-concurrenten nu van steenkool op gas overstappen, zijn wij met de volgende energietransitie bezig; van gas op verdere vergroening; groen gas en solar." Het onderzoek naar de ZonneWeide is onderdeel van een heel scala aan vergroeningsmaatregelen, passend in de ambitie om de meest duurzame suikerproducent van Europa te worden. ‘’De suikerbiet is - als product en in proces - een van de meest duurzame gewassen ter wereld. Zo richten we ons nu op verder onderzoek met onze start up Green Protein B.V.; naar groene eiwitten uit bietenblad. Voor veel mensen is het een eye-opener dat een hectare suikerbieten met loof een vergelijkbare hoeveelheid eiwit bevat als een hectare soja. En, ja, de suikerbiet is een excellente grondstof voor het terugdringen van de fossiele aardolie-economie. Denk aan bioplastics en biomaterialen.

Met de afvalloze verwaarding is de suikerbiet een van de meest duurzame gewassen, stelt Mesters. Zo worden de lokaal geteelde bieten in het eigen water gewassen (75 % van de biet bestaat uit water) en wordt datzelfde water weer door omliggende kassen als gietwater gebruikt. Dit circulaire watergebruik was een van de genomineerde projecten voor de Waterinnovatieprijs. Tomaat groeit zo op water van de suikerbiet. Zeker gezien de hitte en droogte van 2018 en het thema klimaatadaptatie is dit relevant. Een intersectorale uitwisseling tussen agrofood, glastuinbouw en energie, die tekenend is voor de ontwikkeling van de coöperatie, waarin de suikerfabrieken van Suiker Unie langzaam veranderen in bioraffinaderijen met circulaire kringlopen.

De realisatie van de ZonneWeide in Puttershoek past in een lange traditie van duurzaamheid, legt Mesters uit: "Suiker Unie en circulair zijn bijna synoniem. Focus van de 100 boeren die de coöperatie een eeuw geleden oprichtten was: de suikerbiet maximaal verwaarden – en dat is anno 2019 nog steeds zo. Bieten worden tot het laatste blaadje verwerkt: voor medicijnen, bioplastics, voeding en energie. Zelfs zand en klei die meekomt bij het rooien wordt gebruikt voor wegen- en dijken. En de eerste bioraffinaderij van Suiker Unie in Nieuw Prinsenland is in ontwikkeling’’, aldus Mesters, die met Suiker Unie de komende jaren volop inzet op vergroening, met de ZonneWeide als eerste wapenfeit." (bron: Suiker Unie, 16-1-2019) De ZonneWeide wordt omhuld met een aarden wal, om ze aan het zicht te onttrekken.

- Bedrijfsleven/ondernemen: - "Sinds 2016 is BIZ* Centrum Puttershoek (= Pieter Repelaerstraat, Oranjeplein, Eendrachtsweg, Narvikstraat) actief. Winkeliers en ondernemers in deze zone hebben hun krachten gebundeld. De agenda staat boordevol leuke plannen om het winkelcentrum in de komende jaren verder op de kaart te zetten. Alle gebruikers en eigenaren in de zone dragen middels een wettelijke heffing via de gemeente bij aan de BIZ. De gemeente keert deze heffing uit als subsidie aan de vereniging. Met deze subsidie kan de vereniging in het winkelcentrum nuttige voorzieningen, activiteiten en evenementen organiseren."
* Bedrijveninvesteringszone.

Reactie toevoegen